سلیمان بن مهران پر اسم و رسم به أَعْمَش (۶۱ ـ ۱۴۷ یا این که ۱۴۸ق) از علمای کوفه در قرن دوم قمری و از شیعه ها و اصحاب امام راست گو(ع) بود. با وجود اعتقاد و باور سلیمان به تشیع، علمای اهل سنت او را بسیار ستوده و توثیق کردهاند. او از راویان فضائل امام علی(ع) بود و روایاتی دراین باب به صورت بی واسطه از امام درست گو(ع) داستان نموده است. سلیمان اعمش از نمایندگان پر رنگ مدرسه علمی کوفه و رهروان تعالیم عبدالله بن مسعود در دانش حدیث، فقه و خواندن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد قرآن بود.
اسم و نسب
ابو محمد سلیمان بن مهران از اهل یک محل کوفه بود و منابع از وی با تیتر اعمش کوفی نیز ذکر شدهاند. به جهت ضعف بصیرت کنیه اعمش داشت. [یادداشت ۱][۱] او از وابستگان (موالی) بنیکاهِل از شاخههای خویشاوندان بنی اسد بود.[۲] بیشتر گزارشها اورا اهل ایرانتبار و پدرش را از هم محلی طبرستان[۳] و دماوند[۴] (دَنْباوند که حیطهای بین طبرستان و ری بوده)[۵] دانستهاند. ظاهرا پدرش در نبردهای مسلمانها در شمال کشور ایران اسیر و برده شد و در عراق یکیاز اشخاص فامیل بنی اسد اورا خرید و آزاد آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.[۶]
سال به دنیاآمدن اورا ۶۱ قمری [۷]یعنی به عبارتی سال شهید شدن امام حسین(ع) دانستهاند. بنابر برخی گزارشها بابا سلیمان در جنگ امام حسین(ع) و کوفیان کمپانی داشته میباشد؛ البته درباره اینکه وی در سپاه امام(ع) بوده یا این که در سپاه معاندان وی، اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۸] در شرایطی که کهاین خبر درست باشد، برخی از نقلها که اورا متولد طبرستان دانستهاند قابل قبول رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نخواهد بود.
سلیمان در سال ۱۴۷ق[۹] و به قولی سال ۱۴۸ قمری در هشتاد و هشت سالگی درگذشت.[۱۰]
تشیع سلیمان
سلیمان اعمش از بزرگان شیعه و از اصحاب امام راستگو(ع) میباشد.[۱۱] هر یک سری اسم او در برخی از منابع مهم رجال شیعه بیان نشده، البته عالمان دانش رجال و تراجمنگاران شیعهای که از وی ذکر شدهاند، در تشیع وی شک وتردید نکردهاند.[۱۲] منابع اهل سنت نیز به تشیع او اشاره کردهاند.[۱۳] تشیع سلیمان با دقت به معاش وی در کوفه که از مرکز ها تشیع بود، تعجب آور وجود شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ندارد.
نقل احادیث در فضیلت امامان: اعمش به نقل احادیث در فضیلت ها امام علی(ع) آوازه داشت. بنابر گزارشی سید اسماعیل بن محمد حمیری، شعر سرا شیعی، احادیثی از فضیلت ها علی (ع) از اعمش شنید و مبتنی بر آنها اشعاری سرود.[۱۴]
همینطور گفته شده که در روزهای آخری عمرش، ابوحنیفه که هم زمان سلیمان بود بدو ذکر کرد روایاتی درباره علی (ع) نقل کردی که درصورتیکه از آنها بازگردی برایت عالی خواهد بود مانند ماجرا «انا قسیم النار». سلیمان در جواب ابو حنیفه حدیث دیگری نقل کرد که بر طبق آن نبی(ص) فرموده بود در روز قیامت خداوند به اینجانب و علی (ع) میفرماید هر که شمارا دوست دارااست به پردیس درون فرمایید و کسی که شمارا معاند داشته به دوزخ و جهنم فرستید.[۱۵]
در منابع شیعی احادیث زیادی از اعمش در مورد امامت و ثابت امامت علی (ع) از گویش امام راستگو (ع) نقل شدهاست.[۱۶]
همینطور اسم او در مدرک بعضی احادیث که درباره ی ثابت امامت علی (ع) از رسول اکرم (ص) گفته شده وجود داراست.[۱۷] افزون بر این مفاد از وی روایاتی در ملامت معاویه و اهل جمل[۱۸] نقل گردیده است.[۱۹]
پشتیبانی از علی(ع) نزد خلفا: بنابر برخی گزارشهای تاریخی سلیمان گاه به جهت تشیع از سوی خلفا در فشار بود. گفته شده که هشام بن عبدالملک طومارای به اعمش نوشت و در آن طومار به وی امرکرد مناقب عثمان و بدیهای علی (ع) را برایش بنویسد. اعمش، طومار هشام را در دهن گوسفندی بنیان و به پیامبر هشام ذکر کرد به هشام بگو جوابت همین میباشد؛ زمانی که نبی هشام برای بردن پاسخی از او پافشاری کرد، سلیمان برای هشام اینگونه نوشت: «درحالتی که عثمان مناقب کلیه اهل زمین را داشته باشد سودی برای تو ندارد و چنانچه علی را بدیهای اهل زمین باشد تورا ضرر و زیان نمیرساند. براین اساس تو تنها مواظب خودت باش.»[۲۰]
بنابر گزارشی یک توشه منصور عباسی، سلیمان را آخر شب نزد خویش خواند و از وی درباره فضیلت ها علی (ع) پرسید و بدو اظهار کرد تعدادی حدیث درباره فضائل علی (ع) می دانی؟ سلیمان در جواب ذکر کرد: ده هزار حدیث. بعد از آن منصور برای وی دو ماجرا در فضائل امام نقل کرد که اعمش از آنها بی استحضار بود.[۲۱]
حیث سلیمان درباره قیام زید: مثلا حوادثی که در روزگار معاش سلیمان رخداد قیام زید بن علی بن حسین(ع) بود. از اعمش گفته شده که میاعلام کرد: در حالتیکه آرزو برد زید بن علی را داشتم در قیام وی کمپانی میکردم. این گفته قادر است به نوعی همدلی با قیام زید تعبیروتفسیر گردد. با این اکنون برخی روایاتی که از وی بیان شده نماد دهنده این میباشد که وی از ایفا اینگونه اقداماتی هجران میکرده و درباره صدق آن شک و تردید داشته میباشد.[۲۲]
رده علمی سلیمان
سلیمان بن مهران پر اسم و رسم به أَعْمَش (۶۱ ـ ۱۴۷ یا این که ۱۴۸ق) از علمای کوفه در قرن دوم قمری و از شیعه ها و اصحاب امام راست گو(ع) بود. با وجود اعتقاد و باور سلیمان به تشیع، علمای اهل سنت او را بسیار ستوده و توثیق کردهاند. او از راویان فضائل امام علی(ع) بود و روایاتی دراین باب به صورت بی واسطه از امام درست گو(ع) داستان نموده است. سلیمان اعمش از نمایندگان پر رنگ مدرسه علمی کوفه و رهروان تعالیم عبدالله بن مسعود در دانش حدیث، فقه و خواندن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد قرآن بود.
اسم و نسب
ابو محمد سلیمان بن مهران از اهل یک محل کوفه بود و منابع از وی با تیتر اعمش کوفی نیز ذکر شدهاند. به جهت ضعف بصیرت کنیه اعمش داشت. [یادداشت ۱][۱] او از وابستگان (موالی) بنیکاهِل از شاخههای خویشاوندان بنی اسد بود.[۲] بیشتر گزارشها اورا اهل ایرانتبار و پدرش را از هم محلی طبرستان[۳] و دماوند[۴] (دَنْباوند که حیطهای بین طبرستان و ری بوده)[۵] دانستهاند. ظاهرا پدرش در نبردهای مسلمانها در شمال کشور ایران اسیر و برده شد و در عراق یکیاز اشخاص فامیل بنی اسد اورا خرید و آزاد آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.[۶]
سال به دنیاآمدن اورا ۶۱ قمری [۷]یعنی به عبارتی سال شهید شدن امام حسین(ع) دانستهاند. بنابر برخی گزارشها بابا سلیمان در جنگ امام حسین(ع) و کوفیان کمپانی داشته میباشد؛ البته درباره اینکه وی در سپاه امام(ع) بوده یا این که در سپاه معاندان وی، اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۸] در شرایطی که کهاین خبر درست باشد، برخی از نقلها که اورا متولد طبرستان دانستهاند قابل قبول رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نخواهد بود.
