مجله خبری مساجد

(زنده در ۵۰ق) دختر اشعث بن قیس کندی و همسر امام حسن مجتبی(ع) میباشد که به تحریک معاویة بن ابی‌سفیان، امام حسن(ع) را مسموم کرد و به شهید شدن رساند. وی از امام حسن(ع) مالک فرزندی نشد.سازه به نقل از منابع تاریخی، جعده با نیرنگ پدرش به وصلت امام حسن(ع) درآمد. وی در قبال کادو مالی و وعده وصلت با یزید بن معاویه از سوی معاویه امام حسن(ع) را مسموم کرد، البته معاویه به وعده خویش وفا نکرد و وی بعداز شهید شدن امام حسن(ع) به وصلت یعقوب بن طلحه بن عبیدالله مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد درآمد.

جعده از قوم اشعث و قوم و قبیله کِنده بود: پدرش اشعث بن قیس کندی از رخ‌های دارای اسم و رسم صدر اسلام و مادرش ام فروه، خواهر ابوبکر بوده میباشد.[۱] از امام راستگو(ع) اورده شده که اشعث بن قیس در قتل امیرالمؤمنین(ع) سهم دار میباشد و دخترش جعده، حسن بن علی(ع) را مسموم کرد و محمد پسر اشعث نیز در شهید شدن حسین بن علی(ع) کمپانی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشت.[۲]

در منابع، از به دنیا آمدن جعده سخنی به بین نیامده میباشد. به گفته ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین، اسم های سکینه، شعثاء و عایشه را نیز برای وی نقل کرده‌اند اما اسم صحیحش جعده میباشد.[۳]وصلت با امام حسن(ع)،جعده، همسر حسن بن علی امام دوم شیعه‌ها بود، به نقل از احمد بن یحیی بلاذری، تاریخ‌نگار قرن دوم قمری، وی با نیرنگ اشعث به تزویج امام حسن درآمد: چراکه امام علی(ع)، از اشعث منظور بود که دختر سعید بن قیس را برای امام حسن(ع) خواستگاری نماید، ولی اشعث اورا برای پسر خویش خواستگاری کرد و دختر خویش جعده را برای تزویج با امام حسن توصیه اعطا رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۴]

هرچند در برخی منابع آمده که امام علی خویش از ام عمران دختر سعید بن قیس برای امام حسن خواستگاری کرده بود، سعید با اشعث مشاوره کرد، اشعث اورا پشیمان کرد و دخترش را به عقد پسر خویش درآورد.[۵]از احادیث تاریخی برمی‌آید که تزویج امام حسن مجتبی(ع) با جعده در طول حکومت امام علی(ع) و دربین سال‌های ۳۶ تا ۴۰ق در کوفه بوده میباشد؛ به دلیل آن که اشعث هنگام کلام با امام علی(ع) درباره این وصلت، وی را «امیرالمؤمنین» خطاب نموده است.[۶] علاوه بر آن، اشعث در طی عثمان، قاضی آذربایجان بود و بعد از پیکار جمل به کوفه شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آمد.[۷]

در منابع تاریخی، فرزندی برای جعده از امام حسن بیان نشده میباشد. روحانی موثر ۱۵ فرزند برای امام حسن(ع) اسم میبرد که اسم مامان هیچ کدام از آن ها جعده وجود ندارد.[۸]

مسموم کردن امام حسن(ع)
سازه بر منابع تاریخی، جعده امام حسن(ع) را مسموم کرد و بر تاثیر همین مسمومیت به شهیدشدن رسید.[۹] به گفته روحانی اثر گذار، معاویه بعد از آنکه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جعده ارسال کرد و به وی وعده بخشید که در عوض مسموم کردن شوهرش، او‌را به وصلت یزید درخواهد آورد.[۱۰] هرچند از بعضی منابع بیان شده که جعده به منجر کینه‌ای که از امام حسن(ع) داشت او‌را مسموم کرد.[۱۱] البته مادلونگ اسلام‌شناس آلمانی(زاده ۱۳۰۹ش) اعتقاد دارد عملکرد معاویه برای ولایتعهدی یزید، احادیث مسموم شدن امام حسن به تحریک معاویه و به دست جعده را پذیرش می‌نماید.[۱۲]

بنابر روایتی که قطب راوندی نقل کرده، امام حسن(ع) بعد از نوشیدن شربت مسموم، جعده را لعن و نفرین کرد.[۱۳] همینطور قیس بن عمرو بن صاحب دارای اسم و رسم به نجاشی از شاعران شیعی در ملامت جعده، قصیده‌ای را سروده میباشد.[۱۴] فرزندانش را «بنی مُسِمّة الازواج؛ فرزندان زنی که شوهرانش را مسموم می‌نماید»، می‌خواندند.[۱۵] براساس گزارش روضه خوان موءثر در موعظه وقتی که لحظه شهید شدن امام حسن (ع) نزديک شد، آن حضرت برادرش حسين بن علی (ع) را طلب کرد و به وی خاطرنشان کرد:اى اخوی! به زودى از تو غیروابسته می‌‏نحس و به ديدار خداوند خویش، نائل می‌‏گردم. منرا مسموم کرده‌اند و امروز پاره جگرم فی مابین تشت زمین‌خورد؛ میدانم چه کسى به اینجانب سم داده میباشد...اینجانب در پيشگاه خداوند با وى دشمنى خواهم کرد؛ اما قسم به حقى که بر تو دارم از تو می خواهم سخنی در این زمینه نگویی ( اين پيشامد و مرتکب آن را تعقيب نکن) و در انتظار قضای الهی درباره اینجانب باش. [۱۶]

تزویج‌های دیگر
به گفته ابوالفرج اصفهانی، معاویه به وعده خویش شغل نکرد و به وصلت جعده با یزید رضایت نداد.[۱۷] وی می‌اعلام کرد:

میترسم آنچه را در مسموم کردن فرزند پیامبر خداوند(ص) جایز داشتی درباره فرزندم اجرا دهی.[۱۸]
به نقل از منابع تاریخی، جعده بعد از شهیدشدن امام مجتبی(ع) با یعقوب بن طلحه بن عبیدالله تزویج کرد.[۱۹] و برای وی سه پسر به اسم‌های اسماعیل، اسحاق و ابوبکر به جهان آورد که اسماعیل و اسحاق به هنگام حیات بابا از جهان رفتند.[۲۰] یعقوب بن طلحه در حادثه حره در سال ۶۳ق کشته شد.[۲۱] جعده بعداز وی با عباس فرزند گرانقدر عبدالله بن عباس تزویج کرد و برای وی پسری به اسم محمد و دختری به اسم قریبه به جهان آورد که از این دو نسلی باقی نماند.[۲۲]

جستارهای متعلق
محمد بن اشعث کندی
قیس بن اشعث کندی
ام ادب همسر امام جواد (ع)
پانویس
ابن اعثم، کتاب الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۶۸.
کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۸، ص۱۶۷.
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالببین، ۱۳۸۵ق، ص۳۲.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۱۴-۱۵.
قرشی، موسوعة سيرة أهل البيت(ع)، ۱۴۳۳ق، ج۱۱، ص۴۶۲-۴۶۳؛ ابن جوزی، اذکیاء، مکتبة الغزالی، ص۳۴.
ابن جوزی، اذکیاء، مکتبة الغزالی، ص۳۴.
ابن اعثم، کتاب الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۵۰۲ - ۵۰۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰.
برای مثال نگاه فرمائید به: ابن بنده البر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۸۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۹۲.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵.
سخاوی، التحفة اللطیفه، دار الکتب العلمیة، ج۱، ص۲۸۳.
مادلونگ، جانشینی حضرت محمد، ۱۳۷۷ش، ص۴۵۳. (منبع مهم: Madelung, The Succession T0 Muhamad, p.331)
راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۴۲.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۸۴؛ مزی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۲۵۳.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۶؛ ابن ابی‌الحدید، تفصیل نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱۶، ص۴۹.
روحانی موثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷.
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۴۸.
ابن ابی‌الحدید، تفصیل نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱۶، ص۱۱.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۱۵.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۱۲۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۱۲۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۲۴۱.

