مجله خبری مساجد

غنایم
نبی فروة بن عمرو بیاضی را مأمور محافظت غنایم جنگی خیبر (قلعه‌های شق و نطاة و کتیبه) کرد و فرمود حتی در صورتی‌که کسی نخ و سوزنی برداشته میباشد، برگرداند. این غنایم را پنج نصیب کردند، یک سهم را که به عبارتی سهم الله (خمس) بود، نبی برداشت و از آن به همسران خود، اهل بیت (علی و فاطمه)، بنی عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف و بنی مقاله بن عبدمناف و برخی صحابه و یتیمان و نیازمندان پول هایی اعطا کرد؛ چهار سهم دیگر را نیز فروختند. [۵۳] قسمت‌های دیگر خیبر (همانند وطیح و سلالم) که به صلح باز شد، تحت عنوان فَیء، خالصه فرستاده اکرم مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود. [۵۴]

غنیمت گیرندگان
خیبر به منزله غنیمت بعد از غیر وابسته کردن سهم الله (تخمیس) فی مابین عده ای تقسیم شد که در غزوه حدیبیه کمپانی داشتند، چه در نزاع خیبر کمپانی کرده بودند چه خیر[۵۵] البته به نظریه واقدی [۵۶] عهد صحیح‌خیس آن میباشد که گروهی در خیبر حضور یافتند و فرستاده به آن‌ها سهم بخشید، بی آنکه در حدیبیه کمپانی کرده باشند. بهای کالاهای غنیمتی فروخته گردیده را نیز فی مابین آن ها نصیب کردند. آحاد سهم‌ها ۱۸۰۰ سهم بود که به هجده مجموعه تقسیم شد و برای هر صد سهم سرپرستی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گزینش شد. [۵۷]

بعداز فتح، گروهی از قوم دَوس، همدم ابوهریره و طفیل بن عمرو و عده ای از قوم اشجع رسیدند و فرستاده به آن‌ها سهم بخشید.[۵۸] آن حضرت به یهودیان، بردگان و زنانی که در‌این غزوه با وی یاور بودند، از غنایم سهم بخشید یا این که رحمت رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۵۹]

درخواست یهودیان برای زراعت در خیبر
چنان‌که گفته شد، بنابر صلحنامه‌ای در میان رسول(ص) و یهودیان، قرار شد خون جنگجویان یهودی محفوظ بماند و آن ها با زنان و کودکانشان مملکت خیبر را سوراخ نمایند و اموال و زمین‌ها و سلاح‌ها و زره‌ها و خرقه‌ها را تسلیم نبی نمایند؛ البته به درخواست مجدد یهودیان، نبی(ص) به آن‌ها اذن بخشید در زمین‌های خیبر به عمل رویش نخل که در آن مهارت داشتند، ادامه دهند و در ازای، نیمی از فرآورده رطب و زراعت خیبر را برای خویش بردارند. نبی(ص) با آن‌ها معاهده‌ای بست و به وی درباره جان و جنس و زمین ها‌شان نگهبانی اعطا شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۶۰]

واگذاری فدک به رسول(ص)
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فدک
زمانی خیبر فتح شد و یهودیان در قبال مسلمان‌ها تسلیم شدند، خبر سقوط خیبر (که توان قابل مراعات‌ای داشت) به یهودیان مستقر در قلعه‌ها و مزارع فدک رسید و از این رهگذر رعب و وحشتی در دل آن ها زمین‌خورد و قبل از آنکه سپاه اسلام راهی فدک شوند، نمایندگانی نزد نبی فرستادند و به تسلیم و مصالحه با فرستاده(ص) راضی شدند. صلح یهودیان با فرستاده(ص) به‌این شکل بود که نیمی از نتیجه ها باغ ها و زمین ها فدک را به رسول(ص) بدهند و در فدک بمانند و از طرفی امنیت و مالکیت آن‌ها بر سایر دهکده و املاک حوزه‌ محفوظ باشد.[۶۱]

وصلت نبی با صفیه
در خیبر یا این که در خط مش رجوع از خیبر به مدینه در جایی به اسم صهباء، رسول اکرم صفیه دختر حیی بن اخطب را که در شمار اسرا بود، به اسلام دعوت کرد و وی عهده دار شد. نبی(ص) او‌را آزاد کرد و به همسری برگزید.[۶۲]

