معماری بقاع
صحن بقاع
صحن بقعه امامحسین(ع) محدودهای میباشد که رواقها و گنبدخانه بقعه را میان گرفته میباشد. بعضا اسم «جامع» را به صحن دادهاند؛ از آنروی که عموم در هنگام نماز و نیز برای زیارت و یا این که تلاوت دعا و برگزاری مراسم شرعی، آنجا گرد هم می آیند. اسم «مشهد» نیز بر صحن گذاشته گردیدهاست، از آنروی که عموم برای زیارت و دعا در آنجا حضور مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می یابند.
مرقد امام حسین(ع) میان نصیب کهن شهر کربلا قرار گرفته و تا قبل از سال ۱۹۴۸م منزلها، بازارها و بناهای دیگر بدان متصل بود و در میان آن ها و بقاع خیابانی وجود نداشته میباشد. در سال جاری بر گرد بقعه امام(ع) خیابانی تاسیس کردند و اذن ندادند بناهای شهر به دسته بناهای مقبره متصل خواهد شد. دیوار بیرونی مقبره از سایر بناهای شهری غیر وابسته و با کاشی و آجرهای رنگ زرد زینت داده شد و بر بالای درها و نصیبهایی از بالای دیوارها نیز کتیبههایی از آیه ها قرآن که با خط کوفی بر کاشیهای معرّق نقش بسته بود، نصب آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردند.
صحن امام از درون به صورت مستطیل، ولی مثل بارگاه با دو ضلع اضافه و در واقع ششپهلو بوده، ولی در جریان پیشرفت بقعه در سال ۱۹۴۷ میلادی این دو ضلع اضافه؛ یعنی ضلعی در جنوب شرقی و دیگری در شمال شرقی برداشته گردیده و در سود، صحن از باطن به صورت مستطیل درآمده میباشد، هرچند از خارج نمایی بیضوی صورت داراست. طول دیوارهای صحن به دوازده متر میرسد که از باطن تا طول دو متر سنگکاری رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد گردیدهاست.
تا قبل از گسترش بقاع در سال ۱۹۴۷م. در نزدیکی صحن، مسجدها و مکتبهایی فقهی وجود داشت که دربهای آنان به مقبره گشوده میشد. ولی شهرداری کربلا این مکتبها و مسجدها را ویران و به مکان آن ها به عبارتی خیابان پیرامونی بقعه را تاسیس شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
تمام مساحت صحن به ۱۵۰۰ متر مربع می رسد. ۶۵ تراس بر گرداگرد صحن وجود دارااست و در هر حیاط نیز حجرهای جایدارد. این حجرهها برای مباحثه طلاب بوده و برخی هم به شاهان، امیران، فرمانروایان و عالمان و رجال آیین تخصیص داشته میباشد.[۲۷]
درهای صحن
دربها و رواقهای بقعه امام حسین(ع)
صحن بقاع امام حسین(ع) دارنده درهایی میباشد که هر یک به یکیاز محلههای کربلا باز میگردیده است. این درها در ذیل تراسهایی بلند و تروتمیز به کاشی که بر کناره آنان آیاتی از قرآن به خط کوفی نقش بسته میباشد، قرار داراهستند.
در قبلیها، صحن هفت در داشته ولی امروزه صحن ده درب داراست:
باب القبله: کهنترین در و دروازه اساسی ورود به صحن به شمار میباشد. از آن روی که در سمت قبله صحن میباشد آن را «باب القبله» اسم گذاشتهاند.
باب الرجاء: این میان باب القبله و باب حاکمالحاجات میباشد.
باب حکم دهنده الحاجات: این دروازه در مقابل سوقالعرب میباشد و به اسم امام فرصت(عج)، باب حکم دهنده الحاجات نامیده شدهاست. طول آن به ۵ متر و پهنا آن نیز به ۵/۳ متر می رسد.
باب الشهداء: این دروازه در وسط ضلع شرقی و بر گذر زایران به سوی مرقد ابوالفضل(ع) قراردارد و به خاطر شهدای کربلا اسم بابالشهدا بر آن گذاردهاند.
باب الکرامه: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال شرقی صحن قرار گرفته و در کنار بابالشهدا میباشد. به حافظه کرامت و بزرگواری امام حسین(ع) اسم «بابالکرامه» بر آن گذاشتهاند.
باب السلام: این باب در اواسط ضلع شمالی قرار گرفته و از آنروی به این اسم خوانده گردیدهاست که عموم به مقابل این در که میرسیدند بر امام درود میدادند.
باب السدره: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال غرب صحن میباشد و به خاطر درخت سدری که در سده ابتدا بر کنار مرقد امام بوده و زایران بدان راه و روش خویش را پیدا میکردند، بهاین اسم خوانده شدهاست.
باب السلطانیه: این دروازه در سمت غرب صحن قراردارد و نامش به یک کدام از سلاطین عثمانی که آن را ساخته بود منسوب میباشد.
باب رأسالحسین: این دروازه در اواسط ضلع غربی صحن قرار گرفته و ازآنجاکه روبروی بالاسر آن حضرت میباشد به این اسم آوازه یافته میباشد.
باب الزینبیه: این دروازه در جنوب غربی صحن قرار گرفته و از آنجا که به تل زینبیه یا این که جایگاه زینب نیز مجاورت میباشد به اسم «باب الزینبیه» معروف گردیدهاست.[۲۸]
معماری بقاع
صحن بقاع
صحن بقعه امامحسین(ع) محدودهای میباشد که رواقها و گنبدخانه بقعه را میان گرفته میباشد. بعضا اسم «جامع» را به صحن دادهاند؛ از آنروی که عموم در هنگام نماز و نیز برای زیارت و یا این که تلاوت دعا و برگزاری مراسم شرعی، آنجا گرد هم می آیند. اسم «مشهد» نیز بر صحن گذاشته گردیدهاست، از آنروی که عموم برای زیارت و دعا در آنجا حضور مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می یابند.
مرقد امام حسین(ع) میان نصیب کهن شهر کربلا قرار گرفته و تا قبل از سال ۱۹۴۸م منزلها، بازارها و بناهای دیگر بدان متصل بود و در میان آن ها و بقاع خیابانی وجود نداشته میباشد. در سال جاری بر گرد بقعه امام(ع) خیابانی تاسیس کردند و اذن ندادند بناهای شهر به دسته بناهای مقبره متصل خواهد شد. دیوار بیرونی مقبره از سایر بناهای شهری غیر وابسته و با کاشی و آجرهای رنگ زرد زینت داده شد و بر بالای درها و نصیبهایی از بالای دیوارها نیز کتیبههایی از آیه ها قرآن که با خط کوفی بر کاشیهای معرّق نقش بسته بود، نصب آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردند.
صحن امام از درون به صورت مستطیل، ولی مثل بارگاه با دو ضلع اضافه و در واقع ششپهلو بوده، ولی در جریان پیشرفت بقعه در سال ۱۹۴۷ میلادی این دو ضلع اضافه؛ یعنی ضلعی در جنوب شرقی و دیگری در شمال شرقی برداشته گردیده و در سود، صحن از باطن به صورت مستطیل درآمده میباشد، هرچند از خارج نمایی بیضوی صورت داراست. طول دیوارهای صحن به دوازده متر میرسد که از باطن تا طول دو متر سنگکاری رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد گردیدهاست.
تا قبل از گسترش بقاع در سال ۱۹۴۷م. در نزدیکی صحن، مسجدها و مکتبهایی فقهی وجود داشت که دربهای آنان به مقبره گشوده میشد. ولی شهرداری کربلا این مکتبها و مسجدها را ویران و به مکان آن ها به عبارتی خیابان پیرامونی بقعه را تاسیس شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کرد.
تمام مساحت صحن به ۱۵۰۰ متر مربع می رسد. ۶۵ تراس بر گرداگرد صحن وجود دارااست و در هر حیاط نیز حجرهای جایدارد. این حجرهها برای مباحثه طلاب بوده و برخی هم به شاهان، امیران، فرمانروایان و عالمان و رجال آیین تخصیص داشته میباشد.[۲۷]
درهای صحن
دربها و رواقهای بقعه امام حسین(ع)
صحن بقاع امام حسین(ع) دارنده درهایی میباشد که هر یک به یکیاز محلههای کربلا باز میگردیده است. این درها در ذیل تراسهایی بلند و تروتمیز به کاشی که بر کناره آنان آیاتی از قرآن به خط کوفی نقش بسته میباشد، قرار داراهستند.
در قبلیها، صحن هفت در داشته ولی امروزه صحن ده درب داراست:
باب القبله: کهنترین در و دروازه اساسی ورود به صحن به شمار میباشد. از آن روی که در سمت قبله صحن میباشد آن را «باب القبله» اسم گذاشتهاند.
باب الرجاء: این میان باب القبله و باب حاکمالحاجات میباشد.
باب حکم دهنده الحاجات: این دروازه در مقابل سوقالعرب میباشد و به اسم امام فرصت(عج)، باب حکم دهنده الحاجات نامیده شدهاست. طول آن به ۵ متر و پهنا آن نیز به ۵/۳ متر می رسد.
باب الشهداء: این دروازه در وسط ضلع شرقی و بر گذر زایران به سوی مرقد ابوالفضل(ع) قراردارد و به خاطر شهدای کربلا اسم بابالشهدا بر آن گذاردهاند.
باب الکرامه: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال شرقی صحن قرار گرفته و در کنار بابالشهدا میباشد. به حافظه کرامت و بزرگواری امام حسین(ع) اسم «بابالکرامه» بر آن گذاشتهاند.
باب السلام: این باب در اواسط ضلع شمالی قرار گرفته و از آنروی به این اسم خوانده گردیدهاست که عموم به مقابل این در که میرسیدند بر امام درود میدادند.
باب السدره: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال غرب صحن میباشد و به خاطر درخت سدری که در سده ابتدا بر کنار مرقد امام بوده و زایران بدان راه و روش خویش را پیدا میکردند، بهاین اسم خوانده شدهاست.
باب السلطانیه: این دروازه در سمت غرب صحن قراردارد و نامش به یک کدام از سلاطین عثمانی که آن را ساخته بود منسوب میباشد.
باب رأسالحسین: این دروازه در اواسط ضلع غربی صحن قرار گرفته و ازآنجاکه روبروی بالاسر آن حضرت میباشد به این اسم آوازه یافته میباشد.
باب الزینبیه: این دروازه در جنوب غربی صحن قرار گرفته و از آنجا که به تل زینبیه یا این که جایگاه زینب نیز مجاورت میباشد به اسم «باب الزینبیه» معروف گردیدهاست.[۲۸]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز