مجله خبری مساجد

اولاً بایستی دقت داشت که از بینش فرهنگ و تمدن قرآنی آیین خد از انسان تا محمد(ص) یکی از میباشد و تمامی پیامبران به یک مدرسه دعوت میکرده‏اند، (نگا: آل عمران / 19 و 67). ثانیا: بر این شالوده، کلیه پیامبران از یک سلسله اصول مشترک و سنتهای اثبات و واحدی تاسی میکردند، اصولی زیرا دعوت به زهدوتقوا، نفی شخصیت‏پرستی، دعوت به وحدت،
اولاً می بایست دقت داشت که از طریقه فرهنگ و تمدن قرآنی آئین خد از بشر تا محمد(ص) یکی‌از میباش مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد د و همگی پیامبران به یک مدرسه دعوت میکرده‏اند، (نگا: آل عمران / 19 و 67).
ثانیا: بر این پایه، همگی پیامبران از یک سلسله اصول مشترک و سنتهای اثبات و واحدی تاسی میکردند، اصولی زیرا دعوت به زهد، نفی شخصیت‏پرستی، دعوت به وحدت، تبشیر و تهدید، تحمل دشمنی و استهزای جاهلان، دعوت ب آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ه گران قدر و... (در اینخصوص نگا: تعبیر و تفسیر موضوعی قرآن مهربان، حضرت آیة‏الله جوادی آملی، قم، راس انتشار اسراء، چاپ ویّل، 1376 ش، ج 6، صص 41 ـ 123). امّا در عین درحال حاضر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد به سه جهت پیامبران وادیان با یکدیگر مختلف بوده‏اند:
الف) تفاوت اطراف و سطح و احتیاج و آمادگی عموم، این جهت غیر قابل انکار میباشد که پیامبران برای هدایت عموم آمده‏اند؛ از این رو، نوع اوامر و سطح مطالب و معارف بایستی نزدیک به پرورش و ادراک شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد جامعه و نیازهای دور و اطراف باشد. طبعا انسان در قرنها نخستین ارتباط ها اجتماعی بسیارمحدودی داشت و نظام اجتماعی او توسعه و گستردن متعددی نداشت از این رو، ضوابط محدودی معاش او‌را اداره و رهبری می کرد و همین طور آراء، اهواء، اذهان و عقاید مختلفی در جامعه ابراز نشده بود، تا برای اصلاح، نیاز به تذکرات فراوان باشد و این بسط ذهن ها، رابطه ها،آشنایی و واکنش با دست اندرکاران طبیعی و نیازمندیها رفته رفته موجبات پیدایش دعوت و رسالت و فرستاده جدیدی را آماده می‌کرد تا سرنوشت اطراف دعوت اسلامی و موقعیت آن، ابلاغ دعوت آخری و بدون نقص را ایجاب کرد.
ب) تحریف؛ بی شک در زمان فرصت تحریف و انحرافی در ادیان قبلی به وسیله رهروان کودن و رهبران مذهبی و مقامات خودخواه و منفعت پرست جامعه به وجود میآمد، دراین‌صورت ما یحتاج بود تا نبی دیگری بیاید و جهات انحراف و تحریف را خاطرنشان ساخته و دینگذشته را از آلودگیها پیراسته سازد. امّا از آن‌جا که روزگار خویش اسلام استارت مجال احاطه آدم به ضبط و تدوین و مراقبت اثر ها خویش بود، قرآن را سوای هیچ معدود و کاست و تغییری نگهداری کردند و بخش اعظمی از اثرها نبی اکرم(ص) و ائمه هدی را به نیکی برای آیندگان نگاه داشتند، دیگر تجدیددعوت و داخل شدن پیامبری نو لزوم ندارد.
ج) تفاوت در نوع گمراهی؛ نوع گمراهی و کج روی در طول ظهور پیامبران تفاوت داشت. برای مثالً حضرت موسی در جامعه‏ای که با ذلت و اسارت و نداشتن نظام اجتماعی و توان و حکومت و ظلم کشیدن خو گرفته بودند، پیدا شد و ایجاب می‌کرد تا آنان‌را به معاش و به دستآوردن اقتدار و نبرد و کارایی دعوت نماید، از این رو، در دعوت حضرت موسی جنبه‏های این جهانی و معاش مادی و خشونت دیده میشود. امّا حضرت عیسی در دور و بر تزارها و سرداران خون آشام و توسعه و گسترش طلب و اهل جنگ و زمان زورآزماییها و قهرمانی و اعتنا شدید بهمادیّات و دنیادوستی و چپاول اموال قیام کرد و از این رو ایجاب می‌کرد که در دعوت خویش، محبّت و نوع دوستی و دل برکندن از مادّیات، و زهد و تقوا و اعتنا به معنویات را مطرح نماید.
اما در اسلام زیرا مواجه با بشریت میباشد و منحصربه‌فرد حیطه یا این که نژاد خاصی وجود ندارد، نوع دعوت و اصول و نرم افزار یک جهت عدم وجود و به هر نوع انحراف و کج روی و افراط و تفریطی که ممکن میباشد فی مابین اقوام و امم به وجود آید، ناظر میباشد، (در‌این باب نگا:معارف اسلامی، پزشک محمدجواد باهنر، محل کار انتشار فرهنگ وتمدن اسلامی، طهران، فصل‌پاییز 1361، صص 79 ـ 81، 121 ـ 123 و 124 ـ 160).
فلسفه پدیداری فرقه‏های متفاوت: کلیه ادیان در داخل خویش فرقه‏ها و شاخه‏ها و تمایل‏های متفاوت و برخی متفاوتی دارا هستند، طرح تفصیلی این زمینه در دو آیین والا یهودی و مسیحی در اینجا قابلیت نداشته و صرفا بهذکر علل پدیداری فرقه‏های گوناگون در اسلام اشاره می‌گردد؛ امّا پیش از آن یاد آوری دو نکته ضروری میباشد ویّلاً این علل گاهی در پیدایش یک جریان با یکدیگر تداخل میکنندو گه گاه هر علتی موجب پدید داخل شدن تیم خاصی گشته و در مواردی علتی در مؤسس آن جریان نقشچشمگیر داشته و انگیزه دیگری در در ادامه و پذیرنده آن مؤثر بوده میباشد.
ثانیا، دو مسأله شاخص و ریشه‏ای منشأ بسترسازی برای پدید داخل شدن فرق متفاوت در اسلام گشته میباشد. یک کدام از در اولیه فرصت فوت پیامبر اکرم(ص) و مرتبط با مسأله خلافت و امامت میباشد و دیگری مربوط به ماجرای حکمیّت در جریان پیکار صفین، (نگا: فیعلم الکلام، احمد محمود صبحی، بیروت دار النهضة، چاپ ویّل، 1405 ق، ج 1، صص 32 ـ 34).
البته علل:
1. ضعف فکری و فرهنگی: در اصلً محدودیت قوای ادراکی بشر و عدم بضاعت و توان وی برای حلّ قطعی کلیه مسائل اعتقادی، به عنوان مثال اساسی‏ترین علل اختلاف آدم‏هاست، در مواقعی که مسأله به روشنی قابل حلّ وجود ندارد هر که به در نظر گرفتن و گمان می‌رسد که ممکن میباشد با پیش بینی وگمان سایرافراد مختلف باشد. در‌این حالت میباشد که اختلاف اظهار نظر آشکار می گردد. حضرت پیامبر(ص) در دوران کوتاه رسالتش زمان ذکر تمامی مطالب را برای عموم نیافت؛ از این رو، مایحتاج بود از سوی نبی پروردگار(ص) جانشینی همانند وی که معصوم باشد فعالیت را تحت عنوان امامتمسلمین و تبیین معارف قرآن و سنت نبوی ادامه دهند اما اینگونه نشد. یک کدام از علل پیدایش غلات را در همین فرمان میتوان جست، (نگا: بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت مؤسسة الوفاء، چاپ دوّم، 1983 م، ج 25،ص 288، قصه 44).
2. تعصبات قبلیه‏ای: بعد از وفات نبی(ص)، عموم جای این که در مراسم تشییع‌جنازه کمپانی نمایند، هر گروهی مدعا شد که حق خلافت از آن اوست. بنابر شواهد تاریخی هیچ یک از انصار و مهاجران در انتخاب جانشین نبی(ص) از قرآن و سنت پیامبر معبود(ص) یا این که ازمصلحت امت ساکت شد، بلکه کلام درین بود که جانشینی فرستاده حق دسته انصار میباشد یا این که مهاجر و زیرا بین انصار دو خویشاوندان اوس و خزرج بود این دو نیز به رقابت برخاستند و به جهت همین مخالفت مهاجران موفق شدند، (نگا: جانشینی حضرتمحمد(ص)، ویلفردمادولونگ، ترجمه احمد نمایی، جواد قاسمی و... مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ ویّل، 1377 ش، صص 47 ـ 65 و قیامحسین(ع)، پزشک معالج سید جعفر شهیدی، طهران، محل کار انتشار فرهنگ وتمدن اسلامی، بهمن 1359، صص 26 ـ 36).
3. دنیوی: از منابع تاریخی و روایی معین می‌گردد گروهی بوده و می‌باشند که به عنوان مثالً با جعل مطالب و خبرها غلوآمیز و نشر آن، دقت توده‏ای را به خویش جلب کرده و از مواهب و ادب و بخششهای دنیوی آن ها سود‏مند شوند؛ مانند مغیرة بن سعید که در تک تک قدمت خویش در کوشش بودتا مرام جدیدی تاسیس کرده و گروهی متشکل پدید آورد تا به هدف ها دنیوی و دنیایی خویش رسد، (نگا: ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغة، مطالعه: محمد ابوالفضل ابراهیم بیروت، دار احیاء الکتب العربیة،چاپ دوّم، 1385 ق، ج 8، ص 21 و شهرستانی ابوالفتح، الملل و النحل، بیروت، دار المعرفة للطباعة و النشر، چاپ دوّم، بی تا، ص 83). یا این که بعضی برای آن که میخواستند در محیطاسلامی راهی برای مباح کردن گناهان و سوراخ واجبات و مهیا ساختن بساط عیش و عشرت توأم با توجیه فقاهتی پیدا نمایند تا عده‏های ناآگاه مسلمان به آن ایمان آورده بعد از آن به یاری همین عده‏های ناآگاه تشکیلاتی به وجود آورده و به هدف ها خویش که به عبارتی پیشرفت اباحه‏گری بودهدست یابند. بعضی از مورخان ملل و نحل یک کدام از علل پیدایش فرقه غلات را همین دستور دانسته‏اند، (نگا: الاشعری، سعد بن عبدالله ابن خلف، المقالات و الفرق، تصحیح محمدجواد مشکور، طهران، مرکزانتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوّم، 1360 ش، صص 51 ـ 52).
4. سیاسی: سیاست‏بازانی که بیشتر به هدف ها خطا خویش میاندیشند برای نیل به هدف خویش از حربه‏های گوناگونی به کار گیری میکنند و یک کدام از این حربه‏های کارکشته و کارآمد ساخت و ساز فرق و نحله‏های متفاوت مذهبی میباشد. اینان با به وجود آوردن اینگونه فرقه‏هایی یک سلسله مسائلو آموزه‏های بدور از ذهن و عقل را وارد جریان مخالف خویش میکردند تا به آن جراحت وارد کرده و آن را در مقابل دیده سایر افراد نامیمون جلوه دهند. مانند بعضی از خبر ها راجع‌به ائمه(ع) که دور از واقعیت و حقیقت میباشد، (نگا: الذهبی، ابی عبدالله محمدبن احمد بن عثمان، ترازو الاعتدال فی عیب گیری الرجال، رسیدگی علی محمد البجاوی، دار احیاء الکتب العربیة، چاپ ویّل، 1382 ق، ج 2، ص 45). یا این که پدیداری فرقه کیسانیه که پیروانمختار بن ابی عبیده ثقفی تلقی گردیده‏اند برای تضعیف نگرش و تکان مختار از سوی مخالفانش پدیدار و آشکار شد، (نگا: صفری فروشانی، نعمت‏الله، غالیان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی،چاپ ویّل، 1378 ش، صص 83 ـ 89).
5. توسعه حوزه جغرافیایی اسلام با فتوحات مسلمانها، کم کم رهروان ادیان و عقاید دیگر وارد حوزه حکومت اسلامی شدند. گروهی از این اشخاص که مسلمان گردیده بودند به طرح مسائل و خطاها خویش برای مسلمانان پرداختند و آن‌ها که بر آیین خویش ما‌نده بودند در اینمسائل با مسلمانها مجادله میکردند این مسأله در اواخر حکومت بنیامیه و اوائل حکومت عباسیان به جهت ترجمه فلسفه یونان شدت بیشتری گرفت و سبب پدیداری بعضی از فرقه‏ها شد. مطابق گزارش پزشک حسین عطوان، قدریه دیدگاههای خویش را از تأثیرپذیری یهودیان ومسیحیان مسلمان گردیده شامی شکل میدادند، (نگا: فرقه‏های اسلامی در مرز و بوم شام در بعدازظهر اموی، پزشک حسین عطوان، ترجمه حمیدرضا شیخی، مشهد، بنیاد پژوهشهایاسلامی آستان قدس رضوی، چاپ ویّل، 1371 ش، صص 31 ـ 33 و نیز نگا: تاریخ الجدل، محمد ابو زهرة، قاهره، دار

اولاً بایستی دقت داشت که از بینش فرهنگ و تمدن قرآنی آیین خد از انسان تا محمد(ص) یکی از میباشد و تمامی پیامبران به یک مدرسه دعوت میکرده‏اند، (نگا: آل عمران / 19 و 67). ثانیا: بر این شالوده، کلیه پیامبران از یک سلسله اصول مشترک و سنتهای اثبات و واحدی تاسی میکردند، اصولی زیرا دعوت به زهدوتقوا، نفی شخصیت‏پرستی، دعوت به وحدت،
اولاً می بایست دقت داشت که از طریقه فرهنگ و تمدن قرآنی آئین خد از بشر تا محمد(ص) یکی‌از میباش مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد د و همگی پیامبران به یک مدرسه دعوت میکرده‏اند، (نگا: آل عمران / 19 و 67).
ثانیا: بر این پایه، همگی پیامبران از یک سلسله اصول مشترک و سنتهای اثبات و واحدی تاسی میکردند، اصولی زیرا دعوت به زهد، نفی شخصیت‏پرستی، دعوت به وحدت، تبشیر و تهدید، تحمل دشمنی و استهزای جاهلان، دعوت ب آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ه گران قدر و... (در اینخصوص نگا: تعبیر و تفسیر موضوعی قرآن مهربان، حضرت آیة‏الله جوادی آملی، قم، راس انتشار اسراء، چاپ ویّل، 1376 ش، ج 6، صص 41 ـ 123). امّا در عین درحال حاضر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد به سه جهت پیامبران وادیان با یکدیگر مختلف بوده‏اند:
الف) تفاوت اطراف و سطح و احتیاج و آمادگی عموم، این جهت غیر قابل انکار میباشد که پیامبران برای هدایت عموم آمده‏اند؛ از این رو، نوع اوامر و سطح مطالب و معارف بایستی نزدیک به پرورش و ادراک شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد جامعه و نیازهای دور و اطراف باشد. طبعا انسان در قرنها نخستین ارتباط ها اجتماعی بسیارمحدودی داشت و نظام اجتماعی او توسعه و گستردن متعددی نداشت از این رو، ضوابط محدودی معاش او‌را اداره و رهبری می کرد و همین طور آراء، اهواء، اذهان و عقاید مختلفی در جامعه ابراز نشده بود، تا برای اصلاح، نیاز به تذکرات فراوان باشد و این بسط ذهن ها، رابطه ها،آشنایی و واکنش با دست اندرکاران طبیعی و نیازمندیها رفته رفته موجبات پیدایش دعوت و رسالت و فرستاده جدیدی را آماده می‌کرد تا سرنوشت اطراف دعوت اسلامی و موقعیت آن، ابلاغ دعوت آخری و بدون نقص را ایجاب کرد.
ب) تحریف؛ بی شک در زمان فرصت تحریف و انحرافی در ادیان قبلی به وسیله رهروان کودن و رهبران مذهبی و مقامات خودخواه و منفعت پرست جامعه به وجود میآمد، دراین‌صورت ما یحتاج بود تا نبی دیگری بیاید و جهات انحراف و تحریف را خاطرنشان ساخته و دینگذشته را از آلودگیها پیراسته سازد. امّا از آن‌جا که روزگار خویش اسلام استارت مجال احاطه آدم به ضبط و تدوین و مراقبت اثر ها خویش بود، قرآن را سوای هیچ معدود و کاست و تغییری نگهداری کردند و بخش اعظمی از اثرها نبی اکرم(ص) و ائمه هدی را به نیکی برای آیندگان نگاه داشتند، دیگر تجدیددعوت و داخل شدن پیامبری نو لزوم ندارد.
ج) تفاوت در نوع گمراهی؛ نوع گمراهی و کج روی در طول ظهور پیامبران تفاوت داشت. برای مثالً حضرت موسی در جامعه‏ای که با ذلت و اسارت و نداشتن نظام اجتماعی و توان و حکومت و ظلم کشیدن خو گرفته بودند، پیدا شد و ایجاب می‌کرد تا آنان‌را به معاش و به دستآوردن اقتدار و نبرد و کارایی دعوت نماید، از این رو، در دعوت حضرت موسی جنبه‏های این جهانی و معاش مادی و خشونت دیده میشود. امّا حضرت عیسی در دور و بر تزارها و سرداران خون آشام و توسعه و گسترش طلب و اهل جنگ و زمان زورآزماییها و قهرمانی و اعتنا شدید بهمادیّات و دنیادوستی و چپاول اموال قیام کرد و از این رو ایجاب می‌کرد که در دعوت خویش، محبّت و نوع دوستی و دل برکندن از مادّیات، و زهد و تقوا و اعتنا به معنویات را مطرح نماید.
اما در اسلام زیرا مواجه با بشریت میباشد و منحصربه‌فرد حیطه یا این که نژاد خاصی وجود ندارد، نوع دعوت و اصول و نرم افزار یک جهت عدم وجود و به هر نوع انحراف و کج روی و افراط و تفریطی که ممکن میباشد فی مابین اقوام و امم به وجود آید، ناظر میباشد، (در‌این باب نگا:معارف اسلامی، پزشک محمدجواد باهنر، محل کار انتشار فرهنگ وتمدن اسلامی، طهران، فصل‌پاییز 1361، صص 79 ـ 81، 121 ـ 123 و 124 ـ 160).
فلسفه پدیداری فرقه‏های متفاوت: کلیه ادیان در داخل خویش فرقه‏ها و شاخه‏ها و تمایل‏های متفاوت و برخی متفاوتی دارا هستند، طرح تفصیلی این زمینه در دو آیین والا یهودی و مسیحی در اینجا قابلیت نداشته و صرفا بهذکر علل پدیداری فرقه‏های گوناگون در اسلام اشاره می‌گردد؛ امّا پیش از آن یاد آوری دو نکته ضروری میباشد ویّلاً این علل گاهی در پیدایش یک جریان با یکدیگر تداخل میکنندو گه گاه هر علتی موجب پدید داخل شدن تیم خاصی گشته و در مواردی علتی در مؤسس آن جریان نقشچشمگیر داشته و انگیزه دیگری در در ادامه و پذیرنده آن مؤثر بوده میباشد.
ثانیا، دو مسأله شاخص و ریشه‏ای منشأ بسترسازی برای پدید داخل شدن فرق متفاوت در اسلام گشته میباشد. یک کدام از در اولیه فرصت فوت پیامبر اکرم(ص) و مرتبط با مسأله خلافت و امامت میباشد و دیگری مربوط به ماجرای حکمیّت در جریان پیکار صفین، (نگا: فیعلم الکلام، احمد محمود صبحی، بیروت دار النهضة، چاپ ویّل، 1405 ق، ج 1، صص 32 ـ 34).
البته علل:
1. ضعف فکری و فرهنگی: در اصلً محدودیت قوای ادراکی بشر و عدم بضاعت و توان وی برای حلّ قطعی کلیه مسائل اعتقادی، به عنوان مثال اساسی‏ترین علل اختلاف آدم‏هاست، در مواقعی که مسأله به روشنی قابل حلّ وجود ندارد هر که به در نظر گرفتن و گمان می‌رسد که ممکن میباشد با پیش بینی وگمان سایرافراد مختلف باشد. در‌این حالت میباشد که اختلاف اظهار نظر آشکار می گردد. حضرت پیامبر(ص) در دوران کوتاه رسالتش زمان ذکر تمامی مطالب را برای عموم نیافت؛ از این رو، مایحتاج بود از سوی نبی پروردگار(ص) جانشینی همانند وی که معصوم باشد فعالیت را تحت عنوان امامتمسلمین و تبیین معارف قرآن و سنت نبوی ادامه دهند اما اینگونه نشد. یک کدام از علل پیدایش غلات را در همین فرمان میتوان جست، (نگا: بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت مؤسسة الوفاء، چاپ دوّم، 1983 م، ج 25،ص 288، قصه 44).
2. تعصبات قبلیه‏ای: بعد از وفات نبی(ص)، عموم جای این که در مراسم تشییع‌جنازه کمپانی نمایند، هر گروهی مدعا شد که حق خلافت از آن اوست. بنابر شواهد تاریخی هیچ یک از انصار و مهاجران در انتخاب جانشین نبی(ص) از قرآن و سنت پیامبر معبود(ص) یا این که ازمصلحت امت ساکت شد، بلکه کلام درین بود که جانشینی فرستاده حق دسته انصار میباشد یا این که مهاجر و زیرا بین انصار دو خویشاوندان اوس و خزرج بود این دو نیز به رقابت برخاستند و به جهت همین مخالفت مهاجران موفق شدند، (نگا: جانشینی حضرتمحمد(ص)، ویلفردمادولونگ، ترجمه احمد نمایی، جواد قاسمی و... مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ ویّل، 1377 ش، صص 47 ـ 65 و قیامحسین(ع)، پزشک معالج سید جعفر شهیدی، طهران، محل کار انتشار فرهنگ وتمدن اسلامی، بهمن 1359، صص 26 ـ 36).
3. دنیوی: از منابع تاریخی و روایی معین می‌گردد گروهی بوده و می‌باشند که به عنوان مثالً با جعل مطالب و خبرها غلوآمیز و نشر آن، دقت توده‏ای را به خویش جلب کرده و از مواهب و ادب و بخششهای دنیوی آن ها سود‏مند شوند؛ مانند مغیرة بن سعید که در تک تک قدمت خویش در کوشش بودتا مرام جدیدی تاسیس کرده و گروهی متشکل پدید آورد تا به هدف ها دنیوی و دنیایی خویش رسد، (نگا: ابن ابی الحدید، گستردن نهج البلاغة، مطالعه: محمد ابوالفضل ابراهیم بیروت، دار احیاء الکتب العربیة،چاپ دوّم، 1385 ق، ج 8، ص 21 و شهرستانی ابوالفتح، الملل و النحل، بیروت، دار المعرفة للطباعة و النشر، چاپ دوّم، بی تا، ص 83). یا این که بعضی برای آن که میخواستند در محیطاسلامی راهی برای مباح کردن گناهان و سوراخ واجبات و مهیا ساختن بساط عیش و عشرت توأم با توجیه فقاهتی پیدا نمایند تا عده‏های ناآگاه مسلمان به آن ایمان آورده بعد از آن به یاری همین عده‏های ناآگاه تشکیلاتی به وجود آورده و به هدف ها خویش که به عبارتی پیشرفت اباحه‏گری بودهدست یابند. بعضی از مورخان ملل و نحل یک کدام از علل پیدایش فرقه غلات را همین دستور دانسته‏اند، (نگا: الاشعری، سعد بن عبدالله ابن خلف، المقالات و الفرق، تصحیح محمدجواد مشکور، طهران، مرکزانتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوّم، 1360 ش، صص 51 ـ 52).
4. سیاسی: سیاست‏بازانی که بیشتر به هدف ها خطا خویش میاندیشند برای نیل به هدف خویش از حربه‏های گوناگونی به کار گیری میکنند و یک کدام از این حربه‏های کارکشته و کارآمد ساخت و ساز فرق و نحله‏های متفاوت مذهبی میباشد. اینان با به وجود آوردن اینگونه فرقه‏هایی یک سلسله مسائلو آموزه‏های بدور از ذهن و عقل را وارد جریان مخالف خویش میکردند تا به آن جراحت وارد کرده و آن را در مقابل دیده سایر افراد نامیمون جلوه دهند. مانند بعضی از خبر ها راجع‌به ائمه(ع) که دور از واقعیت و حقیقت میباشد، (نگا: الذهبی، ابی عبدالله محمدبن احمد بن عثمان، ترازو الاعتدال فی عیب گیری الرجال، رسیدگی علی محمد البجاوی، دار احیاء الکتب العربیة، چاپ ویّل، 1382 ق، ج 2، ص 45). یا این که پدیداری فرقه کیسانیه که پیروانمختار بن ابی عبیده ثقفی تلقی گردیده‏اند برای تضعیف نگرش و تکان مختار از سوی مخالفانش پدیدار و آشکار شد، (نگا: صفری فروشانی، نعمت‏الله، غالیان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی،چاپ ویّل، 1378 ش، صص 83 ـ 89).
5. توسعه حوزه جغرافیایی اسلام با فتوحات مسلمانها، کم کم رهروان ادیان و عقاید دیگر وارد حوزه حکومت اسلامی شدند. گروهی از این اشخاص که مسلمان گردیده بودند به طرح مسائل و خطاها خویش برای مسلمانان پرداختند و آن‌ها که بر آیین خویش ما‌نده بودند در اینمسائل با مسلمانها مجادله میکردند این مسأله در اواخر حکومت بنیامیه و اوائل حکومت عباسیان به جهت ترجمه فلسفه یونان شدت بیشتری گرفت و سبب پدیداری بعضی از فرقه‏ها شد. مطابق گزارش پزشک حسین عطوان، قدریه دیدگاههای خویش را از تأثیرپذیری یهودیان ومسیحیان مسلمان گردیده شامی شکل میدادند، (نگا: فرقه‏های اسلامی در مرز و بوم شام در بعدازظهر اموی، پزشک حسین عطوان، ترجمه حمیدرضا شیخی، مشهد، بنیاد پژوهشهایاسلامی آستان قدس رضوی، چاپ ویّل، 1371 ش، صص 31 ـ 33 و نیز نگا: تاریخ الجدل، محمد ابو زهرة، قاهره، دار