آرا و نظر ها علمی
سید ابوالقاسم خویی، در فقه و اصول فقه، ایده ها و آرای قابل توجهی داشته که گاه با نظرها دارای شهرت فقیهان شیعه مختلف بوده و به نقل از برخی، ۳۰۰ فتوا مغایر فتواهای معروف فقیهان شیعه، بین فتاوای خویی چشم میگردد.[۳۷] برخی از این مفاد عبارت مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد از:
مخالفت با موظف بودن کافران به فروع آئین: خویی مانند یوسف بحرانی و مغایر لحاظ تمامی علمای شیعه که معتقدند کافران خلال اصول آئین، موظف به فروع آیین هم گردیدهاند،[۳۸] بر این اعتقادوباور میباشد که کافران تا هنگامی که اسلام را نپذیرند، موظف به فروع آئین آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نمیشوند.[۳۹]
عدم تایید نسبی بودن استارت ماه قمری: به اعتقاد خویی، خلاف حیث دارای اسم و رسم، شروع ماه قمری برای تمامی یکسان میباشد و نمیاقتدار آن را چیزی نسبی دانست. به دلیل آنکه ترازو شروع ماه قمری، مبتنی بر آرای خویی، خارج رفتن ماه از محاق میباشد که پدیدهای تکوینی میباشد و به احوال قرارگیری خورشید، ماه و زمین مرتبط میباشد و متعلق به اجزا و بخش ها متفاوت زمین وجود رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ندارد.[۴۰]
مخالفت با آوازه فتوایی و اجماع: سید ابوالقاسم، دربارهٔ آوازه فتوایی، نظراتی به کلی متعدد با ایده ها معروف عالمان شیعه داشت. به اعتقاد و باور بیشتر اصولیان شیعه، در شرایطی که یک فتوا میان فقیهان، معروف باشد، داستان معتبری که با آن ناسازگار میباشد، اعتباری ندارد. خویی ولی با این اصل مخالف میباشد و «آوازه فتوایی» را در ترجیحات باب تعارض در اصول فقه بیان نکرده و اعتقاد دارد، آوازه عملی ضعف گواهی داستان را جبران نمینماید؛ به عبارتیطور که بیتوجهی فقها به یک حدیث درست، آن را از حجیت ساقط نخواهد کرد.[۴۱] او اعتبار و حجیت اجماع را هم تحت سؤال برده میباشد؛ چه اجماع منقول و چه اجماع محصَّل. با این درحال حاضر خویی در فتاوای خویش احتیاط کرده و به اجماع اعتنا شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نموده است.[۴۲]
فتاوای مخالف دارای شهرت: مجوز بیرون شدن زن از منزل سوای اذن همسر، تایید صلاحیت سقط جنین برای زن در شکل احتمال مرگ خویش، مجوز وصلت مرد مسلمان با زن اهل کتاب، منوط نبودن جهاد ابتدایی به حضور امام معصوم، شرط نبودن اجتهاد برای حاکم، و همینطور عصمت و طهارت چرمهای وارداتی از کشورهای غیرمسلمان که ذبح فقاهتی آنان مشکوک میباشد.[۴۳]
اقدامات سیاسی
هواخواهی از انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
در ارتباط با حکومتهای باطن کشور ایران، سید ابوالقاسم خویی، تا قبل از مرجعیت، بیانیهها و اطلاعیههایی در محکومیت اقدامات حکومت پهلوی صادر کرده، در یک زمان بیشتراز ده ساله، به طور تقریبً سیاست خاموش را در پیش گرفته و آن گاه در شروع برد انقلاب اسلامی در کشورایران در بهمن ۱۳۵۷ش، به حفاظت از امام خمینی و انقلاب اسلامی پرداخته میباشد. راجعبه با حکومت عراق نیز دفاع خویی از انتفاضه شعبانیه عراق شیعهها عراق، به حصر خانگی وی انجامید.[۴۴] بعضی از اقدامات اجتماعی و سیاسی آیتالله خویی عبارتند از:
موضع ها علیه حکومت پهلوی
خویی در مهر ۱۳۴۱ش در تلگرافی به محمدرضا پهلوی، فرمان روا جمهوری اسلامی ایران، با ضابطه انجمنهای ایالتی و ولایتی مخالفت کرد و آن را بر خلاف شرع خواند.[۴۵] همینطور در پیامی به سید محمد بهبهانی، تأکید کرد که «بی سر و صدا کردن صدای ملت با قوه قهریه، دیری نخواهد پایید و تبلیغات عوامفریبانه، اشتباهات را حل نمینماید و اقتصاد ورشکسته و ناخشنودی عموم را معالجه نخواهد کرد.»[۴۶] وی همینطور در برخورد به اتفاق فیضیه در اولِ سال ۱۳۴۲ش، تلگرامی به محمدرضا ارسال کرد و از «انحطاط مرزوبوم اسلامی و خط متد زمامدارانش» اظهار تأسف کرد.[۴۷] یک ماه آن گاه در جواب به طومار عده ای از علمای کشورایران، عدم صلاحیت حاکمان فاسد را بیان کرد؛ وظیفه روحانیت را هنگفت دانست و خموشی را ناروا شمرد.[۴۸] ستمگر تلاوت دستگاه قاضی کشور ایران بعداز کشتار عموم در ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش، حکم به ممنوعیت کمپانی در انتخابات عصر ۲۱ مجلس و از اعتبار ساقط درک کردن آن، دفاع از امام خمینی به دنبال دستگیری و خبرپراکنی محاکمه امام، برخی دیگر از عکس العملهای سیاسی اوست.[۴۹]
اخراج شاگردان خویی از عراق به وسیله حکومت حزب بعث
نوشتهعلمیٔ اساسی: معاودین
در جریان اخراج ایرانیان از عراق، از اواخر دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، خویی از نادر عالمان شیعه بود که اخراج نشد. با این اکنون اخراج اکثری از شاگردانش سبب ساز کاهش رونق درس او شد.[۵۰] بخش اعظمی از شاگردان خویی با حضور در حوزه علمیه قم، تاملهای فقاهتی و اصولی معلم خویش را رواج کردند و حوزه علمیه قم در عصر معاصر را که تا قبل از آن زیر تأثیر طریق علمی حائری یزدی و بروجردی بود، با رویکردهای دینی و اصولی خویی، میرزای نائینی، متفحص اصفهانی و آقاضیاء عراقی آشنا نمایند.[۵۱]
زمان بدون صدا بیش تر از ده ساله
خویی، بعداز مرجعیت، از سیاست گوشه گرفت.[۵۲] این عصر، با سالهای حضور امام خمینی در نجف به طور همزمان بود.[۵۳] بدون صدا وی در قبال رخدادهای روزگار انقلاب اسلامی کشورایران در سال ۱۳۵۷ش ، اعتراضاتی را در جمهوری اسلامی ایران برانگیخت.[۵۴] حضور فرح دیبا، همسر محمدرضا پهلوی در بیت (محل کار مرجعیت) وی در ۲۸ آبان ۱۳۵۷ش، بهاین اعتراضات دامن زد، خویی در یادداشتی خطاب به بعضی علما، این ملاقات را ناگهانی و ناخواسته دانست.[۵۵]
آرا و نظر ها علمی
سید ابوالقاسم خویی، در فقه و اصول فقه، ایده ها و آرای قابل توجهی داشته که گاه با نظرها دارای شهرت فقیهان شیعه مختلف بوده و به نقل از برخی، ۳۰۰ فتوا مغایر فتواهای معروف فقیهان شیعه، بین فتاوای خویی چشم میگردد.[۳۷] برخی از این مفاد عبارت مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد از:
مخالفت با موظف بودن کافران به فروع آئین: خویی مانند یوسف بحرانی و مغایر لحاظ تمامی علمای شیعه که معتقدند کافران خلال اصول آئین، موظف به فروع آیین هم گردیدهاند،[۳۸] بر این اعتقادوباور میباشد که کافران تا هنگامی که اسلام را نپذیرند، موظف به فروع آئین آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نمیشوند.[۳۹]
عدم تایید نسبی بودن استارت ماه قمری: به اعتقاد خویی، خلاف حیث دارای اسم و رسم، شروع ماه قمری برای تمامی یکسان میباشد و نمیاقتدار آن را چیزی نسبی دانست. به دلیل آنکه ترازو شروع ماه قمری، مبتنی بر آرای خویی، خارج رفتن ماه از محاق میباشد که پدیدهای تکوینی میباشد و به احوال قرارگیری خورشید، ماه و زمین مرتبط میباشد و متعلق به اجزا و بخش ها متفاوت زمین وجود رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد ندارد.[۴۰]
مخالفت با آوازه فتوایی و اجماع: سید ابوالقاسم، دربارهٔ آوازه فتوایی، نظراتی به کلی متعدد با ایده ها معروف عالمان شیعه داشت. به اعتقاد و باور بیشتر اصولیان شیعه، در شرایطی که یک فتوا میان فقیهان، معروف باشد، داستان معتبری که با آن ناسازگار میباشد، اعتباری ندارد. خویی ولی با این اصل مخالف میباشد و «آوازه فتوایی» را در ترجیحات باب تعارض در اصول فقه بیان نکرده و اعتقاد دارد، آوازه عملی ضعف گواهی داستان را جبران نمینماید؛ به عبارتیطور که بیتوجهی فقها به یک حدیث درست، آن را از حجیت ساقط نخواهد کرد.[۴۱] او اعتبار و حجیت اجماع را هم تحت سؤال برده میباشد؛ چه اجماع منقول و چه اجماع محصَّل. با این درحال حاضر خویی در فتاوای خویش احتیاط کرده و به اجماع اعتنا شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نموده است.[۴۲]
فتاوای مخالف دارای شهرت: مجوز بیرون شدن زن از منزل سوای اذن همسر، تایید صلاحیت سقط جنین برای زن در شکل احتمال مرگ خویش، مجوز وصلت مرد مسلمان با زن اهل کتاب، منوط نبودن جهاد ابتدایی به حضور امام معصوم، شرط نبودن اجتهاد برای حاکم، و همینطور عصمت و طهارت چرمهای وارداتی از کشورهای غیرمسلمان که ذبح فقاهتی آنان مشکوک میباشد.[۴۳]
اقدامات سیاسی
هواخواهی از انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
در ارتباط با حکومتهای باطن کشور ایران، سید ابوالقاسم خویی، تا قبل از مرجعیت، بیانیهها و اطلاعیههایی در محکومیت اقدامات حکومت پهلوی صادر کرده، در یک زمان بیشتراز ده ساله، به طور تقریبً سیاست خاموش را در پیش گرفته و آن گاه در شروع برد انقلاب اسلامی در کشورایران در بهمن ۱۳۵۷ش، به حفاظت از امام خمینی و انقلاب اسلامی پرداخته میباشد. راجعبه با حکومت عراق نیز دفاع خویی از انتفاضه شعبانیه عراق شیعهها عراق، به حصر خانگی وی انجامید.[۴۴] بعضی از اقدامات اجتماعی و سیاسی آیتالله خویی عبارتند از:
موضع ها علیه حکومت پهلوی
خویی در مهر ۱۳۴۱ش در تلگرافی به محمدرضا پهلوی، فرمان روا جمهوری اسلامی ایران، با ضابطه انجمنهای ایالتی و ولایتی مخالفت کرد و آن را بر خلاف شرع خواند.[۴۵] همینطور در پیامی به سید محمد بهبهانی، تأکید کرد که «بی سر و صدا کردن صدای ملت با قوه قهریه، دیری نخواهد پایید و تبلیغات عوامفریبانه، اشتباهات را حل نمینماید و اقتصاد ورشکسته و ناخشنودی عموم را معالجه نخواهد کرد.»[۴۶] وی همینطور در برخورد به اتفاق فیضیه در اولِ سال ۱۳۴۲ش، تلگرامی به محمدرضا ارسال کرد و از «انحطاط مرزوبوم اسلامی و خط متد زمامدارانش» اظهار تأسف کرد.[۴۷] یک ماه آن گاه در جواب به طومار عده ای از علمای کشورایران، عدم صلاحیت حاکمان فاسد را بیان کرد؛ وظیفه روحانیت را هنگفت دانست و خموشی را ناروا شمرد.[۴۸] ستمگر تلاوت دستگاه قاضی کشور ایران بعداز کشتار عموم در ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش، حکم به ممنوعیت کمپانی در انتخابات عصر ۲۱ مجلس و از اعتبار ساقط درک کردن آن، دفاع از امام خمینی به دنبال دستگیری و خبرپراکنی محاکمه امام، برخی دیگر از عکس العملهای سیاسی اوست.[۴۹]
اخراج شاگردان خویی از عراق به وسیله حکومت حزب بعث
نوشتهعلمیٔ اساسی: معاودین
در جریان اخراج ایرانیان از عراق، از اواخر دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، خویی از نادر عالمان شیعه بود که اخراج نشد. با این اکنون اخراج اکثری از شاگردانش سبب ساز کاهش رونق درس او شد.[۵۰] بخش اعظمی از شاگردان خویی با حضور در حوزه علمیه قم، تاملهای فقاهتی و اصولی معلم خویش را رواج کردند و حوزه علمیه قم در عصر معاصر را که تا قبل از آن زیر تأثیر طریق علمی حائری یزدی و بروجردی بود، با رویکردهای دینی و اصولی خویی، میرزای نائینی، متفحص اصفهانی و آقاضیاء عراقی آشنا نمایند.[۵۱]
زمان بدون صدا بیش تر از ده ساله
خویی، بعداز مرجعیت، از سیاست گوشه گرفت.[۵۲] این عصر، با سالهای حضور امام خمینی در نجف به طور همزمان بود.[۵۳] بدون صدا وی در قبال رخدادهای روزگار انقلاب اسلامی کشورایران در سال ۱۳۵۷ش ، اعتراضاتی را در جمهوری اسلامی ایران برانگیخت.[۵۴] حضور فرح دیبا، همسر محمدرضا پهلوی در بیت (محل کار مرجعیت) وی در ۲۸ آبان ۱۳۵۷ش، بهاین اعتراضات دامن زد، خویی در یادداشتی خطاب به بعضی علما، این ملاقات را ناگهانی و ناخواسته دانست.[۵۵]

مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ نقش مسجد در تربیت دینی نسل امروز