متفحص روضة الواعظین در پیشگفتار خویش بر این کتاب چاپ نجف نوشته میباشد: زیرا بابا و بابا تبارک و بابا و بابا بزرگش کلیه از بزرگان دانش و آرامش بودند، نسبت وی به هرکدام از وی صحت دارد. وانگهی اینسیرتکامل نسبت معمول میباشد و کسانی همانند ابن طاوس، ابن شهر آشوب، ابن معد، ابن حمزه و ابن سعید منسوب به بابا تعالی خویش مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می باشند.[مستلزم منبع]
بعضا هم پنداشتهاند محمد بن حسن و محمد بن احمد یا این که محمد بن علی دو بدن میباشند و درینباره در کتابهای رجال گفت و گو و دیدگاه ها گردیدهاست و برای اگاهی بیشتر به مجلسی در بحار و میرزا عبدالله افندی در ریاض و میرزا محمد باقر خوانساری در روضات مراجعه بایستی کرد. از کنیه ابن الفارسی هم اهل ایران بودنش مشخص آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میگردد.[۳]
اساتید و شاگردان
بین اساتید محمد بن حسن فتال، به رخهای پایین میاقتدار اشاره نمود:
پدرش حسن بن علی فتال
روحانی الطائفه، روحانی طوسی
سید مرتضی
روضه خوان عبدالجبار بن عبدالله
مرتضی ابوالحسن مطهر.[۴]
از شاگردان وی فقط اسم دو نفر تصویب و ضبط شدهاست:
ابن شهر آشوب مازندرانی
علی بن حسن نیشابوری.[۵]
تألیفات
کتاب نوحه الواعظین
تک تک عده ای که تفصیل حالی از فتال نیشابوری بیان کرده، فقط یک یا این که دو تألیف برای وی شمردهاند که رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد عبارتاند از:
روضة الواعظین و بصیرة المتعظین که به عنوان مثال مصادر بحارالانوار میباشد[۶] و بارها در جمهوری اسلامی ایران و عراق چاپ شدهاست. حسینی حائری در تسلیة المجالس[۷] از آن قصه نقل شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
کتاب التنویر فی معانی التفسیر.
دو کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» و «روضة الواعظین» در بیشتر کتابهایی که گستردن درحال حاضر فتال در آنان آمده، برای وی تصویب گردیدهاست. در کتابهای فهرست، این دو کتاب فارغ از هیچ سیرتکامل تردیدی به وی منسوب شده میباشد. به عنوان مثالً بغدادی در ایضاح المکنون، قدمت رضا کحاله در معجم المولفین و آقا گرانقدر تهرانی در الذریعه هر دو کتاب را آوردهاند.
کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» مثلا تفاسیر شیعه بوده و معین می شود در به عبارتی قرن ششم بسیار پر اسم و رسم بوده میباشد، چون عبدالجلیل قزوینی رازی در کتاب النقض که حدود پنجاه سال بعد از وفات فتال تألیف گردیده است آن را در ستون تبیان روحانی طوسی و مجمع البیان طبرسی میشمرد. متاسفانه از این کتاب آدرس در اختیار وجود ندارد و ظاهراً از فی مابین رفته میباشد.
ابنشهرآشوب در مناقب، کتاب دیگری به اسم «مونس الحزین» را از مؤلفات فتال میداند و یکیاز مناقب امام حسن مجتبی(ع) را از آن نقل نموده است. علامه مجلسی در بحار و محدث قمی هم در تجدید نظری که علاوه بر تفصیل هم اکنون فتال در فواید الرضویة کرده، این مورد را آورده میباشد.[۸] ابن شهرآشوب در معالم العلماء در پایین اسم فتال نیشابوری اسم مونس الحزین را نمیپیروزی و جمعای معتقدنداین کتاب از روحانی صدوق میباشد.[۹]
ارتفاع قدمت
فتال، عمری نسبتاً زمان بر داشته و قرینهای در مشت میباشد که به دنیا آمدن وی نمیتواند پس از سال ۴۲۵ق باشد و در صورتیکه شهید شدن اورا در سال ۵۰۸ق باشد، به هنگام مرگ، حدود هشتاد ساله بوده و آن قرینه این میباشد که ابنشهرآشوب در مناقب مینویسد: روایتی را که از سید مرتضی دانش الهدی نقل میکنم از فتال میباشد که وی و پدرش هر دو از آن شنیده و نقل کردهاند و با اعتنا بهاین که وفات سید مرتضی فارغ از هیچ اختلافی در ۴۳۶ق بوده میباشد، نباید سن فتال در آن هنگام کمتر از ده یا این که یازده سال بوده باشد و بعید میباشد در کمتر از این سن و سال به محضر درس سید مرتضی شیوه یافته باشد.[۱۰]
شهیدشدن
درباره کیفیت کشتهشدن فتال و منجر آن در کتاب ها تذکره و رجال، توضیحی داده نشده، اما در تمامی کتابهای رجال شیعه دراینباره تصریح شدهاست که به دست شهابالاسلام، برادرزاده یا این که خویشاوند مجاورت نظام الملک، مورد قتل واقع شده و کنیه شهید در اکثری از منابع برای وی آمده میباشد. منتجب الدین رازی در تاریخ ری و ابن حجر در لسان المیزان، تاریخ کشته شدن فتال را ۵۰۸ق نقل کردهاند.
هر کس امر به قتل وی داده، شهابالاسلام عبدالرزاق میباشد که از وی به مدیریت نیشابور تعبیروتفسیر شدهاست. این فرد به تصریح ابوالحسن علی بن زید بیهقی در تاریخ بیهق برادرزاده نظام الملک و پسر عالم اجل ابوالقاسم عبدالله میباشد. بیهقی اورا با تیتر امام وزیر آورده میباشد.[۱۱]
متفحص روضة الواعظین در پیشگفتار خویش بر این کتاب چاپ نجف نوشته میباشد: زیرا بابا و بابا تبارک و بابا و بابا بزرگش کلیه از بزرگان دانش و آرامش بودند، نسبت وی به هرکدام از وی صحت دارد. وانگهی اینسیرتکامل نسبت معمول میباشد و کسانی همانند ابن طاوس، ابن شهر آشوب، ابن معد، ابن حمزه و ابن سعید منسوب به بابا تعالی خویش مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می باشند.[مستلزم منبع]
بعضا هم پنداشتهاند محمد بن حسن و محمد بن احمد یا این که محمد بن علی دو بدن میباشند و درینباره در کتابهای رجال گفت و گو و دیدگاه ها گردیدهاست و برای اگاهی بیشتر به مجلسی در بحار و میرزا عبدالله افندی در ریاض و میرزا محمد باقر خوانساری در روضات مراجعه بایستی کرد. از کنیه ابن الفارسی هم اهل ایران بودنش مشخص آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میگردد.[۳]
اساتید و شاگردان
بین اساتید محمد بن حسن فتال، به رخهای پایین میاقتدار اشاره نمود:
پدرش حسن بن علی فتال
روحانی الطائفه، روحانی طوسی
سید مرتضی
روضه خوان عبدالجبار بن عبدالله
مرتضی ابوالحسن مطهر.[۴]
از شاگردان وی فقط اسم دو نفر تصویب و ضبط شدهاست:
ابن شهر آشوب مازندرانی
علی بن حسن نیشابوری.[۵]
تألیفات
کتاب نوحه الواعظین
تک تک عده ای که تفصیل حالی از فتال نیشابوری بیان کرده، فقط یک یا این که دو تألیف برای وی شمردهاند که رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد عبارتاند از:
روضة الواعظین و بصیرة المتعظین که به عنوان مثال مصادر بحارالانوار میباشد[۶] و بارها در جمهوری اسلامی ایران و عراق چاپ شدهاست. حسینی حائری در تسلیة المجالس[۷] از آن قصه نقل شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
کتاب التنویر فی معانی التفسیر.
دو کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» و «روضة الواعظین» در بیشتر کتابهایی که گستردن درحال حاضر فتال در آنان آمده، برای وی تصویب گردیدهاست. در کتابهای فهرست، این دو کتاب فارغ از هیچ سیرتکامل تردیدی به وی منسوب شده میباشد. به عنوان مثالً بغدادی در ایضاح المکنون، قدمت رضا کحاله در معجم المولفین و آقا گرانقدر تهرانی در الذریعه هر دو کتاب را آوردهاند.
کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» مثلا تفاسیر شیعه بوده و معین می شود در به عبارتی قرن ششم بسیار پر اسم و رسم بوده میباشد، چون عبدالجلیل قزوینی رازی در کتاب النقض که حدود پنجاه سال بعد از وفات فتال تألیف گردیده است آن را در ستون تبیان روحانی طوسی و مجمع البیان طبرسی میشمرد. متاسفانه از این کتاب آدرس در اختیار وجود ندارد و ظاهراً از فی مابین رفته میباشد.
ابنشهرآشوب در مناقب، کتاب دیگری به اسم «مونس الحزین» را از مؤلفات فتال میداند و یکیاز مناقب امام حسن مجتبی(ع) را از آن نقل نموده است. علامه مجلسی در بحار و محدث قمی هم در تجدید نظری که علاوه بر تفصیل هم اکنون فتال در فواید الرضویة کرده، این مورد را آورده میباشد.[۸] ابن شهرآشوب در معالم العلماء در پایین اسم فتال نیشابوری اسم مونس الحزین را نمیپیروزی و جمعای معتقدنداین کتاب از روحانی صدوق میباشد.[۹]
ارتفاع قدمت
فتال، عمری نسبتاً زمان بر داشته و قرینهای در مشت میباشد که به دنیا آمدن وی نمیتواند پس از سال ۴۲۵ق باشد و در صورتیکه شهید شدن اورا در سال ۵۰۸ق باشد، به هنگام مرگ، حدود هشتاد ساله بوده و آن قرینه این میباشد که ابنشهرآشوب در مناقب مینویسد: روایتی را که از سید مرتضی دانش الهدی نقل میکنم از فتال میباشد که وی و پدرش هر دو از آن شنیده و نقل کردهاند و با اعتنا بهاین که وفات سید مرتضی فارغ از هیچ اختلافی در ۴۳۶ق بوده میباشد، نباید سن فتال در آن هنگام کمتر از ده یا این که یازده سال بوده باشد و بعید میباشد در کمتر از این سن و سال به محضر درس سید مرتضی شیوه یافته باشد.[۱۰]
شهیدشدن
درباره کیفیت کشتهشدن فتال و منجر آن در کتاب ها تذکره و رجال، توضیحی داده نشده، اما در تمامی کتابهای رجال شیعه دراینباره تصریح شدهاست که به دست شهابالاسلام، برادرزاده یا این که خویشاوند مجاورت نظام الملک، مورد قتل واقع شده و کنیه شهید در اکثری از منابع برای وی آمده میباشد. منتجب الدین رازی در تاریخ ری و ابن حجر در لسان المیزان، تاریخ کشته شدن فتال را ۵۰۸ق نقل کردهاند.
هر کس امر به قتل وی داده، شهابالاسلام عبدالرزاق میباشد که از وی به مدیریت نیشابور تعبیروتفسیر شدهاست. این فرد به تصریح ابوالحسن علی بن زید بیهقی در تاریخ بیهق برادرزاده نظام الملک و پسر عالم اجل ابوالقاسم عبدالله میباشد. بیهقی اورا با تیتر امام وزیر آورده میباشد.[۱۱]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز