نگرش اعتقادی و کلامی
توحید
براساس بعضی گزارشها، ابنمیثم به ضروری بودن آشنایی پروردگار اطمینان داشته میباشد. همۀ معارف و مثلا معرفت الهی، از بینش علی بن اسماعیل، اضطراریاند و وجود صانع را از روش ادله نظم(نهایتمندی) ثابت نموده است.[۲۴] هماینگونه نقل شده میباشد که وی صفات خداوند را عین ذات وی مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می داند.[۲۵]
نبوت
منابع گزارش کردهاند که علیبناسماعیل مقام رسول را ویژه دانسته که از جانب معبود انتخاب میشود؛[۲۶]وی دانش نبی را دانش معمولی نمیداند و بر این اعتقاد و باور میباشد که دانش آن حضرت از سوی معبود به رسول داده آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد شدهاست.[۲۷]
امامت
علی بن اسماعیل قائل به بایستگی وجود امام بوده[۲۸] وی امامت را منصبی الهی دانسته که رسول آن را انتخاب نموده است، [۲۹] منابع شیعه و سنی، تحلیلها و مناظرههای زیادی را از او تصویب و ضبط کردهاند. وی امام را، عالِم به مجموع کارها نه و شر عالَم می داند[۳۰] و قائل میباشد امام به لهجههای متفاوت هر حیطه حرف رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میگوید.[۳۱]
ابنمیثم و واقفه
واقفیان با اسم ممطوره نیز شناخته میگردند در ارتباط با این اصطلاح و وجهتسمیه آن آوردهاند این تیتر اصولا از ادغام مازاد «کلاب ممطوره؛ سگان بارانخورده» گرفتهگردیده است، منجر نامیده شدن آنها بهاین کنیه، این میباشد که روزی علیبناسماعیل میثمی و یونس بن مخلوق الرحمن، با برخی از فرقه واقفه در زمینهی امامت بعداز امام کاظم ع مناظره کردهاند و زیرا کلام آنها بالا زد و آنها از قبول عامل راز گشوده زدند، علیبناسماعیل رو به آن ها کرده و گفته میباشد: «ما أنتم اینجانب الشیعة و إنّما أنتم کلاب ممطوره».[۳۲] این تشبیه ابنمیثم بهاینجهت بوده که اینان هر چه بیشتر پیش میرفتند لجاجت بیشتری میکردند و گویی از جهت فکری بسیاربدبوخیس میشدند مانند سگی که هر چه بیشتر بارانخورده شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد گندیدهخیس شدهاست.
نسبتها
گزارشهای جانور در مورد با علی بن میثم دو گروهاند:
در بعضی منابع به علی بن میثم و استادش هشام بن حکم نسبتهایی مانند تشبیه و تجسیم، توحید، قدر، رجعت، نسبت بزرگ نمایی، تحریف قرآن، وارد کردن اثر ها یهودیان در اسلام، انحراف در گفت و گو عزم معبود، وارد کردن عقیده طهارت و نص داده گردیده است.[۳۳]
ولی در مقابل، بعضی از منابع و شخصیتهایی مانند نجاشی، روحانی طوسی، علامه حلی[۳۴] و هماینگونه شخصیتهایی زیرا مامقانی، تستری، سید ابوالقاسم خویی، مطهری این نسبتها را اثبات ندانستهاند[۳۵] و اورا گزینه اتکا معرفی کردهاند.
پانویس
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۵.
اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۲۳۹.
اشعری، المقالات و القرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹. ؛ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ ش، ص۲۵۱.
ابنداود، رجال، ۱۳۴۲ ش، ص۱۸۶.؛ طوسی، رجال، ۱۳۷۳ش، ص۱۶۰.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۸۳ ؛ طبری آملی، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۲۵۶.
علیپور، ۱۳۹۴ش، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ص۲۷.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۴.
ابنندیم، فهرست، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۳.
اشعری، المقالات، ۱۳۶۰ش، ص۱۴۱.
طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰.
علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۱ق، ص۹۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳، ص۲۴، ص۲۹.
أعیان الشیعة، امین، ۱۴۰۶ ق، ج ۱، ص۴۱.
برای مثال رک. طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷، ج ۸، ص۷۹.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، ۱۳۷۲، ج ۱، ص۱۴.؛ بحرانی، حلیة الأبرار، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۳۳۷.
اشعری، ابوالحسن، مقالهها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص ۵۵۵.
نرمافزار داریة النور؛ تحت علی اسماعیل میثمی.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۳/ کشی(مع تعلیقات الأسترآبادی)، رجال، ۱۳۶۳ ش، ج ۲، ص۵۴۰./ اشعری سعد بنعبد و بنده الله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹.
نرمافزار داریة النور؛ زیر علی اسماعیل میثمی.
روحانی حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج ۸، ص۲۷۹، ح ۱۰۶۵۸- ۱۲.؛ کلبرگ، کتابخانه ابنطاووس، ۱۳۷۱ش، ص۲۰۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۷۶.
علیپور، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ۱۳۹۴ش، ص۸۱.
خسروی، ترجمه بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج ۴، ص۸۱.
علی بن ابراهیم، تعبیروتفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج ۲، ص۳۸۸.
صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج ۱، ص۳۳۲، ح ۸.
استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۳.
موثر، فصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳.
اثرگذار، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۹۱.
اشعری، سعدبنعبدالله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۹۲.
خیاط، الانتصار، ۱۴۱۳ق، ص۶؛ الموسوی حسین، لله ثم للتاریخ، ۱۳۸۲ش، ج ۱، ص۹۴؛ اشعری، ابوالحسن، مقاله ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲؛ سامی بدری، تردید ها و ردود، ۱۴۱۷ق، ج ۴، ص۱۳۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱ ؛ طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰؛ علامه حلی، رجال، ۱۴۱۱ق، ص ۹۳.
مامقانی، جلیل، تنقیح المقال، ۱۳۵۰ش، ج ۲، ص۲۷۱، ابواب العین، باب علی ؛ التستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۵ق، ج ۳، ص۳۷۱ ؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۹۸ق، ج ۱۱، ص ۲۷۵و۲۷۸؛ مطهری مرتضی، گروه اثر ها معلم شهید مطهری، ۱۳۷۷ش، ج ۳، ص۹۳.
منابع
ابنبابویه، محمد بنعلی، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، چاپ اولیه، طهران، انتشار صدوق،، ۱۳۷۲ ش.
ابنماکولا امیر الاجل الحافظ ابینصر علیبنهبه الله، الاکمال، حیدر آباد الدکن الهند، مجلس دائره المعارف العثمانیه، الطبعه الاولی، ۱۴۰۸ه.
ابنبابویه، محمد بنعلی، الأمالی (للصدوق)، کتابچی - طهران، ۱۳۷۶ش.
ابنبطریق، یحیی بنحسن، عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، جماعة المدرسین قم، مؤسسة النشر الاسلامی - قم، ۱۴۰۷ق.
استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
اشعری ابوالحسن، مقالهها الإسلامیین و اختلاف المصلین، آلمان- ویسبادن، انتشار فرانس شتاینر. چاپ سوم، ۱۴۰۰ق.
اشعری قمی سعد بنمخلوق الله، المقالات و الفرق، بیجا، انتشار راس انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۶۰ش.
الاسدی ابی منصورالحسن بنیوسف بنمطهر، رجال العلامة الحلی، مطالعه: السید محمد درستگو بحر العلوم، نجف اشرف، انتشار دار الذخائر، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق.
التستری، روضه خوان محمد تقی، قاموس الرجال، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
التمیمی السمعانی المروزی، أبو سعد مخلوق الکریم بنمحمد بنمنصور، الانساب للسمعانی، المحقق: عبد و بنده الرحمن بنیحیی المعلمی الیمانی، حیدر آباد، تکثیر مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق.
نگرش اعتقادی و کلامی
توحید
براساس بعضی گزارشها، ابنمیثم به ضروری بودن آشنایی پروردگار اطمینان داشته میباشد. همۀ معارف و مثلا معرفت الهی، از بینش علی بن اسماعیل، اضطراریاند و وجود صانع را از روش ادله نظم(نهایتمندی) ثابت نموده است.[۲۴] هماینگونه نقل شده میباشد که وی صفات خداوند را عین ذات وی مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می داند.[۲۵]
نبوت
منابع گزارش کردهاند که علیبناسماعیل مقام رسول را ویژه دانسته که از جانب معبود انتخاب میشود؛[۲۶]وی دانش نبی را دانش معمولی نمیداند و بر این اعتقاد و باور میباشد که دانش آن حضرت از سوی معبود به رسول داده آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد شدهاست.[۲۷]
امامت
علی بن اسماعیل قائل به بایستگی وجود امام بوده[۲۸] وی امامت را منصبی الهی دانسته که رسول آن را انتخاب نموده است، [۲۹] منابع شیعه و سنی، تحلیلها و مناظرههای زیادی را از او تصویب و ضبط کردهاند. وی امام را، عالِم به مجموع کارها نه و شر عالَم می داند[۳۰] و قائل میباشد امام به لهجههای متفاوت هر حیطه حرف رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میگوید.[۳۱]
ابنمیثم و واقفه
واقفیان با اسم ممطوره نیز شناخته میگردند در ارتباط با این اصطلاح و وجهتسمیه آن آوردهاند این تیتر اصولا از ادغام مازاد «کلاب ممطوره؛ سگان بارانخورده» گرفتهگردیده است، منجر نامیده شدن آنها بهاین کنیه، این میباشد که روزی علیبناسماعیل میثمی و یونس بن مخلوق الرحمن، با برخی از فرقه واقفه در زمینهی امامت بعداز امام کاظم ع مناظره کردهاند و زیرا کلام آنها بالا زد و آنها از قبول عامل راز گشوده زدند، علیبناسماعیل رو به آن ها کرده و گفته میباشد: «ما أنتم اینجانب الشیعة و إنّما أنتم کلاب ممطوره».[۳۲] این تشبیه ابنمیثم بهاینجهت بوده که اینان هر چه بیشتر پیش میرفتند لجاجت بیشتری میکردند و گویی از جهت فکری بسیاربدبوخیس میشدند مانند سگی که هر چه بیشتر بارانخورده شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد گندیدهخیس شدهاست.
نسبتها
گزارشهای جانور در مورد با علی بن میثم دو گروهاند:
در بعضی منابع به علی بن میثم و استادش هشام بن حکم نسبتهایی مانند تشبیه و تجسیم، توحید، قدر، رجعت، نسبت بزرگ نمایی، تحریف قرآن، وارد کردن اثر ها یهودیان در اسلام، انحراف در گفت و گو عزم معبود، وارد کردن عقیده طهارت و نص داده گردیده است.[۳۳]
ولی در مقابل، بعضی از منابع و شخصیتهایی مانند نجاشی، روحانی طوسی، علامه حلی[۳۴] و هماینگونه شخصیتهایی زیرا مامقانی، تستری، سید ابوالقاسم خویی، مطهری این نسبتها را اثبات ندانستهاند[۳۵] و اورا گزینه اتکا معرفی کردهاند.
پانویس
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۵.
اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۲۳۹.
اشعری، المقالات و القرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹. ؛ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ ش، ص۲۵۱.
ابنداود، رجال، ۱۳۴۲ ش، ص۱۸۶.؛ طوسی، رجال، ۱۳۷۳ش، ص۱۶۰.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۸۳ ؛ طبری آملی، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۲۵۶.
علیپور، ۱۳۹۴ش، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ص۲۷.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۴.
ابنندیم، فهرست، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۳.
اشعری، المقالات، ۱۳۶۰ش، ص۱۴۱.
طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰.
علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۱ق، ص۹۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳، ص۲۴، ص۲۹.
أعیان الشیعة، امین، ۱۴۰۶ ق، ج ۱، ص۴۱.
برای مثال رک. طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷، ج ۸، ص۷۹.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، ۱۳۷۲، ج ۱، ص۱۴.؛ بحرانی، حلیة الأبرار، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۳۳۷.
اشعری، ابوالحسن، مقالهها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص ۵۵۵.
نرمافزار داریة النور؛ تحت علی اسماعیل میثمی.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۳/ کشی(مع تعلیقات الأسترآبادی)، رجال، ۱۳۶۳ ش، ج ۲، ص۵۴۰./ اشعری سعد بنعبد و بنده الله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹.
نرمافزار داریة النور؛ زیر علی اسماعیل میثمی.
روحانی حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج ۸، ص۲۷۹، ح ۱۰۶۵۸- ۱۲.؛ کلبرگ، کتابخانه ابنطاووس، ۱۳۷۱ش، ص۲۰۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۷۶.
علیپور، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ۱۳۹۴ش، ص۸۱.
خسروی، ترجمه بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج ۴، ص۸۱.
علی بن ابراهیم، تعبیروتفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج ۲، ص۳۸۸.
صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج ۱، ص۳۳۲، ح ۸.
استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۳.
موثر، فصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳.
اثرگذار، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۹۱.
اشعری، سعدبنعبدالله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۹۲.
خیاط، الانتصار، ۱۴۱۳ق، ص۶؛ الموسوی حسین، لله ثم للتاریخ، ۱۳۸۲ش، ج ۱، ص۹۴؛ اشعری، ابوالحسن، مقاله ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲؛ سامی بدری، تردید ها و ردود، ۱۴۱۷ق، ج ۴، ص۱۳۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱ ؛ طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰؛ علامه حلی، رجال، ۱۴۱۱ق، ص ۹۳.
مامقانی، جلیل، تنقیح المقال، ۱۳۵۰ش، ج ۲، ص۲۷۱، ابواب العین، باب علی ؛ التستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۵ق، ج ۳، ص۳۷۱ ؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۹۸ق، ج ۱۱، ص ۲۷۵و۲۷۸؛ مطهری مرتضی، گروه اثر ها معلم شهید مطهری، ۱۳۷۷ش، ج ۳، ص۹۳.
منابع
ابنبابویه، محمد بنعلی، عیون أخبار الرضا علیهالسلام، چاپ اولیه، طهران، انتشار صدوق،، ۱۳۷۲ ش.
ابنماکولا امیر الاجل الحافظ ابینصر علیبنهبه الله، الاکمال، حیدر آباد الدکن الهند، مجلس دائره المعارف العثمانیه، الطبعه الاولی، ۱۴۰۸ه.
ابنبابویه، محمد بنعلی، الأمالی (للصدوق)، کتابچی - طهران، ۱۳۷۶ش.
ابنبطریق، یحیی بنحسن، عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، جماعة المدرسین قم، مؤسسة النشر الاسلامی - قم، ۱۴۰۷ق.
استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
اشعری ابوالحسن، مقالهها الإسلامیین و اختلاف المصلین، آلمان- ویسبادن، انتشار فرانس شتاینر. چاپ سوم، ۱۴۰۰ق.
اشعری قمی سعد بنمخلوق الله، المقالات و الفرق، بیجا، انتشار راس انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۶۰ش.
الاسدی ابی منصورالحسن بنیوسف بنمطهر، رجال العلامة الحلی، مطالعه: السید محمد درستگو بحر العلوم، نجف اشرف، انتشار دار الذخائر، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق.
التستری، روضه خوان محمد تقی، قاموس الرجال، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
التمیمی السمعانی المروزی، أبو سعد مخلوق الکریم بنمحمد بنمنصور، الانساب للسمعانی، المحقق: عبد و بنده الرحمن بنیحیی المعلمی الیمانی، حیدر آباد، تکثیر مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق.
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز