مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته میشود که رده عبادت و خضوع هست. هر چند کلمه مسجد در مورد چهار دیواری خاصی به فعالیت میرود که برای عبادت ساخته شده است، ولی در اسلام تمامی زمین، پاک و پاکیزه میباشد و میتواند سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
فرستاده اکرم(ص) در حدیثی بعد از ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد است».
کلمه و واژه مسجد، با صیغههای گوناگون 29 توشه در قرآن به عمل رفته و در بیشتر مفاد، مراد مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اول مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم تاسیس شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اول منزلای که برای عموم قرار داده شدهاست، منزلای می باشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان است».
مهمترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانها می باشد. مسجد محیطی، می باشد که انسان ناپاک نباید وارد آن خواهد شد و فضا و زمین آن می بایست از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد ضمن مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشان دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و بعداز آن، مکانی برای تعلیم و تعلّم بود.
دراین نوشته، کوشش بر این میباشد که علاوه بر شناخت بیشتر با جایگاه و آداب مسجد، وظایف شخص در ازای مسجد و نقش کارآمد آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در فرهنگ وتمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل معبود در زمین، منزلت نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و بخشش، تجلیگاه پردیس در زمین و تفریحگاه موحّدان می باشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی مسجد الزهرا احمدآباد مشهد را در مدینه پایهگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان راس یادگرفتن معارف اسلامی و بشر سازی و راءس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل آفریدگار
خدا متعال می فرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی تمامی چیز در مساجد برای خداست و مسجد باید مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
پیامبر آفریدگار(ص) فرمود: «در تورات درج گردیده است که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر کس خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آن گاه برای دیدارم به منزلام بیاید. آگاه باشید بر میزبان میباشد که میهمان را گرامی داراست؛ آنان که در ظلماتهای شب به مساجد میروند، بشارت باد بر آن ها به فروغ براق در روز قیامت».[6]
امام راست گو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار در روی زمین میباشند. هر که پاکیزه وارد آنان خواهد شد، معبود او را از گناهانش پاک مینماید و او را در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده هست: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین می باشند. مساجد برای اهل عرش نورافشانی مینمایند؛ همانطور که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
پیامبر خدا(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار است».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و هر کس مسجد منزلاش باشد، خدا آسایش، ادب و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از رسول اکرم(ص) نقل شده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. مقام پیامبران
پیامبر گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، منزلت پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
فرستاده خدا(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آن ها بازار میباشد».
6. دوست داستنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر کس بخواهد به مسجد وارد خواهد شد، با متانت و آرامش وارد شود؛ زیرا مساجد، منزلهای پروردگار و محبوبترین زمینها نزد خداست و محبوبترین شخص پیش آفریدگار، کسی است که نخستین از همه وارد مسجد و بعد از کلیه، از آن بیرون گردد».[14]
رسول اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای اینجانب بهتر از نشستن رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد در فردوس است؛ چون در پردیس خشنودی خودم فراهم میشود و در مسجد خشنودی آفریدگار به دست میاید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوستداشتنیترین جا پیش آفریدگار مساجد، و مبغوضترین زمین پیش معبود بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آنجا که مساجد در اسلام جایگاه بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی گردیده است. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر که مسجد بسازد، در شرایطیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، خداوند برای وی در پردیس منزلای میسازد».
ولی زمانی ساختن مسجد باارزش میباشد و این همه اجر داراست که مقصود از تشکیل داد آن، اعلای کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته درحالتی که مقصود غیر الهی و شیطانی باشد، خیر صرفا بها و ثوابی ندارد، بلکه آفریننده آن مؤاخذه گردد. از این رو، خدا از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ساخت، به این شکل خیال مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز ابتدا مطابق زهد سازه گردیده، سزاوارتر میباشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا درین مسجد کسانی هستند که دوست دارا هستند پاک و پاک شوند و آفریدگار پاکیزگان را دوست داراست».
ولی معبود به کسانی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر صرفا ثوابی نمیدهد، بلکه با آن ها به شدّت واکنش مینماید و آنان را منافق به شمار می آورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان اشخاصیاند که مسجدی ساختند به خواسته ضرر و زیان رساندن به فرستاده و مؤمنان و تقویت کفر و تشکیل داد تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای کسانی که باایمان و پیامبرش نبرد کرده بودند، و آنان عهد خیال مینمایند که نظری جز خوبی نداشتهایم امّا پروردگار سند میدهد که لاف میگویند».
بعد از آن آفریدگار اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ وقت در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ وقت در آن مسجد نایست».
از این نشانهها بر میاید که «مسجدسازی» بایستی مطابق تقوای الهی نهادگذاری خواهد شد و هدف این باشد که معبود در آنجا عبادت و بزرگ داشته شود و محل اجتماع کسانی باشد که علاقه دارند به سوی خدا جنبش نمایند و خویش را پاک و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد را در آنجا به ایفا درآورند. و مسجد بایستی مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانان باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن گزینه توجه قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر رساندن به مسلمانها و موجب بدبینی به آفریدگار باشد و در آن بی دینی و الحاد و بی دینی تقویت خواهد شد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً میفرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ فرمانرواِدینَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمتاعُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد پروردگار را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد کفر خویشتناند؛ چه اینکه جاری ساختن آن ها بیاجز و فسخ میباشد و خویش در دوزخ و جهنم جاوداناند».
بعد میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای خدا را فقط کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان داراست، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از پروردگار نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه و واژه بر عمران معنوی نیز دلالت داراست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و شغل های سودمند می باشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته است: «عمارت مسجد، آمدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز میفرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و تمامی کارها را شامل میشود».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو حیث از نبی اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار دارا هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی رسول آفریدگار(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حوزه خداوند، فردوس میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چهطور آباد کنیم؟
پیامبر(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند حرف نگویید، حرف فسخ و سخن اشتباه نزنید و خریدوفروش و داد و ستد نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و اگر این تعدادی فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را نکوهش و ملامت نکن».[25]
امام درستگو(ع) از فرستاده اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا خداوند تعالی و بلندمرتبه ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته بین آن ها سه بدن مسلمان (حقیقی و واقعی) است، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و افرادی که از امرهای اینجانب رمز برتافتهاید! در صورتیکه میان شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریم ومهرباناند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد منرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در ذیل حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث درین مضمون صحت دارد که خواسته از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنان توسط نماز، دعا، خاطر آفریدگار، تلاوت قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی انسان نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیدهاست که اتاقی را برای نماز و رمز و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام راست گو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یکی از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد خرد بود و خیر گرانقدر، اختصاصی نمازش قرار داده بود».[28]
اما پرنور می باشد کهاین امر نباید موجب خواهد شد که آدم حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز خواندن در در آنها نقل شده هست.
9. آثار رفتن به مسجد
امام راستگو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر کس به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و کم آبی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر عده ای که در تاریکی شب به طرف مساجد می روند به نوری که در روز قیامت برای آنان پیدا میگردد».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «هر کس برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته خواهد شد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در صورتیکه در آن فعلا بمیرد، خدا هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی مراحل و انیس تنهایی وی باشند و تا وقتیکه برانگیخته خواهد شد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
فرستاده اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که میکشی، یک سکو در بهشت به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت هست، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای فرستاده خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش معبود، مساوی ده هزار نماز در مساجد دیگر است، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، معادل صد هزار رکعت هست».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، مساوی هزار رکعت نماز هست و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز می باشد و نماز در مسجد محله و بستگان ،اجر 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز میباشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر دارااست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار سفارش گردیده است که نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از کلیه مسجدها، مسجد الحرام میباشد و بعد مسجد پیامبر اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، آنگاه مسجد بیت المقدس، بعد از آن مسجد جامع هر شهر و سپس مسجد محله و بعد از مسجد محله، مسجد بازار است».
و سپس میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب میباشد و اهالی مسجد در شرایطیکه عذری نداشته باشد، مکروه می باشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهل یک محل مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «هر کس در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون شود، منافق است، مگر اینکه قصد برگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده می باشد: «مستحب است انسان با هر که در مسجد حاضر نمیشود، طعام نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام صادق(ع) گفته شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد معبود گلایه کردند. خداوند به آن ها وحی کرد: به عزت و جلالم عهد که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آنها را فی مابین عموم آشکار نسازم و رحمت اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، مودب و ادب وارد شود؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار و دوستداشتنیترین محلها پیش معبود میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) آورده شده که فرمودهاند: «خوب آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، شروع با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با طهارت، و هر کس سوای آن وارد شود، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی زمانی که باطن مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم پروردگار، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفووبخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه درون مسجد شدی، حمد و سپاس پروردگار بگو و بر نبی صلوات بفرست».[45] رسول اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این هست که هنگامی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] رسول خدا(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده می باشد، مگر نماز تلاوت یا این که بیان اعلام کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده میباشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه نهاده گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و آموزش قرآن و حقایق آن و اجرای اپلیکیشنها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر نبی اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
بدین ترتیب باید مساجد را عملاً تکریم و احترام آن ها را محافظت کنیم و درحد قدرت از آن ها بهره برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای خدا وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام صادق(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَوسیعِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای خدا در روی زمین به شمار می آیند».
در مکان دیگر فرمود: هر کس مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن دوری نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل شود که شادمان است و طومار اعمالش به دست راستش داده میشود».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام درستگو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از دادوستد بدور نگهدارید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «سخن ناروا در مسجد، حسنات را می خورد؛ آن سیرتکامل که گاو و گوسفندان علفها را میخورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که بدون عذر در مسجد بخوابد، معبود او را به بلایی گرفتار مینماید که از فی مابین رفتنی وجود ندارد».
امیداست با منفعتگیری هر چه بیشتر از دستورهای گران بها مدرسه اهل بیت(ع)، روز به روز شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته میشود که رده عبادت و خضوع هست. هر چند کلمه مسجد در مورد چهار دیواری خاصی به فعالیت میرود که برای عبادت ساخته شده است، ولی در اسلام تمامی زمین، پاک و پاکیزه میباشد و میتواند سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
فرستاده اکرم(ص) در حدیثی بعد از ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد است».
کلمه و واژه مسجد، با صیغههای گوناگون 29 توشه در قرآن به عمل رفته و در بیشتر مفاد، مراد مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اول مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم تاسیس شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اول منزلای که برای عموم قرار داده شدهاست، منزلای می باشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان است».
مهمترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانها می باشد. مسجد محیطی، می باشد که انسان ناپاک نباید وارد آن خواهد شد و فضا و زمین آن می بایست از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد ضمن مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشان دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و بعداز آن، مکانی برای تعلیم و تعلّم بود.
دراین نوشته، کوشش بر این میباشد که علاوه بر شناخت بیشتر با جایگاه و آداب مسجد، وظایف شخص در ازای مسجد و نقش کارآمد آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در فرهنگ وتمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل معبود در زمین، منزلت نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و بخشش، تجلیگاه پردیس در زمین و تفریحگاه موحّدان می باشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی مسجد الزهرا احمدآباد مشهد را در مدینه پایهگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان راس یادگرفتن معارف اسلامی و بشر سازی و راءس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل آفریدگار
خدا متعال می فرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی تمامی چیز در مساجد برای خداست و مسجد باید مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
پیامبر آفریدگار(ص) فرمود: «در تورات درج گردیده است که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر کس خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آن گاه برای دیدارم به منزلام بیاید. آگاه باشید بر میزبان میباشد که میهمان را گرامی داراست؛ آنان که در ظلماتهای شب به مساجد میروند، بشارت باد بر آن ها به فروغ براق در روز قیامت».[6]
امام راست گو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار در روی زمین میباشند. هر که پاکیزه وارد آنان خواهد شد، معبود او را از گناهانش پاک مینماید و او را در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده هست: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین می باشند. مساجد برای اهل عرش نورافشانی مینمایند؛ همانطور که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
پیامبر خدا(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار است».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و هر کس مسجد منزلاش باشد، خدا آسایش، ادب و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از رسول اکرم(ص) نقل شده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. مقام پیامبران
پیامبر گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، منزلت پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
فرستاده خدا(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آن ها بازار میباشد».
6. دوست داستنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر کس بخواهد به مسجد وارد خواهد شد، با متانت و آرامش وارد شود؛ زیرا مساجد، منزلهای پروردگار و محبوبترین زمینها نزد خداست و محبوبترین شخص پیش آفریدگار، کسی است که نخستین از همه وارد مسجد و بعد از کلیه، از آن بیرون گردد».[14]
رسول اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای اینجانب بهتر از نشستن رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد در فردوس است؛ چون در پردیس خشنودی خودم فراهم میشود و در مسجد خشنودی آفریدگار به دست میاید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوستداشتنیترین جا پیش آفریدگار مساجد، و مبغوضترین زمین پیش معبود بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آنجا که مساجد در اسلام جایگاه بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی گردیده است. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر که مسجد بسازد، در شرایطیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، خداوند برای وی در پردیس منزلای میسازد».
ولی زمانی ساختن مسجد باارزش میباشد و این همه اجر داراست که مقصود از تشکیل داد آن، اعلای کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته درحالتی که مقصود غیر الهی و شیطانی باشد، خیر صرفا بها و ثوابی ندارد، بلکه آفریننده آن مؤاخذه گردد. از این رو، خدا از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ساخت، به این شکل خیال مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز ابتدا مطابق زهد سازه گردیده، سزاوارتر میباشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا درین مسجد کسانی هستند که دوست دارا هستند پاک و پاک شوند و آفریدگار پاکیزگان را دوست داراست».
ولی معبود به کسانی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر صرفا ثوابی نمیدهد، بلکه با آن ها به شدّت واکنش مینماید و آنان را منافق به شمار می آورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان اشخاصیاند که مسجدی ساختند به خواسته ضرر و زیان رساندن به فرستاده و مؤمنان و تقویت کفر و تشکیل داد تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای کسانی که باایمان و پیامبرش نبرد کرده بودند، و آنان عهد خیال مینمایند که نظری جز خوبی نداشتهایم امّا پروردگار سند میدهد که لاف میگویند».
بعد از آن آفریدگار اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ وقت در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ وقت در آن مسجد نایست».
از این نشانهها بر میاید که «مسجدسازی» بایستی مطابق تقوای الهی نهادگذاری خواهد شد و هدف این باشد که معبود در آنجا عبادت و بزرگ داشته شود و محل اجتماع کسانی باشد که علاقه دارند به سوی خدا جنبش نمایند و خویش را پاک و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد را در آنجا به ایفا درآورند. و مسجد بایستی مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانان باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن گزینه توجه قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر رساندن به مسلمانها و موجب بدبینی به آفریدگار باشد و در آن بی دینی و الحاد و بی دینی تقویت خواهد شد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً میفرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ فرمانرواِدینَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمتاعُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد پروردگار را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد کفر خویشتناند؛ چه اینکه جاری ساختن آن ها بیاجز و فسخ میباشد و خویش در دوزخ و جهنم جاوداناند».