تعبیروتفسیر بعضا آیه‌ها به غزوه خیبر
نقل شده میباشد ...فَتْحًا قَرِیبًا ﴿۱۸﴾[فتح–۱۸] که آفریدگار در قرآن به آن مژده داده، به عبارتی فتح خیبر و «‌مغانم کثیره‌» به عبارتی غنایم غزوه خیبر میباشد. [۶۳] برخی مفسران نشانه‌ها ۱ و ۱۵ سوره فتح و لفظ «...وَأَرْضًا لَّمْ تَطَئُوهَا ۚ...:و سرزمينى را كه در آن پا ننهاده بوديد...»[۶۴] را درباره غزوه خیبر دانسته‌اند. [۶۵]

تبعید یهودیان خیبر در طی خلیفه دوم
در عصر خلیفه دوم، یهودیان خیبر در قتل یکی مسلمان‌ها دست داشتند، افزون بر این، قدمت با استناد به حدیثی که به فرستاده منسوب میکرد، بر اساس اینکه «دو آئین با هم در جزیرة العرب عده نمی‎شوند»، یهودیان حجاز، به عنوان مثال همسایه خیبر را به شام تبعید کرد و زمین ها و نخلستان‌های خیبر را توشه دیگر تقسیم نمود که بعضا آب و زمین را برگزیدند و برخی متاع ضمانت گردیده را. [۶۶]از یهودیان تردشده خیبر برخی نیز به عراق و مصر رفتند. [۶۷]

اشعار درباره فتح خیبر
بعد از فتح خیبر، برخی شاعران، به عنوان مثال حسان بن اثبات اشعاری درباره این اتفاق سرودند. [۶۸]

شعر حسان بن اثبات درباره علی (ع) در خیبر:
و كان علىّ أرمد العين يبتغى
دواء فلمّا لم يحسّ مداويا
شفاه فرستاده اللّه منه بتفلة
فبورك مرقيّا و بورك راقيا
و قال سأعطى الرّاية اليوم صارما
كميّا محبّا للإله مواليا
يُحبّ إلهى و الإله يُحبّه
به يفتح اللّه الحصون الأوابيا
فاصفى بِها دون البرية لها
علياً وَ سمَّاهُ الوزِيرَ المؤَاخيا
موءثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ص۷۰

ترجمه: و علی (ع) گرفتار دیده‌درد بود و دنبال دارویی برای بهبودی آن می‌گشت و به چیزی دسترسی پیدا نكرد. تا اینكه نبی خداوند(ص) اورا بوسیله آب دهن خود شفا بخشید. پس فرخنده باد آن كه بهبودی یافت و خوش‌یمن باد آن كه بهبودی بخشید. و فرمود: امروز درفش را خواهم بخشید به مرد دلاور و شجاعی كه دوستدار پروردگار میباشد. خدای من را دوست دارااست و پروردگار نیز او‌را دوست دارااست و به دست وی آفریدگار قلعه‌های بسیار محكم را بگشاید. و برای این كار از در میان تمامی مردمان علی (ع) را برگزید و او‌را وزیر و اخوی خود نامید.

موثر، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، ج۱، ص۵۷.

جستارهای متعلق
غزوه بنی‌قریظه
غزوه بنی‌نضیر
غزوه بنی‌قینقاع
غزوه بنی‌مصطلق
پانویس
بلادی، ص ۱۷۰-۱۷۱؛ حافظ وهبه، ص ۲۱؛ حربی، ص ۴۱۳.
واقدی، ج ۲، ص ۴۴۱-۴۴۲؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۲۰۱، ۲۲۵؛ بلاذری، ۱۹۹۶-۲۰۰، ج ۱، ص ۴۰۹؛ نیز: صلاح تجانی، ص ۵۶-۵۷، ۹۲؛
صلاح تجانی، ص ۹۳-۹۴؛ وات، ص ۲۱۲
واقدی، ج ۲، ص ۵۲۶-۵۶۳؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۲۸۶-۲۸۸
واقدی، ج ۲، ص ۵۶۶-۵۶۸؛ ابن هشام، ج ۴، ص ۲۶۶-۲۶۷؛ ابن سعد، ج ۲، ص ۹۲؛ وات، ص ۲۱۲، ۲۱۳
وات ص ۲۱۶-۲۱۸
ابن‌هشام، السیرة النبویه، دارالمعرفة، ج۲، ص۳۲۸.

غنایم
نبی فروة بن عمرو بیاضی را مأمور محافظت غنایم جنگی خیبر (قلعه‌های شق و نطاة و کتیبه) کرد و فرمود حتی در صورتی‌که کسی نخ و سوزنی برداشته میباشد، برگرداند. این غنایم را پنج نصیب کردند، یک سهم را که به عبارتی سهم الله (خمس) بود، نبی برداشت و از آن به همسران خود، اهل بیت (علی و فاطمه)، بنی عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف و بنی مقاله بن عبدمناف و برخی صحابه و یتیمان و نیازمندان پول هایی اعطا کرد؛ چهار سهم دیگر را نیز فروختند. [۵۳] قسمت‌های دیگر خیبر (همانند وطیح و سلالم) که به صلح باز شد، تحت عنوان فَیء، خالصه فرستاده اکرم مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود. [۵۴]

غنیمت گیرندگان
خیبر به منزله غنیمت بعد از غیر وابسته کردن سهم الله (تخمیس) فی مابین عده ای تقسیم شد که در غزوه حدیبیه کمپانی داشتند، چه در نزاع خیبر کمپانی کرده بودند چه خیر[۵۵] البته به نظریه واقدی [۵۶] عهد صحیح‌خیس آن میباشد که گروهی در خیبر حضور یافتند و فرستاده به آن‌ها سهم بخشید، بی آنکه در حدیبیه کمپانی کرده باشند. بهای کالاهای غنیمتی فروخته گردیده را نیز فی مابین آن ها نصیب کردند. آحاد سهم‌ها ۱۸۰۰ سهم بود که به هجده مجموعه تقسیم شد و برای هر صد سهم سرپرستی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گزینش شد. [۵۷]

بعداز فتح، گروهی از قوم دَوس، همدم ابوهریره و طفیل بن عمرو و عده ای از قوم اشجع رسیدند و فرستاده به آن‌ها سهم بخشید.[۵۸] آن حضرت به یهودیان، بردگان و زنانی که در‌این غزوه با وی یاور بودند، از غنایم سهم بخشید یا این که رحمت رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۵۹]

درخواست یهودیان برای زراعت در خیبر
چنان‌که گفته شد، بنابر صلحنامه‌ای در میان رسول(ص) و یهودیان، قرار شد خون جنگجویان یهودی محفوظ بماند و آن ها با زنان و کودکانشان مملکت خیبر را سوراخ نمایند و اموال و زمین‌ها و سلاح‌ها و زره‌ها و خرقه‌ها را تسلیم نبی نمایند؛ البته به درخواست مجدد یهودیان، نبی(ص) به آن‌ها اذن بخشید در زمین‌های خیبر به عمل رویش نخل که در آن مهارت داشتند، ادامه دهند و در ازای، نیمی از فرآورده رطب و زراعت خیبر را برای خویش بردارند. نبی(ص) با آن‌ها معاهده‌ای بست و به وی درباره جان و جنس و زمین ها‌شان نگهبانی اعطا شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۶۰]

واگذاری فدک به رسول(ص)
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فدک
زمانی خیبر فتح شد و یهودیان در قبال مسلمان‌ها تسلیم شدند، خبر سقوط خیبر (که توان قابل مراعات‌ای داشت) به یهودیان مستقر در قلعه‌ها و مزارع فدک رسید و از این رهگذر رعب و وحشتی در دل آن ها زمین‌خورد و قبل از آنکه سپاه اسلام راهی فدک شوند، نمایندگانی نزد نبی فرستادند و به تسلیم و مصالحه با فرستاده(ص) راضی شدند. صلح یهودیان با فرستاده(ص) به‌این شکل بود که نیمی از نتیجه ها باغ ها و زمین ها فدک را به رسول(ص) بدهند و در فدک بمانند و از طرفی امنیت و مالکیت آن‌ها بر سایر دهکده و املاک حوزه‌ محفوظ باشد.[۶۱]

وصلت نبی با صفیه
در خیبر یا این که در خط مش رجوع از خیبر به مدینه در جایی به اسم صهباء، رسول اکرم صفیه دختر حیی بن اخطب را که در شمار اسرا بود، به اسلام دعوت کرد و وی عهده دار شد. نبی(ص) او‌را آزاد کرد و به همسری برگزید.[۶۲]

تعبیروتفسیر بعضا آیه‌ها به غزوه خیبر
نقل شده میباشد ...فَتْحًا قَرِیبًا ﴿۱۸﴾[فتح–۱۸] که آفریدگار در قرآن به آن مژده داده، به عبارتی فتح خیبر و «‌مغانم کثیره‌» به عبارتی غنایم غزوه خیبر میباشد. [۶۳] برخی مفسران نشانه‌ها ۱ و ۱۵ سوره فتح و لفظ «...وَأَرْضًا لَّمْ تَطَئُوهَا ۚ...:و سرزمينى را كه در آن پا ننهاده بوديد...»[۶۴] را درباره غزوه خیبر دانسته‌اند. [۶۵]

تبعید یهودیان خیبر در طی خلیفه دوم
در عصر خلیفه دوم، یهودیان خیبر در قتل یکی مسلمان‌ها دست داشتند، افزون بر این، قدمت با استناد به حدیثی که به فرستاده منسوب میکرد، بر اساس اینکه «دو آئین با هم در جزیرة العرب عده نمی‎شوند»، یهودیان حجاز، به عنوان مثال همسایه خیبر را به شام تبعید کرد و زمین ها و نخلستان‌های خیبر را توشه دیگر تقسیم نمود که بعضا آب و زمین را برگزیدند و برخی متاع ضمانت گردیده را. [۶۶]از یهودیان تردشده خیبر برخی نیز به عراق و مصر رفتند. [۶۷]

اشعار درباره فتح خیبر
بعد از فتح خیبر، برخی شاعران، به عنوان مثال حسان بن اثبات اشعاری درباره این اتفاق سرودند. [۶۸]

شعر حسان بن اثبات درباره علی (ع) در خیبر:
و كان علىّ أرمد العين يبتغى
دواء فلمّا لم يحسّ مداويا
شفاه فرستاده اللّه منه بتفلة
فبورك مرقيّا و بورك راقيا
و قال سأعطى الرّاية اليوم صارما
كميّا محبّا للإله مواليا
يُحبّ إلهى و الإله يُحبّه
به يفتح اللّه الحصون الأوابيا
فاصفى بِها دون البرية لها
علياً وَ سمَّاهُ الوزِيرَ المؤَاخيا
موءثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ص۷۰

ترجمه: و علی (ع) گرفتار دیده‌درد بود و دنبال دارویی برای بهبودی آن می‌گشت و به چیزی دسترسی پیدا نكرد. تا اینكه نبی خداوند(ص) اورا بوسیله آب دهن خود شفا بخشید. پس فرخنده باد آن كه بهبودی یافت و خوش‌یمن باد آن كه بهبودی بخشید. و فرمود: امروز درفش را خواهم بخشید به مرد دلاور و شجاعی كه دوستدار پروردگار میباشد. خدای من را دوست دارااست و پروردگار نیز او‌را دوست دارااست و به دست وی آفریدگار قلعه‌های بسیار محكم را بگشاید. و برای این كار از در میان تمامی مردمان علی (ع) را برگزید و او‌را وزیر و اخوی خود نامید.

موثر، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، ج۱، ص۵۷.

جستارهای متعلق
غزوه بنی‌قریظه
غزوه بنی‌نضیر
غزوه بنی‌قینقاع
غزوه بنی‌مصطلق
پانویس
بلادی، ص ۱۷۰-۱۷۱؛ حافظ وهبه، ص ۲۱؛ حربی، ص ۴۱۳.
واقدی، ج ۲، ص ۴۴۱-۴۴۲؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۲۰۱، ۲۲۵؛ بلاذری، ۱۹۹۶-۲۰۰، ج ۱، ص ۴۰۹؛ نیز: صلاح تجانی، ص ۵۶-۵۷، ۹۲؛
صلاح تجانی، ص ۹۳-۹۴؛ وات، ص ۲۱۲
واقدی، ج ۲، ص ۵۲۶-۵۶۳؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۲۸۶-۲۸۸
واقدی، ج ۲، ص ۵۶۶-۵۶۸؛ ابن هشام، ج ۴، ص ۲۶۶-۲۶۷؛ ابن سعد، ج ۲، ص ۹۲؛ وات، ص ۲۱۲، ۲۱۳
وات ص ۲۱۶-۲۱۸
ابن‌هشام، السیرة النبویه، دارالمعرفة، ج۲، ص۳۲۸.