آشنایی آفریدگار از روش نشانهها قرآن و احادیث
پروردگار,راجع به آفریدگار,رابطه باایمان
با پژوهش آیه ها و احادیث متفاوت می قدرت وجود پروردگار را ثابت کرد شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد
در هرجا قرآن مهربان، می اقتدار آیاتی را یافت که از پدیده های متعدد طبیعی خاطر می نماید و آنهارا آیه و آرم ای بر وجود خداوند می شمارد و بشر را به تدبر و تأمل در آن ها فرا میخواند. آشنایی معبود از رهگذر علامت های تکوینی و رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ی در دنیا خلقت، که مثال روشنی از رویه تجربی خدایابی میباشد، گاه به «آشنایی آیه ای و آفاقی» نامیده می گردد.[10]
گروهی از نشانهها، آدمی را به فکر ورزی در آیهها تکوینی پروردگار دعوت می نماید مسجد الزهرا احمدآباد مشهد و انتظام جانور در هستی و در وجود آدمی را برهان و ارشاد میداند که اهل کوچک و تامل را به سوی مبدأ متعالی عالم راهبری می کند:
"قطعاً در آفرینش افلاک و زمین، و به دنبال یکدیگر وارد شدن شب و روز، برای خردمندان نشان هایی (قانع کننده) میباشد".[11]
و "روی زمین برای اهل اعتقاد و باور نشان هایی (متقاعد کننده) میباشد، در خویش شما؛ پس مگر نمیبینید؟"[12]
دسته پرشماری از نشانهها قرآنی نیز بر روی پدیده های خاصی انگشت گذاشته و آن را تحت آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد عنوان آیه و علامت ای بر وجود پروردگار و دانش و توان خدا معرفی نموده است. این نشانهها به قدری فراوان اند که حتی بیان مثال هایی از آنها مجالی بسیار پهناور می طلبد.[13]
پیشوایان آئین نیز به تاسی از طریق قرآن کریم ومهربان، بر «آشنایی آیه»ای پروردگار تأکید بلیغی کرده اند. برای مثال، در حدیث کاملی از امام درست گو (ع) خطاب به یکیاز یارانش آمده میباشد.
ای مفضل! اولیه عبرت و عامل بر تولیدکننده – جل و علا – هیأت بخشیدن بهاین فقیه و جمع اجزا و نظم آفرینی در آن میباشد. از این رو در حالتیکه با تفکر و کوچک درکار فقید، نیک و عمیق تأمل کنی، هر آینه آن را زیرا منزل و سرایی مییابی که آحاد نیازهای بندگان پروردگار در آن مهیا و گرد آمده میباشد.
عرش همچون سقف، بلند گردانیده گردیده؛ زمین بسان فرش گسترانیده گردیده؛ ستارگان زیرا لامپ هایی چیده گردیده و گوهرها همچون ذخیره هایی در آن پنهان گردیده و همگی چیز در مکان لایق خویش چیده شدهاست. آدمی نیز زیرا کسی میباشد کهاین منزل را به وی داده اند و همگی چیز آن را در اختیارش گذارده اند.
کلیه نوع گیاه و حیوان برای رفع نیاز و صرف در مصالح وی در آن فراهم میباشد. اینها کلیه برهان آن میباشد که دنیا هستی با اندازه گیری ظریف و حکیمانه و نظم و تناسب و هماهنگی آفریده گردیدهاست. سازنده آن یک کدام از میباشد و وی به عبارتی صورت دهنده، نظم آفرین و هماهنگ کننده اجزای آن میباشد.[14]
آشنایی خداوند از شیوه عقل
رابطه باایمان,بخشش خد,توان آفریدگار
راه و روش عقلی آشنایی خداوند میتواند در تقویت ایمان فقاهتی مؤثر باشد
در این شیوه، هستی پروردگار به دفاع مقدمات، اصول و نحوه های تماماً عقلی اثبات می گردد.[15]
براهین و برهان فلسفی ثابت معبود، مثال های روشنی از جستجو های عقلی در رویه ثابت خداوند میباشد. این شیوه آشنایی آفریدگار، در مقایسه با دو رویکرد پیش گفته، خصوصیت هایی دارااست که مقداری از آنها به این گستردن میباشد:
1. اکثری از بررسیها و تبیین های عقلی خدایابی به جهت لینک و پیوند با مباحث بغرنج و عمیق فلسفی، برای عده ای که دستی در گفت و گو های فلسفی ندارند، چندان موثر وجود ندارد.[16]
2. یکیاز امتیازات روش عقلی برای آشنایی معبود آن میباشد که می اقتدار در مصاف علمی با شبهه ها ملحدان از آن فایده جست و در منزلت احتجاج و مناظره، ضعف و سستی دلالیل منکران را آشکار ایجاد کرد و به بحران عقل گرایانی که جز به عامل عقلی گردن نمی نهند، جواب اظهارکرد.
3. خط مش عقلی خدایابی میتواند در تقویت ایمان فقاهتی مؤثر باشد؛ چون هرگاه کوچک آدمی در قبال حقیقتی خاضع خواهد شد، قلب و دل وی نیز بدان تمایل کار کشته تری مییابد. از سوی دیگر، زدودن تردید در سایه عامل پایدار عقلی سهم به سزایی در پیش گیری از جراحت دیدن ایمان داراست.[17]
با اعتنا به کارکرد ویژه منش عقلی از یک سو و با لحاظ به میل فطری ذهن جست و جوگر آدم به مشاجره های عمیق عقلی و فلسفی از سوی دیگر، محققان مسلمان مطالعه های ژرفی را در باب خدایابی عقلی به ایفا رسانده اند که بخشی از آن به تأسیس براهین نوین وجود خداوند یا این که کامل شدن براهین قبل انجامیده میباشد.
یکیاز متقن ترین برهان عقلی ثابت هستی پروردگار، عامل دارای شهرت وجوب و قابلیت میباشد. این استدلال به چندگونه تقریر شدهاست که دراین جا به مطرح شدن مثال ای بسنده میکنیم.
می قدرت چکیده دلیل وجوب و قابلیت را (در تقریر حاضر) اینگونه اذعان کرد: یقیناً در عالم بیرون موجودی میباشد. این جان دار در صورتی واجب الوجود باشد مناسب ما (که وجود آفریدگار یا این که به عبارتی واجب الوجود میباشد) اثبات می گردد و درصورتیکه ممکن الوجود باشد، با اعتنا به نیازمندی آن به انگیزه و با دقت به امتناع تسلسل و به دور، به موجودی نیاز دارااست که وجودش علیل جان دار دیگری نباشد و اینگونه موجودی، واجب الوجود (یا این که به عبارتی معبود) میباشد.
-----------------------------------------
پی نوشت
[1] ـ طه، 110.
[2] ـ تفسر مثال ج 14، ص 161.
[3] ـ شوری، 11.
[4] تجربی نامیدن اینراه به معنای استقلال آن از هر سیرتکامل استلال عقلی وجود ندارد، بلکه ناظر بهاین حقیقت میباشد که یکی مقدمات مهم آن بر مشاهده تجربی پدیده های طبیعی استوارمی شود.
[5] معارف اسلامی ،ج، 1،ص،41.
[6] ـ تعبیروتفسیر مثال، ج 16، ص 341 و 342.
[7] ـ به عبارتی، ص 418 – 422 و 423.
[8] ـ مانند آیه 65 عنکبوت و 30 روم، و 12 و 22 و 23 یونس، 67 اسراء ، 8 و 49 زمر.
[9] ـ بحار الانوار، ج 3، ص 41.
[10] گفتنی میباشد که در تعبیر «آشنایی آیه ای» که برگرفته از قرآن کریم و مهربان میباشد، یکسری نگرش وجود دارااست:
گروهی از پژوهشگران آن را پیشگفتار ای برای تشکیل یک برهان عقلی – مشابه به آنچه در تبیین ادله نظم گفته شد، بر وجود خدا و دانش و حکمت وی میدانند؛ ولی بر پایه ی تعبیروتفسیر دیگر، آیه ها قرآن که آدمی را به تأمل در پدیده های طبیعی فرا میخواند، فقطً موجب یاداوری معرفت فطری وی به خدای خود میشوند جز یاداوری و غفلت زدایی ندارند.
رأی سوم بر آن میباشد که آیه ها آیتم مشاجره در منزلت جدال احسن با مشرکان اند؛ آنها که به اشتباه بت ها و معبودهای دروغین خود را در عمل دور اندیشی برخی کارها عالم دخیل می دانستند و شعور صدق از توحید ربوبی خدا نداشتند. (بنگرید به: المیزان، علامه طباطبایی، ج 18، ص 154؛ یادگرفتن عقاید، مصباح یزدی، ج 2 – 1، ص 68 و تبیین براهین ثابت خداوند، جوادی آملی، ص 43). [11] ان فی رفتار السماوات والارض و اختلاف اللیل والنهار لآیات لاولی الالباب. (آل عمران، 190).
[12] و فی الارض نشانهها للموقنین. و فی انفسکم، افلا تبصرون. (ذاریات، 20 و 21 و نیز بنگرید به: بقره، 164؛ جاثیه، 3-6؛ یونس، 100 و 101؛ ابراهیم، 10).
[13] آیاتی که بر علامت بودن پدیده های خاصی تأکید می نمایند، در یکسری تیم کلی مکان میگیرند. آیه ها مرتبط با حوزه حیات انسانی عبارتند از:
1. نظام همگانی خلقت بشر: جاثیه، 4 و روم، 20. 2. نظام تکوین نطفه در رحم: آل عمران، 6؛ انفطار، 6-7؛ تغابن، 3؛ غافر، 64؛ حشر، 24؛ نوح، 13-14. 3. نظام معرفتی: نحل، 78. 4. نظام اختلاف گویش ها و رنگ ها: روم، 22؛ فاطر، 27 و 28. 5. نظام ارتزاق: غافر، 64؛ اسراء، 70؛ جاثیه، 5 و 20؛ فاطر، 3؛ روم، 4؛ سبا، 24؛ یونس، 31؛ نمل، 64؛ ملک، 21؛ انفال، 26؛ بقره، 22 و 172؛ ابراهیم، 22 و ذاریات، 58. 6. نظام خواب: روم، 23؛ نمل، 86؛ فرقان، 47؛ نبأ، 9 و زمر، 42. 7. نظام پوشاک: اعراف، 26 و نحل، 14 و 81. 8. نظام سکونتی: نحل، 80. 9. نظام وصلت: روم، 21؛ شوری، 11؛ فاطر، 11؛ نجم، 45؛ قیامت، 39؛ نحل، 72؛ لیل، 3؛ نبأ، 8 و اعراف، 189.
[14] و نیز بنگرید به: نهج البلاغه، خطبه 186؛ التوحید، روضه خوان صدوق، باب دوم، ح 2 و بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 3، صص 61، 82، 130، 152.
[15] عقلی نامیدن اینشیوه بهاین معنی وجود ندارد که فقط در اینراه از عقل استعمال میگردد، بلکه از آن رواست که به مقدمات و طرز های عقلی اکتفا نموده است.
[16] این مفهوم با «همگانی» پی بردن شیوه عقلی ناسازگار وجود ندارد؛ چون غرض از عمومیت دراین جا، عمومیت نسبی میباشد که در مقابل «فردی بودن» قرار میگیرد. بهاین مضمون که راه و روش عقلی تخصیص به فرد و احدی ندارد، بلکه اشخاص زیادی میتوانند از آن منفعت گیرند.
[17] رویکرد عقلی به ویژه برای آنها که از شهود باطنی حق بلندمرتبه و مشاهده وی با دیده دل محروم اند، سودمند میباشد. به گفته مولانا:
دیده درصورتی که داری تو کورانه میا ورنداری دیده، دست آور عصا
آن عصای تمهید و دلیل را زیرا نداری روئت کرد، می کن پیشوا
آشنایی آفریدگار از روش نشانهها قرآن و احادیث
پروردگار,راجع به آفریدگار,رابطه باایمان
با پژوهش آیه ها و احادیث متفاوت می قدرت وجود پروردگار را ثابت کرد شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد
در هرجا قرآن مهربان، می اقتدار آیاتی را یافت که از پدیده های متعدد طبیعی خاطر می نماید و آنهارا آیه و آرم ای بر وجود خداوند می شمارد و بشر را به تدبر و تأمل در آن ها فرا میخواند. آشنایی معبود از رهگذر علامت های تکوینی و رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ی در دنیا خلقت، که مثال روشنی از رویه تجربی خدایابی میباشد، گاه به «آشنایی آیه ای و آفاقی» نامیده می گردد.[10]
گروهی از نشانهها، آدمی را به فکر ورزی در آیهها تکوینی پروردگار دعوت می نماید مسجد الزهرا احمدآباد مشهد و انتظام جانور در هستی و در وجود آدمی را برهان و ارشاد میداند که اهل کوچک و تامل را به سوی مبدأ متعالی عالم راهبری می کند:
"قطعاً در آفرینش افلاک و زمین، و به دنبال یکدیگر وارد شدن شب و روز، برای خردمندان نشان هایی (قانع کننده) میباشد".[11]
و "روی زمین برای اهل اعتقاد و باور نشان هایی (متقاعد کننده) میباشد، در خویش شما؛ پس مگر نمیبینید؟"[12]
دسته پرشماری از نشانهها قرآنی نیز بر روی پدیده های خاصی انگشت گذاشته و آن را تحت آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد عنوان آیه و علامت ای بر وجود پروردگار و دانش و توان خدا معرفی نموده است. این نشانهها به قدری فراوان اند که حتی بیان مثال هایی از آنها مجالی بسیار پهناور می طلبد.[13]
پیشوایان آئین نیز به تاسی از طریق قرآن کریم ومهربان، بر «آشنایی آیه»ای پروردگار تأکید بلیغی کرده اند. برای مثال، در حدیث کاملی از امام درست گو (ع) خطاب به یکیاز یارانش آمده میباشد.
ای مفضل! اولیه عبرت و عامل بر تولیدکننده – جل و علا – هیأت بخشیدن بهاین فقیه و جمع اجزا و نظم آفرینی در آن میباشد. از این رو در حالتیکه با تفکر و کوچک درکار فقید، نیک و عمیق تأمل کنی، هر آینه آن را زیرا منزل و سرایی مییابی که آحاد نیازهای بندگان پروردگار در آن مهیا و گرد آمده میباشد.
عرش همچون سقف، بلند گردانیده گردیده؛ زمین بسان فرش گسترانیده گردیده؛ ستارگان زیرا لامپ هایی چیده گردیده و گوهرها همچون ذخیره هایی در آن پنهان گردیده و همگی چیز در مکان لایق خویش چیده شدهاست. آدمی نیز زیرا کسی میباشد کهاین منزل را به وی داده اند و همگی چیز آن را در اختیارش گذارده اند.
کلیه نوع گیاه و حیوان برای رفع نیاز و صرف در مصالح وی در آن فراهم میباشد. اینها کلیه برهان آن میباشد که دنیا هستی با اندازه گیری ظریف و حکیمانه و نظم و تناسب و هماهنگی آفریده گردیدهاست. سازنده آن یک کدام از میباشد و وی به عبارتی صورت دهنده، نظم آفرین و هماهنگ کننده اجزای آن میباشد.[14]
آشنایی خداوند از شیوه عقل
رابطه باایمان,بخشش خد,توان آفریدگار
راه و روش عقلی آشنایی خداوند میتواند در تقویت ایمان فقاهتی مؤثر باشد
در این شیوه، هستی پروردگار به دفاع مقدمات، اصول و نحوه های تماماً عقلی اثبات می گردد.[15]
براهین و برهان فلسفی ثابت معبود، مثال های روشنی از جستجو های عقلی در رویه ثابت خداوند میباشد. این شیوه آشنایی آفریدگار، در مقایسه با دو رویکرد پیش گفته، خصوصیت هایی دارااست که مقداری از آنها به این گستردن میباشد:
1. اکثری از بررسیها و تبیین های عقلی خدایابی به جهت لینک و پیوند با مباحث بغرنج و عمیق فلسفی، برای عده ای که دستی در گفت و گو های فلسفی ندارند، چندان موثر وجود ندارد.[16]
2. یکیاز امتیازات روش عقلی برای آشنایی معبود آن میباشد که می اقتدار در مصاف علمی با شبهه ها ملحدان از آن فایده جست و در منزلت احتجاج و مناظره، ضعف و سستی دلالیل منکران را آشکار ایجاد کرد و به بحران عقل گرایانی که جز به عامل عقلی گردن نمی نهند، جواب اظهارکرد.
3. خط مش عقلی خدایابی میتواند در تقویت ایمان فقاهتی مؤثر باشد؛ چون هرگاه کوچک آدمی در قبال حقیقتی خاضع خواهد شد، قلب و دل وی نیز بدان تمایل کار کشته تری مییابد. از سوی دیگر، زدودن تردید در سایه عامل پایدار عقلی سهم به سزایی در پیش گیری از جراحت دیدن ایمان داراست.[17]
با اعتنا به کارکرد ویژه منش عقلی از یک سو و با لحاظ به میل فطری ذهن جست و جوگر آدم به مشاجره های عمیق عقلی و فلسفی از سوی دیگر، محققان مسلمان مطالعه های ژرفی را در باب خدایابی عقلی به ایفا رسانده اند که بخشی از آن به تأسیس براهین نوین وجود خداوند یا این که کامل شدن براهین قبل انجامیده میباشد.
یکیاز متقن ترین برهان عقلی ثابت هستی پروردگار، عامل دارای شهرت وجوب و قابلیت میباشد. این استدلال به چندگونه تقریر شدهاست که دراین جا به مطرح شدن مثال ای بسنده میکنیم.
می قدرت چکیده دلیل وجوب و قابلیت را (در تقریر حاضر) اینگونه اذعان کرد: یقیناً در عالم بیرون موجودی میباشد. این جان دار در صورتی واجب الوجود باشد مناسب ما (که وجود آفریدگار یا این که به عبارتی واجب الوجود میباشد) اثبات می گردد و درصورتیکه ممکن الوجود باشد، با اعتنا به نیازمندی آن به انگیزه و با دقت به امتناع تسلسل و به دور، به موجودی نیاز دارااست که وجودش علیل جان دار دیگری نباشد و اینگونه موجودی، واجب الوجود (یا این که به عبارتی معبود) میباشد.
-----------------------------------------
پی نوشت
[1] ـ طه، 110.
[2] ـ تفسر مثال ج 14، ص 161.
[3] ـ شوری، 11.
[4] تجربی نامیدن اینراه به معنای استقلال آن از هر سیرتکامل استلال عقلی وجود ندارد، بلکه ناظر بهاین حقیقت میباشد که یکی مقدمات مهم آن بر مشاهده تجربی پدیده های طبیعی استوارمی شود.
[5] معارف اسلامی ،ج، 1،ص،41.
[6] ـ تعبیروتفسیر مثال، ج 16، ص 341 و 342.
[7] ـ به عبارتی، ص 418 – 422 و 423.
[8] ـ مانند آیه 65 عنکبوت و 30 روم، و 12 و 22 و 23 یونس، 67 اسراء ، 8 و 49 زمر.
[9] ـ بحار الانوار، ج 3، ص 41.
[10] گفتنی میباشد که در تعبیر «آشنایی آیه ای» که برگرفته از قرآن کریم و مهربان میباشد، یکسری نگرش وجود دارااست:
گروهی از پژوهشگران آن را پیشگفتار ای برای تشکیل یک برهان عقلی – مشابه به آنچه در تبیین ادله نظم گفته شد، بر وجود خدا و دانش و حکمت وی میدانند؛ ولی بر پایه ی تعبیروتفسیر دیگر، آیه ها قرآن که آدمی را به تأمل در پدیده های طبیعی فرا میخواند، فقطً موجب یاداوری معرفت فطری وی به خدای خود میشوند جز یاداوری و غفلت زدایی ندارند.
رأی سوم بر آن میباشد که آیه ها آیتم مشاجره در منزلت جدال احسن با مشرکان اند؛ آنها که به اشتباه بت ها و معبودهای دروغین خود را در عمل دور اندیشی برخی کارها عالم دخیل می دانستند و شعور صدق از توحید ربوبی خدا نداشتند. (بنگرید به: المیزان، علامه طباطبایی، ج 18، ص 154؛ یادگرفتن عقاید، مصباح یزدی، ج 2 – 1، ص 68 و تبیین براهین ثابت خداوند، جوادی آملی، ص 43). [11] ان فی رفتار السماوات والارض و اختلاف اللیل والنهار لآیات لاولی الالباب. (آل عمران، 190).
[12] و فی الارض نشانهها للموقنین. و فی انفسکم، افلا تبصرون. (ذاریات، 20 و 21 و نیز بنگرید به: بقره، 164؛ جاثیه، 3-6؛ یونس، 100 و 101؛ ابراهیم، 10).
[13] آیاتی که بر علامت بودن پدیده های خاصی تأکید می نمایند، در یکسری تیم کلی مکان میگیرند. آیه ها مرتبط با حوزه حیات انسانی عبارتند از:
1. نظام همگانی خلقت بشر: جاثیه، 4 و روم، 20. 2. نظام تکوین نطفه در رحم: آل عمران، 6؛ انفطار، 6-7؛ تغابن، 3؛ غافر، 64؛ حشر، 24؛ نوح، 13-14. 3. نظام معرفتی: نحل، 78. 4. نظام اختلاف گویش ها و رنگ ها: روم، 22؛ فاطر، 27 و 28. 5. نظام ارتزاق: غافر، 64؛ اسراء، 70؛ جاثیه، 5 و 20؛ فاطر، 3؛ روم، 4؛ سبا، 24؛ یونس، 31؛ نمل، 64؛ ملک، 21؛ انفال، 26؛ بقره، 22 و 172؛ ابراهیم، 22 و ذاریات، 58. 6. نظام خواب: روم، 23؛ نمل، 86؛ فرقان، 47؛ نبأ، 9 و زمر، 42. 7. نظام پوشاک: اعراف، 26 و نحل، 14 و 81. 8. نظام سکونتی: نحل، 80. 9. نظام وصلت: روم، 21؛ شوری، 11؛ فاطر، 11؛ نجم، 45؛ قیامت، 39؛ نحل، 72؛ لیل، 3؛ نبأ، 8 و اعراف، 189.
[14] و نیز بنگرید به: نهج البلاغه، خطبه 186؛ التوحید، روضه خوان صدوق، باب دوم، ح 2 و بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 3، صص 61، 82، 130، 152.
[15] عقلی نامیدن اینشیوه بهاین معنی وجود ندارد که فقط در اینراه از عقل استعمال میگردد، بلکه از آن رواست که به مقدمات و طرز های عقلی اکتفا نموده است.
[16] این مفهوم با «همگانی» پی بردن شیوه عقلی ناسازگار وجود ندارد؛ چون غرض از عمومیت دراین جا، عمومیت نسبی میباشد که در مقابل «فردی بودن» قرار میگیرد. بهاین مضمون که راه و روش عقلی تخصیص به فرد و احدی ندارد، بلکه اشخاص زیادی میتوانند از آن منفعت گیرند.
[17] رویکرد عقلی به ویژه برای آنها که از شهود باطنی حق بلندمرتبه و مشاهده وی با دیده دل محروم اند، سودمند میباشد. به گفته مولانا:
دیده درصورتی که داری تو کورانه میا ورنداری دیده، دست آور عصا
آن عصای تمهید و دلیل را زیرا نداری روئت کرد، می کن پیشوا
رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ راهنمای کامل هماهنگی برای مراسم ختم و یادبود