بعد میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای خدا را فقط کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان داراست، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از پروردگار نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه و واژه بر عمران معنوی نیز دلالت داراست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و شغل های سودمند می باشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته است: «عمارت مسجد، آمدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز میفرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و تمامی کارها را شامل میشود».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو حیث از نبی اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار دارا هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی رسول آفریدگار(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حوزه خداوند، فردوس میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چهطور آباد کنیم؟
پیامبر(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند حرف نگویید، حرف فسخ و سخن اشتباه نزنید و خریدوفروش و داد و ستد نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و اگر این تعدادی فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را نکوهش و ملامت نکن».[25]
امام درستگو(ع) از فرستاده اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا خداوند تعالی و بلندمرتبه ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته بین آن ها سه بدن مسلمان (حقیقی و واقعی) است، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و افرادی که از امرهای اینجانب رمز برتافتهاید! در صورتیکه میان شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریم ومهرباناند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد منرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در ذیل حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث درین مضمون صحت دارد که خواسته از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنان توسط نماز، دعا، خاطر آفریدگار، تلاوت قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی انسان نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیدهاست که اتاقی را برای نماز و رمز و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام راست گو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یکی از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد خرد بود و خیر گرانقدر، اختصاصی نمازش قرار داده بود».[28]
اما پرنور می باشد کهاین امر نباید موجب خواهد شد که آدم حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز خواندن در در آنها نقل شده هست.
9. آثار رفتن به مسجد
امام راستگو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر کس به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و کم آبی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر عده ای که در تاریکی شب به طرف مساجد می روند به نوری که در روز قیامت برای آنان پیدا میگردد».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «هر کس برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته خواهد شد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در صورتیکه در آن فعلا بمیرد، خدا هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی مراحل و انیس تنهایی وی باشند و تا وقتیکه برانگیخته خواهد شد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
فرستاده اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که میکشی، یک سکو در بهشت به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت هست، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای فرستاده خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش معبود، مساوی ده هزار نماز در مساجد دیگر است، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، معادل صد هزار رکعت هست».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، مساوی هزار رکعت نماز هست و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز می باشد و نماز در مسجد محله و بستگان ،اجر 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز میباشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر دارااست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار سفارش گردیده است که نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از کلیه مسجدها، مسجد الحرام میباشد و بعد مسجد پیامبر اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، آنگاه مسجد بیت المقدس، بعد از آن مسجد جامع هر شهر و سپس مسجد محله و بعد از مسجد محله، مسجد بازار است».
و سپس میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب میباشد و اهالی مسجد در شرایطیکه عذری نداشته باشد، مکروه می باشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهل یک محل مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «هر کس در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون شود، منافق است، مگر اینکه قصد برگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده می باشد: «مستحب است انسان با هر که در مسجد حاضر نمیشود، طعام نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام صادق(ع) گفته شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد معبود گلایه کردند. خداوند به آن ها وحی کرد: به عزت و جلالم عهد که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آنها را فی مابین عموم آشکار نسازم و رحمت اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، مودب و ادب وارد شود؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار و دوستداشتنیترین محلها پیش معبود میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) آورده شده که فرمودهاند: «خوب آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، شروع با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با طهارت، و هر کس سوای آن وارد شود، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی زمانی که باطن مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم پروردگار، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفووبخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه درون مسجد شدی، حمد و سپاس پروردگار بگو و بر نبی صلوات بفرست».[45] رسول اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این هست که هنگامی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] رسول خدا(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده می باشد، مگر نماز تلاوت یا این که بیان اعلام کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده میباشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه نهاده گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و آموزش قرآن و حقایق آن و اجرای اپلیکیشنها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر نبی اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
بدین ترتیب باید مساجد را عملاً تکریم و احترام آن ها را محافظت کنیم و درحد قدرت از آن ها بهره برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای خدا وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام صادق(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَوسیعِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای خدا در روی زمین به شمار می آیند».
در مکان دیگر فرمود: هر کس مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن دوری نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل شود که شادمان است و طومار اعمالش به دست راستش داده میشود».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام درستگو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از دادوستد بدور نگهدارید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «سخن ناروا در مسجد، حسنات را می خورد؛ آن سیرتکامل که گاو و گوسفندان علفها را میخورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که بدون عذر در مسجد بخوابد، معبود او را به بلایی گرفتار مینماید که از فی مابین رفتنی وجود ندارد».
امیداست با منفعتگیری هر چه بیشتر از دستورهای گران بها مدرسه اهل بیت(ع)، روز به روز شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز