مجله خبری مساجد

اجماع
فقهای شیعه و اهل سنت بر حجیت و اعتبار قاعده لاضرر اجماع دارا‌هستند.[۵۲] برخی فقها گواهی این اجماع را همین احادیث لاضرر دانسته‌اند و به این ترتیب آن را تحت عنوان ادله مستقلی برای اعتبار قاعده لاضرر در لحاظ ن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفته‌اند.[۵۳]

عقل
عامل عقلی به صورت جدا صلاحیت دارااست که دلیلی بر اعتبار قاعده لاضرر تلقی گردد.[۵۴] حکم عقل به حرمت ضرر و زیان رساندن به دیگری بدین شکل میباشد: زیان زدن به دیگری عقلاً قبیح و رخنه‌ آن مورد نیاز میباشد. هر آنچه عقلاً قبیح و ترکش موردنیاز باشد به حکم ملازمه فی مابین حکم عقل و شرع، از نگاه شرع حرام میباشد، پس خسارت زدن به دیگری از منظر دینیً حرام آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۵۵]

سیره عقلا
بنای عقلا بر این میباشد كه در معاش اجتماعی و مدنی، ضرر و زیان رساندن به دیگرافراد امری ناپسند میباشد و ادله ضرر و زیان در قبال ضرروزیان‌چشم مسئول پرداخت ضرر و زیان میباشد.[۵۶] این اصل در كلیه نظام‌های حقوقی پذیرفته گردیده و در خصوص اینگونه بنایی از منطقه شرع نیز منعی نرسیده و شارع آن را امضاء رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.[۵۷]

ارتباط قاعده با بقیه عامل احکام
درباره نوع ارتباط قاعده لاضرر با دیگر دلیل احکام، بینش‌های مختلفی ارائه شد‌ه‌است: ۱. این قاعده بر دیگر استدلال احکام مقدم میباشد،[۵۸] البته در‌این که به چه نحوی حق تقدم دارااست، اقوال مختلفی وجود شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داراست:

الف. حق اولویت به‌این شکل میباشد که قاعده لاضرر مُفسِر و ناظر بر عامل دیگر میباشد.[۵۹] در اصطلاح دانش اصول بدین عقیده حکومت میگویند.[۶۰] مثلا: شارع می گوید «روزه واجب میباشد» و از طرفی قاعده لاضرر ناظر بر دلیل وجوب روزه بوده و دامنه حکم وجوب را محصور می‌نماید به مواقعی که روزه، ضرری برای ملزم نداشته باشد و در صورتی‌که ضرروزیان داشته باشد دیگر واجب وجود ندارد.[۶۱] روضه خوان انصاری از قائلین بدین بینش میباشد.[۶۲]
ب. سازه به نگرش آخوند خراسانی وجه مقدم شدن لاضرر به نحو حکومت وجود ندارد، بلکه به واسطه توده عرفی میباشد؛ یعنی عرف برهان لاضرر و ادله دیگر را با هم عده کرده و قاعده لاضرر را بر ادله دیگر مقدم می‌نماید.[۶۳] به عنوان مثالً شارع به صورت مطلق می گوید «وضو واجب میباشد» و این دربرگیرنده وضوی ضرری هم می‌گردد و از طرفی قاعده لاضرر می گوید «وضوی ضرری واجب وجود ندارد» و دربین این دو تعارض میباشد. هنگامی این تعارض به عرف عرضه میگردد قاعده لاضرر را مقدم می‌نماید و می گوید وضو هنگامی واجب میباشد که مانعی مانند ضرروزیان وجود نداشته باشد.[۶۴]
۲. در مواقعی که «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» به معنای نهی از رساندن زیان به خویش و دیگری و ضرورت تدارک و جبران خسارت وارداتی میباشد، خودش تحت عنوان حکم فقهی غیر وابسته در کنار دیگر احکام میباشد و ارتباطی با آن ها ندارد.[۶۵]

کاربردهای فقاهتی
برخی از مورد ها استعمال قاعده لاضرر در استنباط احکام دینی به قرار پایین میباشد:

حرمت مصرف دخانیات: روضه خوان حر عاملی در کتاب الفوائد الطوسیة دلیل‌ای را برای حرمت استفاده تتون ارائه کرده که یک کدام از آن‌ها قائده لاضرر میباشد.[۶۶] ناصر مکارم شیرازی (زاده ۱۳۰۵ش) از مرجع تبعیت نیز در فتوای حرمت سیگار کشیدن و مصرف دخانیات، به قاعده لاضرر تمسک نموده است.[۶۷]
حرمت قمه‌زنی: بعضی از فقها با استناد به قاعده لاضرر قمه‌زنی را حرام دانسته‌اند.[۶۸] جعفر سبحانی در درس بیرون اصول خویش با زمینه «قاعده لاضرر» در ۳۰ شهریور ۱۳۹۳ش، قمه‌زنی را یکی‌از مصادیق قاعده لاضرر به شمار آورده میباشد.[۶۹]
اهدای عضو: بر پایه ی قاعده لاضرر بعضی فقها معتقدند آدم تندرست مجاز وجود ندارد در اعضای رئیسه خویش مانند قلب، کبد، دیده تصرف نموده و آنان‌را به دیگری اهدا کند، چون موجب اضرار به خود بوده و این فعالیت محکوم به حرمت میباشد.[۷۰]
کتاب‌شناسی
برخی فقها قاعده لاضرر را در کنار دیگر قواعد دینی در گروه‌هایی با تیتر «قواعد فقه» گفت و گو کرده‌اند.[۷۱] به گفته محمدباقر ایروانی ورود قاعده لاضرر به مباحث اصولی با فاضل تونی شروع شد.[۷۲] فاضل تونی، یک کدام از حالت جریان اصل برائت را این دانسته میباشد که اجرای آن برای کسی زیان نداشته باشد و از این رو به تحقیق قاعده لاضرر پرداخته میباشد؛[۷۳] به‌این مناسبت بعضی مانند روحانی انصاری[۷۴] و آخوند خراسانی[۷۵] این قاعده را درضمن مباحث اصولی نیز مشاجره کرده‌اند؛ با این درحال حاضر رساله و کتاب‌هایی به طور جداگانه در مسئله قاعده لاضرر نگاشته گردیده که برخی از آنان به گستردن پایین میباشد:

«رسالة فی قاعدة لاضرر» نوشته روضه خوان انصاری. این رساله درضمن کتابی با تیتر «رسائل فقهیه» چاپ گردیده و به وسیله انتشارات «مجمع الفکر الاسلامی» منتشر گردیده است.[۷۶]
کتابی با تیتر «قاعدة لاضرر» نوشته روضه خوان الشریعة اصفهانی.[۷۷] به گفته آقا بلندمرتبه تهرانی: این کتاب واپسین نوشته مؤلف بوده و به خودکار محمدعلی حاکم تبریزی به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.[۷۸]
کتاب «قاعدة لاضرر و لاضرار» تقریرات درس سید علی سیستانی میباشد که به وسیله فرزندش سید محمدرضا سیستانی به عربی کتابت یافته میباشد. [۷۹] این کتاب به مداد اکبر نائب‌زاده به فارسی ترجمه گردیده و بوسیله انتشارات خرسندی منتشر گردیده‌است.[۸۰]
«بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر» نوشته امام خمینی که از سوی مؤسسه تهیه و تنظیم و انتشار اثرها امام خمینی در قم و به گویش عربی چاپ شده است.[۸۱]

اجماع
فقهای شیعه و اهل سنت بر حجیت و اعتبار قاعده لاضرر اجماع دارا‌هستند.[۵۲] برخی فقها گواهی این اجماع را همین احادیث لاضرر دانسته‌اند و به این ترتیب آن را تحت عنوان ادله مستقلی برای اعتبار قاعده لاضرر در لحاظ ن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفته‌اند.[۵۳]

عقل
عامل عقلی به صورت جدا صلاحیت دارااست که دلیلی بر اعتبار قاعده لاضرر تلقی گردد.[۵۴] حکم عقل به حرمت ضرر و زیان رساندن به دیگری بدین شکل میباشد: زیان زدن به دیگری عقلاً قبیح و رخنه‌ آن مورد نیاز میباشد. هر آنچه عقلاً قبیح و ترکش موردنیاز باشد به حکم ملازمه فی مابین حکم عقل و شرع، از نگاه شرع حرام میباشد، پس خسارت زدن به دیگری از منظر دینیً حرام آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۵۵]

سیره عقلا
بنای عقلا بر این میباشد كه در معاش اجتماعی و مدنی، ضرر و زیان رساندن به دیگرافراد امری ناپسند میباشد و ادله ضرر و زیان در قبال ضرروزیان‌چشم مسئول پرداخت ضرر و زیان میباشد.[۵۶] این اصل در كلیه نظام‌های حقوقی پذیرفته گردیده و در خصوص اینگونه بنایی از منطقه شرع نیز منعی نرسیده و شارع آن را امضاء رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.[۵۷]

ارتباط قاعده با بقیه عامل احکام
درباره نوع ارتباط قاعده لاضرر با دیگر دلیل احکام، بینش‌های مختلفی ارائه شد‌ه‌است: ۱. این قاعده بر دیگر استدلال احکام مقدم میباشد،[۵۸] البته در‌این که به چه نحوی حق تقدم دارااست، اقوال مختلفی وجود شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داراست:

الف. حق اولویت به‌این شکل میباشد که قاعده لاضرر مُفسِر و ناظر بر عامل دیگر میباشد.[۵۹] در اصطلاح دانش اصول بدین عقیده حکومت میگویند.[۶۰] مثلا: شارع می گوید «روزه واجب میباشد» و از طرفی قاعده لاضرر ناظر بر دلیل وجوب روزه بوده و دامنه حکم وجوب را محصور می‌نماید به مواقعی که روزه، ضرری برای ملزم نداشته باشد و در صورتی‌که ضرروزیان داشته باشد دیگر واجب وجود ندارد.[۶۱] روضه خوان انصاری از قائلین بدین بینش میباشد.[۶۲]
ب. سازه به نگرش آخوند خراسانی وجه مقدم شدن لاضرر به نحو حکومت وجود ندارد، بلکه به واسطه توده عرفی میباشد؛ یعنی عرف برهان لاضرر و ادله دیگر را با هم عده کرده و قاعده لاضرر را بر ادله دیگر مقدم می‌نماید.[۶۳] به عنوان مثالً شارع به صورت مطلق می گوید «وضو واجب میباشد» و این دربرگیرنده وضوی ضرری هم می‌گردد و از طرفی قاعده لاضرر می گوید «وضوی ضرری واجب وجود ندارد» و دربین این دو تعارض میباشد. هنگامی این تعارض به عرف عرضه میگردد قاعده لاضرر را مقدم می‌نماید و می گوید وضو هنگامی واجب میباشد که مانعی مانند ضرروزیان وجود نداشته باشد.[۶۴]
۲. در مواقعی که «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» به معنای نهی از رساندن زیان به خویش و دیگری و ضرورت تدارک و جبران خسارت وارداتی میباشد، خودش تحت عنوان حکم فقهی غیر وابسته در کنار دیگر احکام میباشد و ارتباطی با آن ها ندارد.[۶۵]

کاربردهای فقاهتی
برخی از مورد ها استعمال قاعده لاضرر در استنباط احکام دینی به قرار پایین میباشد:

حرمت مصرف دخانیات: روضه خوان حر عاملی در کتاب الفوائد الطوسیة دلیل‌ای را برای حرمت استفاده تتون ارائه کرده که یک کدام از آن‌ها قائده لاضرر میباشد.[۶۶] ناصر مکارم شیرازی (زاده ۱۳۰۵ش) از مرجع تبعیت نیز در فتوای حرمت سیگار کشیدن و مصرف دخانیات، به قاعده لاضرر تمسک نموده است.[۶۷]
حرمت قمه‌زنی: بعضی از فقها با استناد به قاعده لاضرر قمه‌زنی را حرام دانسته‌اند.[۶۸] جعفر سبحانی در درس بیرون اصول خویش با زمینه «قاعده لاضرر» در ۳۰ شهریور ۱۳۹۳ش، قمه‌زنی را یکی‌از مصادیق قاعده لاضرر به شمار آورده میباشد.[۶۹]
اهدای عضو: بر پایه ی قاعده لاضرر بعضی فقها معتقدند آدم تندرست مجاز وجود ندارد در اعضای رئیسه خویش مانند قلب، کبد، دیده تصرف نموده و آنان‌را به دیگری اهدا کند، چون موجب اضرار به خود بوده و این فعالیت محکوم به حرمت میباشد.[۷۰]
کتاب‌شناسی
برخی فقها قاعده لاضرر را در کنار دیگر قواعد دینی در گروه‌هایی با تیتر «قواعد فقه» گفت و گو کرده‌اند.[۷۱] به گفته محمدباقر ایروانی ورود قاعده لاضرر به مباحث اصولی با فاضل تونی شروع شد.[۷۲] فاضل تونی، یک کدام از حالت جریان اصل برائت را این دانسته میباشد که اجرای آن برای کسی زیان نداشته باشد و از این رو به تحقیق قاعده لاضرر پرداخته میباشد؛[۷۳] به‌این مناسبت بعضی مانند روحانی انصاری[۷۴] و آخوند خراسانی[۷۵] این قاعده را درضمن مباحث اصولی نیز مشاجره کرده‌اند؛ با این درحال حاضر رساله و کتاب‌هایی به طور جداگانه در مسئله قاعده لاضرر نگاشته گردیده که برخی از آنان به گستردن پایین میباشد:

«رسالة فی قاعدة لاضرر» نوشته روضه خوان انصاری. این رساله درضمن کتابی با تیتر «رسائل فقهیه» چاپ گردیده و به وسیله انتشارات «مجمع الفکر الاسلامی» منتشر گردیده است.[۷۶]
کتابی با تیتر «قاعدة لاضرر» نوشته روضه خوان الشریعة اصفهانی.[۷۷] به گفته آقا بلندمرتبه تهرانی: این کتاب واپسین نوشته مؤلف بوده و به خودکار محمدعلی حاکم تبریزی به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.[۷۸]
کتاب «قاعدة لاضرر و لاضرار» تقریرات درس سید علی سیستانی میباشد که به وسیله فرزندش سید محمدرضا سیستانی به عربی کتابت یافته میباشد. [۷۹] این کتاب به مداد اکبر نائب‌زاده به فارسی ترجمه گردیده و بوسیله انتشارات خرسندی منتشر گردیده‌است.[۸۰]
«بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر» نوشته امام خمینی که از سوی مؤسسه تهیه و تنظیم و انتشار اثرها امام خمینی در قم و به گویش عربی چاپ شده است.[۸۱]