سلیمان در سال ۱۴۷ق[۹] و به قولی سال ۱۴۸ قمری در هشتاد و هشت سالگی درگذشت.[۱۰]
تشیع سلیمان
سلیمان اعمش از بزرگان شیعه و از اصحاب امام راستگو(ع) میباشد.[۱۱] هر یک سری اسم او در برخی از منابع مهم رجال شیعه بیان نشده، البته عالمان دانش رجال و تراجمنگاران شیعهای که از وی ذکر شدهاند، در تشیع وی شک وتردید نکردهاند.[۱۲] منابع اهل سنت نیز به تشیع او اشاره کردهاند.[۱۳] تشیع سلیمان با دقت به معاش وی در کوفه که از مرکز ها تشیع بود، تعجب آور وجود شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ندارد.
نقل احادیث در فضیلت امامان: اعمش به نقل احادیث در فضیلت ها امام علی(ع) آوازه داشت. بنابر گزارشی سید اسماعیل بن محمد حمیری، شعر سرا شیعی، احادیثی از فضیلت ها علی (ع) از اعمش شنید و مبتنی بر آنها اشعاری سرود.[۱۴]
همینطور گفته شده که در روزهای آخری عمرش، ابوحنیفه که هم زمان سلیمان بود بدو ذکر کرد روایاتی درباره علی (ع) نقل کردی که درصورتیکه از آنها بازگردی برایت عالی خواهد بود مانند ماجرا «انا قسیم النار». سلیمان در جواب ابو حنیفه حدیث دیگری نقل کرد که بر طبق آن نبی(ص) فرموده بود در روز قیامت خداوند به اینجانب و علی (ع) میفرماید هر که شمارا دوست دارااست به پردیس درون فرمایید و کسی که شمارا معاند داشته به دوزخ و جهنم فرستید.[۱۵]
در منابع شیعی احادیث زیادی از اعمش در مورد امامت و ثابت امامت علی (ع) از گویش امام راستگو (ع) نقل شدهاست.[۱۶]
همینطور اسم او در مدرک بعضی احادیث که درباره ی ثابت امامت علی (ع) از رسول اکرم (ص) گفته شده وجود داراست.[۱۷] افزون بر این مفاد از وی روایاتی در ملامت معاویه و اهل جمل[۱۸] نقل گردیده است.[۱۹]
پشتیبانی از علی(ع) نزد خلفا: بنابر برخی گزارشهای تاریخی سلیمان گاه به جهت تشیع از سوی خلفا در فشار بود. گفته شده که هشام بن عبدالملک طومارای به اعمش نوشت و در آن طومار به وی امرکرد مناقب عثمان و بدیهای علی (ع) را برایش بنویسد. اعمش، طومار هشام را در دهن گوسفندی بنیان و به پیامبر هشام ذکر کرد به هشام بگو جوابت همین میباشد؛ زمانی که نبی هشام برای بردن پاسخی از او پافشاری کرد، سلیمان برای هشام اینگونه نوشت: «درحالتی که عثمان مناقب کلیه اهل زمین را داشته باشد سودی برای تو ندارد و چنانچه علی را بدیهای اهل زمین باشد تورا ضرر و زیان نمیرساند. براین اساس تو تنها مواظب خودت باش.»[۲۰]
بنابر گزارشی یک توشه منصور عباسی، سلیمان را آخر شب نزد خویش خواند و از وی درباره فضیلت ها علی (ع) پرسید و بدو اظهار کرد تعدادی حدیث درباره فضائل علی (ع) می دانی؟ سلیمان در جواب ذکر کرد: ده هزار حدیث. بعد از آن منصور برای وی دو ماجرا در فضائل امام نقل کرد که اعمش از آنها بی استحضار بود.[۲۱]
حیث سلیمان درباره قیام زید: مثلا حوادثی که در روزگار معاش سلیمان رخداد قیام زید بن علی بن حسین(ع) بود. از اعمش گفته شده که میاعلام کرد: در حالتیکه آرزو برد زید بن علی را داشتم در قیام وی کمپانی میکردم. این گفته قادر است به نوعی همدلی با قیام زید تعبیروتفسیر گردد. با این اکنون برخی روایاتی که از وی بیان شده نماد دهنده این میباشد که وی از ایفا اینگونه اقداماتی هجران میکرده و درباره صدق آن شک و تردید داشته میباشد.[۲۲]
رده علمی سلیمان
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز