متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع متعدد شیعه[۱۳] و اهلسنت[۱۴] با عبارتهای متفاوت از فرستاده اسلام(ص) نقل شدهاست.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیده است: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ مسجد الزهرا احمدآباد مشهد أَعْلَمُ مِنْکُم؛
اینجانب دربین شما دو چیز باقی می گذارم که در صورتی آنانرا دستاویز قرار دهید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد: کتاب پروردگار و عترتم که اهلبیتم میباشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد میشوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار باارزش سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب پروردگار و اهلبیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد داناترند.»[۱۶]
متن این حدیث براساس کتاب بَصائرالدرجات، از منابع حدیثی شیعه، از امام باقر(ع) اینگونه میباشد: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِکٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ أَمَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَيْتِی فَإِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض؛ ای عموم، بهحقیقت اینجانب دربین شما دو چیز گرانارزش میگذارم که درحالتی که به آندو تمسک نمایید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد. آندو کتاب خداوند (قرآن) و عترت و اهلبیتم میباشند. همانا آندو هیچ وقت از هم غیر وابسته نمیشوند تا اینکه کنار آبگینه بر اینجانب رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد وارد شوند.»[۱۷]
حدیث ثقلین در درست مسلم از زید بن اَرقَم اینگونه نقل شدهاست: «... وَأَنَا تَارِکٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ: أَوَّلُهُمَا كِتَابُ اللهِ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ فَخُذُوا بِكِتَابِ اللهِ، وَاسْتَمْسِكُوا بِهِ فَحَثَّ عَلَى كِتَابِ اللهِ وَرَغَّبَ فِيهِ، ثُمَّ قَالَ: «وَأَهْلُ بَيْتِی أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی.»[۱۸] اینجانب در بین شما دو چیز با ارزش باقی می گذارم: در آغاز کتاب آفریدگار که در آن هدایت و نور و روشنایی میباشد. پس به کتاب معبود تمسک فرمایید. نبی بر کتاب پروردگار تشویق و ترغیب کرد و آنگاه فرمود: و اهلبیتم، خداوند را در حقّ اهل بيتم فراموش نکنید؛ اشاره به اینکه مسئولیت الهی خویش درباره اهلبیت را شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد فراموش نکنید.[۱۹]
در بعضا از منابع نیز بهمکان «ثقلین»، واژه و کلمه «خَلیفَتَین» (دو جانشین)[۲۰] یا این که «اَمرَین» (دو دستور)[۲۱] نقل گردیدهاست. در بعضی از منابع بهمکان عبارت «عِترتی»، واژه و کلمه «سنّتی» آمده میباشد.[۲۲] ناصر مکارم شیرازی، مرجعتبعیت و تالیف کننده تعبیروتفسیر مثال، بر این یقین میباشد که نقلهایی که در آنان بهمکان عبارت «عترتی»، «سنّتی» آمده، نمیتواند قابلاستناد باشد؛ بر فرض درستی نیز منافاتی دربین این نقلها و نقلهای دیگر نیست؛ چون رسول یک جا به کتاب و سنت سفارش کرده و مکان دیگری به کتاب و عترت.[۲۳]
آیتالله جوادی آملی:
بشر بدون نقص معصوم که مصادیق اختصاصی آن عترت طاهرهاند، عِدل و همتای قرآن میباشد و براساس حدیث متوالی ثقلین، ابدا از یکدیگر طلاق نمیپذیرند. قرآن تجلّی کتاب تدوینی آفریدگار و آدم بی نقص معصوم تجلّی کتاب تکوینی اوست. ... احادیث معصومان(ع) نیز گویای تبیین لینک ناگسستنی قرآن و عترتاند و همسو با حدیث ثقلین، گواه طلاقناپذیری این دو واقعیت و احکام آن ها از یکدیگرند ... هیچیک [از آندو] را بیدیگری نمیقدرت آشنایی.[۲۴]
اعتبار حدیث
عالمان شیعه حدیث ثقلین را پی درپی شمردهاند.[۲۵] از حیث صاحب و مالکْحَدائق، دانا و محدث شیعی در قرن دوازدهم قمری، این حدیث متوالی معنوی در میان شیعه و اهلسنت میباشد.[۲۶] به گفته عالمانی زیرا ملاصالح مازندرانی، از عالمان شیعه قرن یازدهم قمری، شیعه و اهلسنت بر مضمون این حدیث و صدق آن رخدادحیث دارا هستند.[۲۷] جعفر سبحانی، متکلم شیعی گفته میباشد که هیچکس جز جاهل یا این که مُعانِد در درست بودن این حدیث شک و تردید نمینماید.[۲۸]
افزون بر نقل این حدیث در درست مسلم[۲۹] مهم ترین کتاب حدیثی اهلسنت بعداز درست بخاری، حکم دهنده نیشابوری محدث اهلسنت هم در المستدرک، آن را از زید بن اَرقم نقل کرده و بر درست بودن آن براساس شروط بُخاری و مُسْلم نیشابوری برای درستبودن حدیث تصریح نموده است.[۳۰] ابنحَجَر هَیْتَمی، از عالمان شافعیمذهب نیز این حدیث را درست دانسته میباشد.[۳۱] عبدالرَّؤُوف مَناوی در کتاب فَیْضُالقَدیر از هیثمی نقل کرده که راویان این حدیث همگی ثقه میباشند.[۳۲] علی بن عبدالله سَمْهودی، از عالمان شافعیمذهب در جَواهِرُالعِقْدَیْن گفته میباشد احمد بن حَنْبَل در کتاب مُسندش با مدرک عالی و درست، و سلیمان بن احمد طَبَرانی در کتاب مُعْجَمُالکبیر، با سندی که راویان آن ثقه میباشند، این ماجرا را نقل کردهاند.[۳۳]
ابنجوزی، از علمای حنبلیمذهب در قرن ششم قمری، در کتاب العِلَل المُتَناهیه حدیث ثقلین را با سندی خاص نقل کرده و آن را بهجهت ضعیفبودن بعضا راویانش، ضعیف شمرده میباشد.[۳۴] عالمانی همانند سَمهودی و ابنحجر هیتمی، ابنجوزی را در ضعیفدرک کردن گواهی این حدیث برحق ندانستهاند؛ چون این حدیث در درست مسلم و غیر آن، با سندهای گوناگون نقل گردیده است.[۳۵]
متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع متعدد شیعه[۱۳] و اهلسنت[۱۴] با عبارتهای متفاوت از فرستاده اسلام(ص) نقل شدهاست.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیده است: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ مسجد الزهرا احمدآباد مشهد أَعْلَمُ مِنْکُم؛
اینجانب دربین شما دو چیز باقی می گذارم که در صورتی آنانرا دستاویز قرار دهید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد: کتاب پروردگار و عترتم که اهلبیتم میباشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد میشوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار باارزش سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب پروردگار و اهلبیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد داناترند.»[۱۶]
متن این حدیث براساس کتاب بَصائرالدرجات، از منابع حدیثی شیعه، از امام باقر(ع) اینگونه میباشد: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِکٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ أَمَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَيْتِی فَإِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض؛ ای عموم، بهحقیقت اینجانب دربین شما دو چیز گرانارزش میگذارم که درحالتی که به آندو تمسک نمایید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد. آندو کتاب خداوند (قرآن) و عترت و اهلبیتم میباشند. همانا آندو هیچ وقت از هم غیر وابسته نمیشوند تا اینکه کنار آبگینه بر اینجانب رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد وارد شوند.»[۱۷]
حدیث ثقلین در درست مسلم از زید بن اَرقَم اینگونه نقل شدهاست: «... وَأَنَا تَارِکٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ: أَوَّلُهُمَا كِتَابُ اللهِ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ فَخُذُوا بِكِتَابِ اللهِ، وَاسْتَمْسِكُوا بِهِ فَحَثَّ عَلَى كِتَابِ اللهِ وَرَغَّبَ فِيهِ، ثُمَّ قَالَ: «وَأَهْلُ بَيْتِی أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی.»[۱۸] اینجانب در بین شما دو چیز با ارزش باقی می گذارم: در آغاز کتاب آفریدگار که در آن هدایت و نور و روشنایی میباشد. پس به کتاب معبود تمسک فرمایید. نبی بر کتاب پروردگار تشویق و ترغیب کرد و آنگاه فرمود: و اهلبیتم، خداوند را در حقّ اهل بيتم فراموش نکنید؛ اشاره به اینکه مسئولیت الهی خویش درباره اهلبیت را شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد فراموش نکنید.[۱۹]
در بعضا از منابع نیز بهمکان «ثقلین»، واژه و کلمه «خَلیفَتَین» (دو جانشین)[۲۰] یا این که «اَمرَین» (دو دستور)[۲۱] نقل گردیدهاست. در بعضی از منابع بهمکان عبارت «عِترتی»، واژه و کلمه «سنّتی» آمده میباشد.[۲۲] ناصر مکارم شیرازی، مرجعتبعیت و تالیف کننده تعبیروتفسیر مثال، بر این یقین میباشد که نقلهایی که در آنان بهمکان عبارت «عترتی»، «سنّتی» آمده، نمیتواند قابلاستناد باشد؛ بر فرض درستی نیز منافاتی دربین این نقلها و نقلهای دیگر نیست؛ چون رسول یک جا به کتاب و سنت سفارش کرده و مکان دیگری به کتاب و عترت.[۲۳]
آیتالله جوادی آملی:
بشر بدون نقص معصوم که مصادیق اختصاصی آن عترت طاهرهاند، عِدل و همتای قرآن میباشد و براساس حدیث متوالی ثقلین، ابدا از یکدیگر طلاق نمیپذیرند. قرآن تجلّی کتاب تدوینی آفریدگار و آدم بی نقص معصوم تجلّی کتاب تکوینی اوست. ... احادیث معصومان(ع) نیز گویای تبیین لینک ناگسستنی قرآن و عترتاند و همسو با حدیث ثقلین، گواه طلاقناپذیری این دو واقعیت و احکام آن ها از یکدیگرند ... هیچیک [از آندو] را بیدیگری نمیقدرت آشنایی.[۲۴]
اعتبار حدیث
عالمان شیعه حدیث ثقلین را پی درپی شمردهاند.[۲۵] از حیث صاحب و مالکْحَدائق، دانا و محدث شیعی در قرن دوازدهم قمری، این حدیث متوالی معنوی در میان شیعه و اهلسنت میباشد.[۲۶] به گفته عالمانی زیرا ملاصالح مازندرانی، از عالمان شیعه قرن یازدهم قمری، شیعه و اهلسنت بر مضمون این حدیث و صدق آن رخدادحیث دارا هستند.[۲۷] جعفر سبحانی، متکلم شیعی گفته میباشد که هیچکس جز جاهل یا این که مُعانِد در درست بودن این حدیث شک و تردید نمینماید.[۲۸]
افزون بر نقل این حدیث در درست مسلم[۲۹] مهم ترین کتاب حدیثی اهلسنت بعداز درست بخاری، حکم دهنده نیشابوری محدث اهلسنت هم در المستدرک، آن را از زید بن اَرقم نقل کرده و بر درست بودن آن براساس شروط بُخاری و مُسْلم نیشابوری برای درستبودن حدیث تصریح نموده است.[۳۰] ابنحَجَر هَیْتَمی، از عالمان شافعیمذهب نیز این حدیث را درست دانسته میباشد.[۳۱] عبدالرَّؤُوف مَناوی در کتاب فَیْضُالقَدیر از هیثمی نقل کرده که راویان این حدیث همگی ثقه میباشند.[۳۲] علی بن عبدالله سَمْهودی، از عالمان شافعیمذهب در جَواهِرُالعِقْدَیْن گفته میباشد احمد بن حَنْبَل در کتاب مُسندش با مدرک عالی و درست، و سلیمان بن احمد طَبَرانی در کتاب مُعْجَمُالکبیر، با سندی که راویان آن ثقه میباشند، این ماجرا را نقل کردهاند.[۳۳]
ابنجوزی، از علمای حنبلیمذهب در قرن ششم قمری، در کتاب العِلَل المُتَناهیه حدیث ثقلین را با سندی خاص نقل کرده و آن را بهجهت ضعیفبودن بعضا راویانش، ضعیف شمرده میباشد.[۳۴] عالمانی همانند سَمهودی و ابنحجر هیتمی، ابنجوزی را در ضعیفدرک کردن گواهی این حدیث برحق ندانستهاند؛ چون این حدیث در درست مسلم و غیر آن، با سندهای گوناگون نقل گردیده است.[۳۵]
رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ راهنمای کامل هماهنگی برای مراسم ختم و یادبود