کارگزاران
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست کارگزاران امام علی(ع)
علی بن ابیطالب برای سعی و سرعتشغل کارگزارانش، به بعضا از آنها سپردن تام داده بود.[۸۴] کارگزاران حکومت علی(ع) دو سیرتکامل بودند: بعضا از آنها برای بخشها حساس و تعالی، و برخی دیگر به بخش ها خردخیس منصوب گردیده بودند. اشخاص گزینشگردیده برای بخشها اساسی، تفویض تام حکومتی داشتند؛ برای مثالٔ این کارگزاران عده ای زیرا عُثمان بن حُنَیْف، صاحب اَشْخیس، محمد بن اَبیبَکر و قُثَم بن عباس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد بودند.
[۸۵] اختیارات تام آنها دربرگیرنده این کارها میشد: کارها نظامی، گزینش قضات، اجرای حدود، سرپرستی حجاج، نزاع با معاند و عدهآوری خراج و غنایم.[۸۶] علی بن ابیطالب برای دوری از خرابی، از حکمرانی والیان خویش پیوسته رسیدگی میکرد.[۸۷] کارگزاران مطابق عملکردشان، تشویق یا این که تنبیه میشدند و علی(ع) برای رفع مشکلاتشان، معاش آن ها را تأمین کرد.[۸۸] به گفته عبدالحسین زرّینکوب، حاکمان تازه خیر در کوفه، خیر در شام گزینه تایید قرار آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نگرفتند.[۸۹]
لایقسالاری
سزاوارسالاری را یک کدام از محورهای اصلی در سیره سیاسی امام علی دانستهاند.[۹۰] او کارگزاران حکومتی را فقط بر پایه ی لیاقت، کاردانی و پاکدامنی تعیین میکرد، خیر تعلقهای قومی و خاندانای.[۹۱] مُغِیرَة بن شُعبه به امام علی(ع) توصیه بخشید معاویه و همگی کارگزاران عثمان برای مدتی در مسئولیت خویش باقی بمانند[۹۲] تا حکومت علی(ع) ثبت خواهد شد.[۹۳] ابنعباس نیز این سفارش مغیره را خیرخواهانه دانست.[۹۴] البته علی بنابیطالب این پیشهاد را نپذیرفت.[۹۵] ادله این شغل امام را عدل و دادخواهی و سزاوارسالاری وی دانستهاند.[۹۶] با رویکارآمدن حکومت امام علی، کلیه کارگزاران عثمان که به خیال و خاطر رابطۀ خویشاوندی به مناصب حکومتی دست یافته بودند عزل شدند.[۹۷] علی توصیه طلحه و زبیر را نیز که خواستار حکومت بصره و کوفه بودند نپذیرفت[۹۸] و ایندو به منجر حزن، به مکه رفتند و با ملحقشدن به عایشه موضوع مبارزه جمل را آماده رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آوردند.[۹۹]
شرطة الخمیس
نوشته ی علمیٔ اساسی: شرطة الخمیس
علی بن ابیطالب دسته مسلحی را به اسم شُرْطَةُ الخَمیس ساخت تا امنیت جامعه را تأمین نمایند و مراقب اتفاقات و حادثه ها باشند.[۱۰۰] در حکومت اسلامی، شرطه از التفات متعددی بهره مند بود و رده سر گروهی شرطه از منصبهای اصلی به شمار میرفت و بعداز قاضیِ شهر، سرپرستی آنجا را برعهده میگرفت.[۱۰۱] دستگیری مجرمان، اجرا پیش بینی ها موردنیاز برای پیشگیری از وقوع جرم، نگهداری نظم و امنیت همگانی جامعه، و حفظ از اموال عموم و دستمزد آن ها از وظایف شرطة الخمیس به شمار شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میآمد.[۱۰۲]
ساختار قضایی
با دقت به گستردگی قلمرو خلافت، علی(ع) فرمان قضاوت را به بعضا اشخاص اختیار کرد. برای مثال این اشخاص، اَبوالاَسْوَدِ دُؤَلی در بصره، شُرَیح بن حارث کِنْدی در کوفه، و رِفاعَة بن شَدّاد در اهواز بود.[۱۰۳] به گفته باقر شریف قَرَشی، تاریخپژوه عراقی، وقتی که امام علی(ع) به حکومت رسید، اگرچه علی(ع) گاهی خویش به قضاوت میپرداخت، ولی منصب قضاوت در کوفه را به شُرَیح حاکم سپرد و به وی دستورداد تا قضاوتهای ایفاگردیده را به او عرضه نماید تا بر صحت قضاوتهای انجام یافته تحقیق داشته باشد.[۱۰۴] در حکومت امام علی، دستگاه قضایی غیروابسته بود و با کلیه اشخاص جامعه عکس العمل یکسان داشت.[۱۰۵] حکم کننده میتوانست حتی خلیفه مسلمان ها را به دادگاه فراخوانَد و با مقررات دستگاه قضایی، حکمی علیه وی صادر نماید؛[۱۰۶] برای مثالً زمانی که علی(ع) جنس خویش را در مشت مردی نصرانیمذهب یافت، ازآنجا که شاهدی بر فرآورده خویش نداشت، حکم کننده به عایدی مرد نصرانی حکم کرد.[۱۰۷]
به گفته قُرَشی، امام علی اولین خلیفهای بود که زندان تشکیل داد.[۱۰۸] اگرچه قبل از اسلام زندان وجود داشت،[۱۰۹] ولی در بعدازظهر فرستاده(ص) و شیْخَین زندان عدم وجود و برای محبوسکردن اشخاص، در مدینه، از منزلای کنار مسجدالنبی و در مکه، از منزل صَفوان بن اُمَیّه به کار گیری میشد.[۱۱۰] در حکومت علی، برای زندانیان نرمافزار خاصی وجود داشت: فراگیری قرآن و یاد دادن قرائت و تایپ کردن از اپهای اجباری آنها بود.[۱۱۱] به زندانیان اذن داده میشد در نماز آدینه حاضر شوند و پس از نماز، به زندان بازگردانده شوند.[۱۱۲] به گفته حکم کننده ابویوسف، فقید حَنَفیمذهب، امام علی اولی شخصی بود که طعام و پوشاک زندانیان را تأمین کرد و این نحوه را خلفای بعداز وی نیز در پیش گرفتند. در صورتیکه زندانی، خویش، مالی داشت، علی(ع) از مالش و درصورتی که چیزی نداشت از بیتالمال هزینههایش را میاعطا کرد.[۱۱۳]
کارگزاران
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست کارگزاران امام علی(ع)
علی بن ابیطالب برای سعی و سرعتشغل کارگزارانش، به بعضا از آنها سپردن تام داده بود.[۸۴] کارگزاران حکومت علی(ع) دو سیرتکامل بودند: بعضا از آنها برای بخشها حساس و تعالی، و برخی دیگر به بخش ها خردخیس منصوب گردیده بودند. اشخاص گزینشگردیده برای بخشها اساسی، تفویض تام حکومتی داشتند؛ برای مثالٔ این کارگزاران عده ای زیرا عُثمان بن حُنَیْف، صاحب اَشْخیس، محمد بن اَبیبَکر و قُثَم بن عباس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد بودند.
[۸۵] اختیارات تام آنها دربرگیرنده این کارها میشد: کارها نظامی، گزینش قضات، اجرای حدود، سرپرستی حجاج، نزاع با معاند و عدهآوری خراج و غنایم.[۸۶] علی بن ابیطالب برای دوری از خرابی، از حکمرانی والیان خویش پیوسته رسیدگی میکرد.[۸۷] کارگزاران مطابق عملکردشان، تشویق یا این که تنبیه میشدند و علی(ع) برای رفع مشکلاتشان، معاش آن ها را تأمین کرد.[۸۸] به گفته عبدالحسین زرّینکوب، حاکمان تازه خیر در کوفه، خیر در شام گزینه تایید قرار آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نگرفتند.[۸۹]
لایقسالاری
