ادبالله کجوری، دارای اسم و رسم به روضه خوان ادبالله نوری (۱۲۵۹قـ۱۳۲۷ق)، از مجتهدان طراز اولیه در طهران و از پیشروان حرکت مشروطه جمهوری اسلامی ایران بود. او با نگهبانی آخوند خراسانی، اصل دوم ممتم قانون اساسی ایران مشروطه بر طبق تشکیل هیئتنظار را به ثبت مجلس شورای ملی رساند البته به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره بعضا از اصول متمم قانون اساسی کشور مشروطه، از مجلس گوشهگیری کرد و با فعال سازی جریانی که مشروعهخواستار اسم گرفت، اعتراضات شدیدی بر مشروطهخواستار و مشروطیت وارد مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
روحانی ادبالله با ملازمت کردن معارضان مشروطه در ماجرای به توپبستن مجلس، تودهآوری امضا از علما برای عدم بازگشایی مجلس پس از بهتوپبستهشدن آن به وسیله محمدعلی پادشاه و تایپ کردن رسالههایی مثلا رساله حرمت مشروطه، مخالفت مشروطهخواستار را به خویش جلب آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
او بعداز زمان استبداد صغیر و فتح طهران بهدست مشروطهخواستار در دادگاهی محاکمه و آخر و عاقبت اعدام شد.
به دنیاآمدن و نسب
روحانی ادبالله کجوری مشهور به نوری فرزند ملاعباس نوری طبری، در حیطه فروغ و روشنایی مازندران در ۲ ذیالحجه ۱۲۵۹ق در کجور زاده شد.[۱] او فرزند ملاعباس نوری طبرسی میباشد. مامان وی دختر میرزامحمدتقی نوری و خواهر میرزاحسین نوری (محدث نوری) بود. روضه خوان ادبالله خواهری داشت که فارغ از فرزند رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد درگذشت.[۲]
استادان و شاگردان
او نخست جوانی به علم آموزی مقدمات علم ها متداول بعدازظهر خویش پرداخت و برای کامل شدن تحصیلات، هم پا میرزاحسین نوری به نجف سفر کرد و در حوزه به درس روضه خوان راضی آل خضر، میرزا حبیبالله رشتی و سید محمدحسن شیرازی خط مش یافت و بعد از نیل به درجه اجتهاد به اشاره میرزای شیرازی برای راهنمایی و هدایت عموم، به طهران شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آمد.[۳]
بعضا از شاگردان او از این قرارند:
علامه محمد قزوینی
محمدباقر قائنی بیرجندی [۴]
ملا علی معلم
روحانی غلامحسین مازندرانی[۵]
میرزا مهدی آشتیانی [۶]
فرزندان
روضه خوان فضل و ادبالله چهار پسر و شش دختر به اسمهای تحت داشته میباشد:
ضیاءالدین
هادی
مهدی
جلالالدین
انیسالشریعه
احترامالشریعه
بدیعالزمان
انورالزمان
اقدسالزمان.
دختری که از همگی مسنخیس بوده و با خانواده روضه خوان عبدالنبی نبوی وصلت کرده بود.[۷]
به روایتی دیگر، فرزندان او به شرح دو همسرش اینگونهاند: از همسر اولش سکینه، دختر محدث نوری (دختر خان داییاش)، سه پسر و چهار دختر که به ترتیب عبارتند از: میرزامهدی، آقاضیاءالدین کیانوری، میرزا هادی نوری، زینتالشریعه، مرضیه، احترامالشریعه، بدیعالزمان، خدیجه. از همسر دوم، یک پسر و سه دختر به اسمهای: میرزاجلالالدین کیا، منیره، اقدسالزمان، انورالزمان.[۸]
کارهای سیاسی
اصلهای نخستین و دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه
اصل نخستین
مذهب قانونی جمهوری اسلامی ایران اسلام و طریقة حقه جعفریه اثنی عشریه میباشد می بایست شاه جمهوری اسلامی ایران دارا و مروج این مذهب باشد.
اصل دوم
مجلس مقدس شورای ملی که بتوجه و تأیید حضرت امام بعدازظهر عجل الله فرجه و بذل مرحمت اعلیحضرت شاهنشاه اسلام خلد الله سلطانه و حفظ حجج اسلامیه کثرالله امثالهم و عامه ملت کشورایران تأسیس گردیده است می بایست در هیچ عصری از اعصار مواد قانونیه آن مخالفتی با قواعد مقدسة اسلام و مقررات موضوعه حضرت خیرالانام صلیالله علیه و آله و سلم نداشته باشد و معلوم میباشد که تشخیص مخالفت مقررات موضوعه با قواعد اسلامیه بر ذمه علمای اعلام ادامالله برکات وجودهم بوده و می باشد لهذا به طور رسمیً مقرر میباشد در هر عصری از اعصار هیئتی که معدودخیس از پنج نفر نباشد از مجتهدین و فقهای متدینین که آگاه از مقتضیات فرصت هم باشند باین روش که علمای اعلام و حجج اسلام مرجع تبعیت شیعه اسلام بیست نفر از علماء که دارنده صفات مذکوره باشند معرفی بمجلس شورای ملی بنمایند پنج نفر از آنهارا یا این که بیشخیس بهمقتضای بعدازظهر اعضای مجلس شورای ملی بالاتفاق یا این که بهحکم قرعه گزینش نموده بهسمت عضویت بشناسند تا موادیکه در مجلسین تیتر میگردد بهتوجه گفتگو و غوررسی نموده هر یک از آن مواد معنونه که مخالفت با قواعد مقدسه اسلام داشته باشد طرح و ردّ کنند که تیتر قانونیت پیدا نکند و رأی این هیأت علماء دراین باب مطاع و متبع خواهد بود و این ماده تا فرصت ظهور حضرت حجتبعد از ظهر عجلالله فرجه تغییر و تحول پذیر نخواهد بود.
وبسایت راءس رسیدگیهای مجلس شورای اسلامی
حضور در تکان تنباکو
در جریان تکان تنباکو، زمانی که ناصرالدین فرمانروا به میرزا حسن آشتیانی دستورداد که یا این که در ملأ عام قلیان بکشید یا این که از شهر خارج رود و میرزا تمایل به خارج رفتن گرفت، اولی کسی از علما که در پشتیبانی از میرزا به منزل او وارد شد، روحانی ادب الله بود.[۹]
انقلاب مشروطه
روحانی فضل و ادبالله ابتدا نهضت مشروطه اگرچه با چشم شک و تردید بدین نهضت نگاه می کرد و علیرغم دوستی با عینالدوله (صدراعظم وقت)،[۱۰] با بقیه روحانیون مشروطهخواه در مسافرت کبری به قم کمپانی کرد و تا صدور امر مشروطیت و بهرهبرداری مجلس شورای ملی تا مجال ثبت متمم قانون اساسی ایران مشروطه خردترین مخالفتی از وی مشاهده نشد.[۱۱]
در حین ثبت متمم قانون اساسی کشور روضه خوان فضل و ادبالله با نگهبانی آخوند خراسانی اصل دوم متمم مطابق تشکیل هیات نظار را به ثبت مجلس رساند اما به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره برخی از اصول قانون اساسی ایران برای مثال اصل هشتم بر اساس برابری تمامی شهروندان در مقابل ضابطه، اصل نوزدهم بر پایه ی علم آموزی اجباری در مدرسه ها دولتی و اصل بیستم مبتنی بر آزادی مطبوعات از مجلس گوشهگیری کرد و با تشکیل مجالس اعتراضی به مناسبتهای مذهبی به عنوان مثال روزها فاطمیه اعتراضات خویش را به مجلس و ضابطه استارت کرد که با عکس العمل مشروطهخواستار مواجه شد و با ملازمت تودهای دیگر از علمای مخالف مشروطه به تحصن در زاویه مقدسه عبدالعظیم حسنی دست زد.[۱۲] روحانی ادبالله و ملازمان که تیتر مشروعهخواه بر خویش نهادند با نشر رسالهها و لوایحی خواهان ایفا بعضی اصلاحات در متن متمم و اضافه کردن لفظ مشروعه پس از مشروطه بودند.[۱۳] از سخنان اوست که:
«ایها الناس اینجانب ابدا منکر مجلس شورای ملی نیستم. بلکه اینجانب مدخلیت خویش را در تأسیس این شالوده بیشتراز کلیه کس میدانم. چون که علماء تبارک ما که همسایه عتبات عالیات و بقیه ممالک می باشند هیچیک همدم نبودند. و تمامی را بااقامه دلایل و براهین اینجانب همدم کردم. از خویش آن آقایان عظام میتوانید این مقاله را جویا گردید. الآن هم اینجانب به عبارتی هستم که بودم. تغییر و تحول در مقصد، و تجددی در رأی اینجانب بههم نرسیده میباشد. صریحاً میگویم کلیه بشنوید، و به غائبین هم برسانید، که اینجانب آن مجلس شورای ملی را می خواهم که مردم مسلمانها آن را می خواهند. بدین مضمون که اما مردم مسلمانها مجلسی میخواهند که اساسش بر اسلامیت باشد. و برخلاف قرآن، و برخلاف شریعت محمدی(ص)، و برخلاف مذهب مقدس جعفری، رسمی نگذارد. اینجانب هم اینگونه مجلسی میخواهم. پس اینجانب و مردم مسلمین بر یک رأی هستیم. اختلاف در بین ما، و لامذهبها میباشد، که منکر اسلامیت، و معاند آیین حنیف میباشند. چه بابیه مزدکی مذهب و چه طبیعیّه خارجی مشرب.»[۱۴]
او بعداز اولیه پایکوبی سالگرد مشروطیت، اعلامیهای منتشر کرد و به شعارها و رویه و ترسیم آزادیخواستار شدیداً اعتراض کرد و ذکر کرد:
«آن بازار شام، آن شیپور درود، آن حریقبازیها، آن ورود سفرا، آن عادیات خارجه، آن هورا کشیدنها و آن تمامی کتیبههای زنده باد زنده باد، و زنده باد مساوات و برابری و برادری، میخواستید یکی از را هم بنویسید: «زنده باد شریعت»، «زنده باد قرآن»، «زنده باد اسلام.»[۱۵]
ادبالله کجوری، دارای اسم و رسم به روضه خوان ادبالله نوری (۱۲۵۹قـ۱۳۲۷ق)، از مجتهدان طراز اولیه در طهران و از پیشروان حرکت مشروطه جمهوری اسلامی ایران بود. او با نگهبانی آخوند خراسانی، اصل دوم ممتم قانون اساسی ایران مشروطه بر طبق تشکیل هیئتنظار را به ثبت مجلس شورای ملی رساند البته به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره بعضا از اصول متمم قانون اساسی کشور مشروطه، از مجلس گوشهگیری کرد و با فعال سازی جریانی که مشروعهخواستار اسم گرفت، اعتراضات شدیدی بر مشروطهخواستار و مشروطیت وارد مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
روحانی ادبالله با ملازمت کردن معارضان مشروطه در ماجرای به توپبستن مجلس، تودهآوری امضا از علما برای عدم بازگشایی مجلس پس از بهتوپبستهشدن آن به وسیله محمدعلی پادشاه و تایپ کردن رسالههایی مثلا رساله حرمت مشروطه، مخالفت مشروطهخواستار را به خویش جلب آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
او بعداز زمان استبداد صغیر و فتح طهران بهدست مشروطهخواستار در دادگاهی محاکمه و آخر و عاقبت اعدام شد.
به دنیاآمدن و نسب
روحانی ادبالله کجوری مشهور به نوری فرزند ملاعباس نوری طبری، در حیطه فروغ و روشنایی مازندران در ۲ ذیالحجه ۱۲۵۹ق در کجور زاده شد.[۱] او فرزند ملاعباس نوری طبرسی میباشد. مامان وی دختر میرزامحمدتقی نوری و خواهر میرزاحسین نوری (محدث نوری) بود. روضه خوان ادبالله خواهری داشت که فارغ از فرزند رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد درگذشت.[۲]
استادان و شاگردان
او نخست جوانی به علم آموزی مقدمات علم ها متداول بعدازظهر خویش پرداخت و برای کامل شدن تحصیلات، هم پا میرزاحسین نوری به نجف سفر کرد و در حوزه به درس روضه خوان راضی آل خضر، میرزا حبیبالله رشتی و سید محمدحسن شیرازی خط مش یافت و بعد از نیل به درجه اجتهاد به اشاره میرزای شیرازی برای راهنمایی و هدایت عموم، به طهران شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آمد.[۳]
بعضا از شاگردان او از این قرارند:
علامه محمد قزوینی
محمدباقر قائنی بیرجندی [۴]
ملا علی معلم
روحانی غلامحسین مازندرانی[۵]
میرزا مهدی آشتیانی [۶]
فرزندان
روضه خوان فضل و ادبالله چهار پسر و شش دختر به اسمهای تحت داشته میباشد:
ضیاءالدین
هادی
مهدی
جلالالدین
انیسالشریعه
احترامالشریعه
بدیعالزمان
انورالزمان
اقدسالزمان.
دختری که از همگی مسنخیس بوده و با خانواده روضه خوان عبدالنبی نبوی وصلت کرده بود.[۷]
به روایتی دیگر، فرزندان او به شرح دو همسرش اینگونهاند: از همسر اولش سکینه، دختر محدث نوری (دختر خان داییاش)، سه پسر و چهار دختر که به ترتیب عبارتند از: میرزامهدی، آقاضیاءالدین کیانوری، میرزا هادی نوری، زینتالشریعه، مرضیه، احترامالشریعه، بدیعالزمان، خدیجه. از همسر دوم، یک پسر و سه دختر به اسمهای: میرزاجلالالدین کیا، منیره، اقدسالزمان، انورالزمان.[۸]
کارهای سیاسی
اصلهای نخستین و دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه
اصل نخستین
مذهب قانونی جمهوری اسلامی ایران اسلام و طریقة حقه جعفریه اثنی عشریه میباشد می بایست شاه جمهوری اسلامی ایران دارا و مروج این مذهب باشد.
اصل دوم
مجلس مقدس شورای ملی که بتوجه و تأیید حضرت امام بعدازظهر عجل الله فرجه و بذل مرحمت اعلیحضرت شاهنشاه اسلام خلد الله سلطانه و حفظ حجج اسلامیه کثرالله امثالهم و عامه ملت کشورایران تأسیس گردیده است می بایست در هیچ عصری از اعصار مواد قانونیه آن مخالفتی با قواعد مقدسة اسلام و مقررات موضوعه حضرت خیرالانام صلیالله علیه و آله و سلم نداشته باشد و معلوم میباشد که تشخیص مخالفت مقررات موضوعه با قواعد اسلامیه بر ذمه علمای اعلام ادامالله برکات وجودهم بوده و می باشد لهذا به طور رسمیً مقرر میباشد در هر عصری از اعصار هیئتی که معدودخیس از پنج نفر نباشد از مجتهدین و فقهای متدینین که آگاه از مقتضیات فرصت هم باشند باین روش که علمای اعلام و حجج اسلام مرجع تبعیت شیعه اسلام بیست نفر از علماء که دارنده صفات مذکوره باشند معرفی بمجلس شورای ملی بنمایند پنج نفر از آنهارا یا این که بیشخیس بهمقتضای بعدازظهر اعضای مجلس شورای ملی بالاتفاق یا این که بهحکم قرعه گزینش نموده بهسمت عضویت بشناسند تا موادیکه در مجلسین تیتر میگردد بهتوجه گفتگو و غوررسی نموده هر یک از آن مواد معنونه که مخالفت با قواعد مقدسه اسلام داشته باشد طرح و ردّ کنند که تیتر قانونیت پیدا نکند و رأی این هیأت علماء دراین باب مطاع و متبع خواهد بود و این ماده تا فرصت ظهور حضرت حجتبعد از ظهر عجلالله فرجه تغییر و تحول پذیر نخواهد بود.
وبسایت راءس رسیدگیهای مجلس شورای اسلامی
حضور در تکان تنباکو
در جریان تکان تنباکو، زمانی که ناصرالدین فرمانروا به میرزا حسن آشتیانی دستورداد که یا این که در ملأ عام قلیان بکشید یا این که از شهر خارج رود و میرزا تمایل به خارج رفتن گرفت، اولی کسی از علما که در پشتیبانی از میرزا به منزل او وارد شد، روحانی ادب الله بود.[۹]
انقلاب مشروطه
روحانی فضل و ادبالله ابتدا نهضت مشروطه اگرچه با چشم شک و تردید بدین نهضت نگاه می کرد و علیرغم دوستی با عینالدوله (صدراعظم وقت)،[۱۰] با بقیه روحانیون مشروطهخواه در مسافرت کبری به قم کمپانی کرد و تا صدور امر مشروطیت و بهرهبرداری مجلس شورای ملی تا مجال ثبت متمم قانون اساسی ایران مشروطه خردترین مخالفتی از وی مشاهده نشد.[۱۱]
در حین ثبت متمم قانون اساسی کشور روضه خوان فضل و ادبالله با نگهبانی آخوند خراسانی اصل دوم متمم مطابق تشکیل هیات نظار را به ثبت مجلس رساند اما به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره برخی از اصول قانون اساسی ایران برای مثال اصل هشتم بر اساس برابری تمامی شهروندان در مقابل ضابطه، اصل نوزدهم بر پایه ی علم آموزی اجباری در مدرسه ها دولتی و اصل بیستم مبتنی بر آزادی مطبوعات از مجلس گوشهگیری کرد و با تشکیل مجالس اعتراضی به مناسبتهای مذهبی به عنوان مثال روزها فاطمیه اعتراضات خویش را به مجلس و ضابطه استارت کرد که با عکس العمل مشروطهخواستار مواجه شد و با ملازمت تودهای دیگر از علمای مخالف مشروطه به تحصن در زاویه مقدسه عبدالعظیم حسنی دست زد.[۱۲] روحانی ادبالله و ملازمان که تیتر مشروعهخواه بر خویش نهادند با نشر رسالهها و لوایحی خواهان ایفا بعضی اصلاحات در متن متمم و اضافه کردن لفظ مشروعه پس از مشروطه بودند.[۱۳] از سخنان اوست که:
«ایها الناس اینجانب ابدا منکر مجلس شورای ملی نیستم. بلکه اینجانب مدخلیت خویش را در تأسیس این شالوده بیشتراز کلیه کس میدانم. چون که علماء تبارک ما که همسایه عتبات عالیات و بقیه ممالک می باشند هیچیک همدم نبودند. و تمامی را بااقامه دلایل و براهین اینجانب همدم کردم. از خویش آن آقایان عظام میتوانید این مقاله را جویا گردید. الآن هم اینجانب به عبارتی هستم که بودم. تغییر و تحول در مقصد، و تجددی در رأی اینجانب بههم نرسیده میباشد. صریحاً میگویم کلیه بشنوید، و به غائبین هم برسانید، که اینجانب آن مجلس شورای ملی را می خواهم که مردم مسلمانها آن را می خواهند. بدین مضمون که اما مردم مسلمانها مجلسی میخواهند که اساسش بر اسلامیت باشد. و برخلاف قرآن، و برخلاف شریعت محمدی(ص)، و برخلاف مذهب مقدس جعفری، رسمی نگذارد. اینجانب هم اینگونه مجلسی میخواهم. پس اینجانب و مردم مسلمین بر یک رأی هستیم. اختلاف در بین ما، و لامذهبها میباشد، که منکر اسلامیت، و معاند آیین حنیف میباشند. چه بابیه مزدکی مذهب و چه طبیعیّه خارجی مشرب.»[۱۴]
او بعداز اولیه پایکوبی سالگرد مشروطیت، اعلامیهای منتشر کرد و به شعارها و رویه و ترسیم آزادیخواستار شدیداً اعتراض کرد و ذکر کرد:
«آن بازار شام، آن شیپور درود، آن حریقبازیها، آن ورود سفرا، آن عادیات خارجه، آن هورا کشیدنها و آن تمامی کتیبههای زنده باد زنده باد، و زنده باد مساوات و برابری و برادری، میخواستید یکی از را هم بنویسید: «زنده باد شریعت»، «زنده باد قرآن»، «زنده باد اسلام.»[۱۵]
رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ راهنمای کامل هماهنگی برای مراسم ختم و یادبود