(زنده در ۵۰ق) دختر اشعث بن قیس کندی و همسر امام حسن مجتبی(ع) میباشد که به تحریک معاویة بن ابی‌سفیان، امام حسن(ع) را مسموم کرد و به شهید شدن رساند. وی از امام حسن(ع) مالک فرزندی نشد.سازه به نقل از منابع تاریخی، جعده با نیرنگ پدرش به وصلت امام حسن(ع) درآمد. وی در قبال کادو مالی و وعده وصلت با یزید بن معاویه از سوی معاویه امام حسن(ع) را مسموم کرد، البته معاویه به وعده خویش وفا نکرد و وی بعداز شهید شدن امام حسن(ع) به وصلت یعقوب بن طلحه بن عبیدالله مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد درآمد.

جعده از قوم اشعث و قوم و قبیله کِنده بود: پدرش اشعث بن قیس کندی از رخ‌های دارای اسم و رسم صدر اسلام و مادرش ام فروه، خواهر ابوبکر بوده میباشد.[۱] از امام راستگو(ع) اورده شده که اشعث بن قیس در قتل امیرالمؤمنین(ع) سهم دار میباشد و دخترش جعده، حسن بن علی(ع) را مسموم کرد و محمد پسر اشعث نیز در شهید شدن حسین بن علی(ع) کمپانی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشت.[۲]

در منابع، از به دنیا آمدن جعده سخنی به بین نیامده میباشد. به گفته ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین، اسم های سکینه، شعثاء و عایشه را نیز برای وی نقل کرده‌اند اما اسم صحیحش جعده میباشد.[۳]وصلت با امام حسن(ع)،جعده، همسر حسن بن علی امام دوم شیعه‌ها بود، به نقل از احمد بن یحیی بلاذری، تاریخ‌نگار قرن دوم قمری، وی با نیرنگ اشعث به تزویج امام حسن درآمد: چراکه امام علی(ع)، از اشعث منظور بود که دختر سعید بن قیس را برای امام حسن(ع) خواستگاری نماید، ولی اشعث اورا برای پسر خویش خواستگاری کرد و دختر خویش جعده را برای تزویج با امام حسن توصیه اعطا رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۴]

هرچند در برخی منابع آمده که امام علی خویش از ام عمران دختر سعید بن قیس برای امام حسن خواستگاری کرده بود، سعید با اشعث مشاوره کرد، اشعث اورا پشیمان کرد و دخترش را به عقد پسر خویش درآورد.[۵]از احادیث تاریخی برمی‌آید که تزویج امام حسن مجتبی(ع) با جعده در طول حکومت امام علی(ع) و دربین سال‌های ۳۶ تا ۴۰ق در کوفه بوده میباشد؛ به دلیل آن که اشعث هنگام کلام با امام علی(ع) درباره این وصلت، وی را «امیرالمؤمنین» خطاب نموده است.[۶] علاوه بر آن، اشعث در طی عثمان، قاضی آذربایجان بود و بعد از پیکار جمل به کوفه شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آمد.[۷]

در منابع تاریخی، فرزندی برای جعده از امام حسن بیان نشده میباشد. روحانی موثر ۱۵ فرزند برای امام حسن(ع) اسم میبرد که اسم مامان هیچ کدام از آن ها جعده وجود ندارد.[۸]

مسموم کردن امام حسن(ع)
سازه بر منابع تاریخی، جعده امام حسن(ع) را مسموم کرد و بر تاثیر همین مسمومیت به شهیدشدن رسید.[۹] به گفته روحانی اثر گذار، معاویه بعد از آنکه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جعده ارسال کرد و به وی وعده بخشید که در عوض مسموم کردن شوهرش، او‌را به وصلت یزید درخواهد آورد.[۱۰] هرچند از بعضی منابع بیان شده که جعده به منجر کینه‌ای که از امام حسن(ع) داشت او‌را مسموم کرد.[۱۱] البته مادلونگ اسلام‌شناس آلمانی(زاده ۱۳۰۹ش) اعتقاد دارد عملکرد معاویه برای ولایتعهدی یزید، احادیث مسموم شدن امام حسن به تحریک معاویه و به دست جعده را پذیرش می‌نماید.[۱۲]

بنابر روایتی که قطب راوندی نقل کرده، امام حسن(ع) بعد از نوشیدن شربت مسموم، جعده را لعن و نفرین کرد.[۱۳] همینطور قیس بن عمرو بن صاحب دارای اسم و رسم به نجاشی از شاعران شیعی در ملامت جعده، قصیده‌ای را سروده میباشد.[۱۴] فرزندانش را «بنی مُسِمّة الازواج؛ فرزندان زنی که شوهرانش را مسموم می‌نماید»، می‌خواندند.[۱۵] براساس گزارش روضه خوان موءثر در موعظه وقتی که لحظه شهید شدن امام حسن (ع) نزديک شد، آن حضرت برادرش حسين بن علی (ع) را طلب کرد و به وی خاطرنشان کرد:اى اخوی! به زودى از تو غیروابسته می‌‏نحس و به ديدار خداوند خویش، نائل می‌‏گردم. منرا مسموم کرده‌اند و امروز پاره جگرم فی مابین تشت زمین‌خورد؛ میدانم چه کسى به اینجانب سم داده میباشد...اینجانب در پيشگاه خداوند با وى دشمنى خواهم کرد؛ اما قسم به حقى که بر تو دارم از تو می خواهم سخنی در این زمینه نگویی ( اين پيشامد و مرتکب آن را تعقيب نکن) و در انتظار قضای الهی درباره اینجانب باش. [۱۶]

تزویج‌های دیگر
به گفته ابوالفرج اصفهانی، معاویه به وعده خویش شغل نکرد و به وصلت جعده با یزید رضایت نداد.[۱۷] وی می‌اعلام کرد:

میترسم آنچه را در مسموم کردن فرزند پیامبر خداوند(ص) جایز داشتی درباره فرزندم اجرا دهی.[۱۸]
به نقل از منابع تاریخی، جعده بعد از شهیدشدن امام مجتبی(ع) با یعقوب بن طلحه بن عبیدالله تزویج کرد.[۱۹] و برای وی سه پسر به اسم‌های اسماعیل، اسحاق و ابوبکر به جهان آورد که اسماعیل و اسحاق به هنگام حیات بابا از جهان رفتند.[۲۰] یعقوب بن طلحه در حادثه حره در سال ۶۳ق کشته شد.[۲۱] جعده بعداز وی با عباس فرزند گرانقدر عبدالله بن عباس تزویج کرد و برای وی پسری به اسم محمد و دختری به اسم قریبه به جهان آورد که از این دو نسلی باقی نماند.[۲۲]

جستارهای متعلق
محمد بن اشعث کندی
قیس بن اشعث کندی
ام ادب همسر امام جواد (ع)
پانویس
ابن اعثم، کتاب الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۶۸.
کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۸، ص۱۶۷.
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالببین، ۱۳۸۵ق، ص۳۲.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۱۴-۱۵.
قرشی، موسوعة سيرة أهل البيت(ع)، ۱۴۳۳ق، ج۱۱، ص۴۶۲-۴۶۳؛ ابن جوزی، اذکیاء، مکتبة الغزالی، ص۳۴.
ابن جوزی، اذکیاء، مکتبة الغزالی، ص۳۴.
ابن اعثم، کتاب الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۵۰۲ - ۵۰۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰.
برای مثال نگاه فرمائید به: ابن بنده البر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۸۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۹۲.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵.
سخاوی، التحفة اللطیفه، دار الکتب العلمیة، ج۱، ص۲۸۳.
مادلونگ، جانشینی حضرت محمد، ۱۳۷۷ش، ص۴۵۳. (منبع مهم: Madelung, The Succession T0 Muhamad, p.331)
راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۴۲.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۸۴؛ مزی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۲۵۳.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۶؛ ابن ابی‌الحدید، تفصیل نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱۶، ص۴۹.
روحانی موثر، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷.
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۴۸.
ابن ابی‌الحدید، تفصیل نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱۶، ص۱۱.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۱۵.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۱۲۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۱۲۶.
ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۲۴۱.