سزاوارسالاری را یک کدام از محورهای اصلی در سیره سیاسی امام علی دانستهاند.[۹۰] او کارگزاران حکومتی را فقط بر پایه ی لیاقت، کاردانی و پاکدامنی تعیین میکرد، خیر تعلقهای قومی و خاندانای.[۹۱] مُغِیرَة بن شُعبه به امام علی(ع) توصیه بخشید معاویه و همگی کارگزاران عثمان برای مدتی در مسئولیت خویش باقی بمانند[۹۲] تا حکومت علی(ع) ثبت خواهد شد.[۹۳] ابنعباس نیز این سفارش مغیره را خیرخواهانه دانست.[۹۴] البته علی بنابیطالب این پیشهاد را نپذیرفت.[۹۵] ادله این شغل امام را عدل و دادخواهی و سزاوارسالاری وی دانستهاند.[۹۶] با رویکارآمدن حکومت امام علی، کلیه کارگزاران عثمان که به خیال و خاطر رابطۀ خویشاوندی به مناصب حکومتی دست یافته بودند عزل شدند.[۹۷] علی توصیه طلحه و زبیر را نیز که خواستار حکومت بصره و کوفه بودند نپذیرفت[۹۸] و ایندو به منجر حزن، به مکه رفتند و با ملحقشدن به عایشه موضوع مبارزه جمل را آماده رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آوردند.[۹۹]
شرطة الخمیس
نوشته ی علمیٔ اساسی: شرطة الخمیس
علی بن ابیطالب دسته مسلحی را به اسم شُرْطَةُ الخَمیس ساخت تا امنیت جامعه را تأمین نمایند و مراقب اتفاقات و حادثه ها باشند.[۱۰۰] در حکومت اسلامی، شرطه از التفات متعددی بهره مند بود و رده سر گروهی شرطه از منصبهای اصلی به شمار میرفت و بعداز قاضیِ شهر، سرپرستی آنجا را برعهده میگرفت.[۱۰۱] دستگیری مجرمان، اجرا پیش بینی ها موردنیاز برای پیشگیری از وقوع جرم، نگهداری نظم و امنیت همگانی جامعه، و حفظ از اموال عموم و دستمزد آن ها از وظایف شرطة الخمیس به شمار شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میآمد.[۱۰۲]
ساختار قضایی
با دقت به گستردگی قلمرو خلافت، علی(ع) فرمان قضاوت را به بعضا اشخاص اختیار کرد. برای مثال این اشخاص، اَبوالاَسْوَدِ دُؤَلی در بصره، شُرَیح بن حارث کِنْدی در کوفه، و رِفاعَة بن شَدّاد در اهواز بود.[۱۰۳] به گفته باقر شریف قَرَشی، تاریخپژوه عراقی، وقتی که امام علی(ع) به حکومت رسید، اگرچه علی(ع) گاهی خویش به قضاوت میپرداخت، ولی منصب قضاوت در کوفه را به شُرَیح حاکم سپرد و به وی دستورداد تا قضاوتهای ایفاگردیده را به او عرضه نماید تا بر صحت قضاوتهای انجام یافته تحقیق داشته باشد.[۱۰۴] در حکومت امام علی، دستگاه قضایی غیروابسته بود و با کلیه اشخاص جامعه عکس العمل یکسان داشت.[۱۰۵] حکم کننده میتوانست حتی خلیفه مسلمان ها را به دادگاه فراخوانَد و با مقررات دستگاه قضایی، حکمی علیه وی صادر نماید؛[۱۰۶] برای مثالً زمانی که علی(ع) جنس خویش را در مشت مردی نصرانیمذهب یافت، ازآنجا که شاهدی بر فرآورده خویش نداشت، حکم کننده به عایدی مرد نصرانی حکم کرد.[۱۰۷]
به گفته قُرَشی، امام علی اولین خلیفهای بود که زندان تشکیل داد.[۱۰۸] اگرچه قبل از اسلام زندان وجود داشت،[۱۰۹] ولی در بعدازظهر فرستاده(ص) و شیْخَین زندان عدم وجود و برای محبوسکردن اشخاص، در مدینه، از منزلای کنار مسجدالنبی و در مکه، از منزل صَفوان بن اُمَیّه به کار گیری میشد.[۱۱۰] در حکومت علی، برای زندانیان نرمافزار خاصی وجود داشت: فراگیری قرآن و یاد دادن قرائت و تایپ کردن از اپهای اجباری آنها بود.[۱۱۱] به زندانیان اذن داده میشد در نماز آدینه حاضر شوند و پس از نماز، به زندان بازگردانده شوند.[۱۱۲] به گفته حکم کننده ابویوسف، فقید حَنَفیمذهب، امام علی اولی شخصی بود که طعام و پوشاک زندانیان را تأمین کرد و این نحوه را خلفای بعداز وی نیز در پیش گرفتند. در صورتیکه زندانی، خویش، مالی داشت، علی(ع) از مالش و درصورتی که چیزی نداشت از بیتالمال هزینههایش را میاعطا کرد.[۱۱۳]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ کارکردهای اجتماعی مسجد در زندگی شهری معاصر