سازندگان مسجد پادشاه اصفحان
کتیبه راز در مسجد به خط ثلث علیرضای عباسی و مورخ به سال ۱۰۲۵ حاکی از آن میباشد که فرمان روا عباس این مسجد را از کالا خالص خویش سازه کرده و اجر ان را به روح جد اعظم خویش سلطان طهماسب اهدا کرده است. در پایین این کتیبه به خط ثلث محمد رضا امامی، کتیبه دیگری نصب گردیده که به موجب آن منزلت معماری و مهندسی معمار مسجد پاد شاه، مدرس علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیکالله تجلیل مسجد الزهرا احمدآباد مشهد شدهاست.
واپسین سال تاریخی که در مسجد چشم میگردد سال ۱۰۷۷ هجری یعنی واپسین سال سلطنت فرمان روا عباس دوم و ۱۰۷۸ هجری یعنی اولی سال سلطنت سلطان سلیمان میباشد و مشخص میدارد که اتمام تزیینات مسجد در زمان جانشینان فرمان روا عباس عظیم یعنی فرمانروا صفی و پاد شاه عباس دوم و پادشاه سلیمان انجام شده میباشد.
احتساب جهت قبله برای این سازه بوسیله روحانی بهائی انجام یافته میباشد. این قبله یابی که با به کار گیری از ابزارهای آن مجال شکل پذیرفته صرفا هفت جايگاه با جهت حقیقی و واقعی قبله اختلاف آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دارااست.[۱۴]
یکیاز گنبدهای مسجد فرمان روا
طول گنبد پهناور مسجد سلطان ۵۲ متر و قطر ان ۲۳/۵متر و طول منارههای درون آن ۴۸ متر و طول منارههای سردر آن در میدان نقش عالم ۴۰ متر میباشد. از نکات جذاب در مسجد منعکس شدن صوت در راءس گنبد والا جنوبی میباشد. قطعات گرانقدر سنگهای مرمر یکدست و سنگابهای ارزشمند، از سایر نکات این مسجد میباشد.
این مسجد دارنده دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن میباشد. یکیاز این شبستانها (شبستان شرقی) بزرگتر البته معمولی و بیتزیین میباشد و دیگری (شبستان غربی) کوچکتر میباشد ولی تزییناتی با کاشیهای آجر هفت رنگ داراست و محراب آن نیز از دارای اسم و رسمترین محرابهای مساجد اصفهان رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
در دو زاویهٔ جنوب غربی و جنوب شرقی دو مکتب بهطور قرینه جایدارد که مکتب زاویه جنوب شرقی را که حجرههایی نیز برای سکونت طلاب دارااست، مکتب ناصری و مکتب زاویه جنوب غربی را سلیمانیه شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد مینامند.
طول تراس گرانقدر جنوبی مسجد ۳۳ متر میباشد و دو مناره در طرفین آن قرار گرفتهاند که طول هر کدام از آنها ۴۸ متر میباشد. این دو مناره با کاشی تزیین گردیدهاند و نامهای محمد و علی بهطور تکراری به خط بنایی بر بدنه آن ها نقش بسته میباشد. گنبد گران قدر مسجد تزئیناتی از کاشیکاری داراست و نیز داری کتیبهای به خط ثلث سپید بر مسئله کاشی آجر لاجوردی میباشد.[۱۵]
مدل معماری این سازه به طرز اصفهانی میباشد.[۱۶]
تزیینات
نگارگری از مسجد در سال ۱۲۱۹ هجری شمسی (۱۸۴۱ میلادی) تاثیر پاسکال کوست.
تزیینات عمدهٔ مسجد پادشاه از کاشیهای آجر هفت رنگ میباشد. در مکتبٔ جنوب غربی مسجد، قطعه سنگ بی آلایشای بر روی زمین به صورت شاخص در محلّ معیّنی درنظرگرفته شده میباشد که ظهر حقیقی و واقعی اصفهان را در چهار فصل سال نشانه میدهد و صورت ظاهری آن مانند مثلث میباشد و احتساب آن را روضه خوان بهائی دانشمند، فقید و ریاضیدان عهد و پیمان پاد شاه عبّاس اعمال داده میباشد.
کتیبههای این مسجد تاثیر خوشنویسان پر اسم و رسم قول صفویّه مانند علیرضا عباسی و عبدالباقی تبریزی و محمدرضا امامی میباشد. کتیبه سردر مسجد به خطّ علیرضا عباسی میباشد که تاریخ آن سال ۱۰۲۵ مذکور میباشد.
اسپرهای طرفین در ورودی ۸ لوحه با نوشتههایی مشکی بر مسئله فیروزهای داراهستند که در هر کدام از این اسپرها، ۴ لوحه عمل نهاده گردیده. در جلوخان سردر مسجد نیز کتیبههایی با لغت ها و اشعاری وجود داراست.
تخت سنگ بزرگی نیز در ضلع غربی جلوخان می باشد که از نوشتههای آن فقط بسم الله الرحمن الرحیم ارثیه میباشد. کتیبه نمای فرنگی سردر، خط ثلث سپید بر موضوع کاشی آجر وجود داراست. اشعاری به خط نستعلیق در اساسی مسجد را که پوشش نقره و طلا و جواهرات داراست زینت بخشیده میباشد؛ دراین اشعار سال اتمام و نصب در ۱۰۳۸ تا ۱۰۵۲ نام برده میباشد؛ اشعار یادشده ۱۶ بیت میباشد که هشت بیت آن بر یک لنگه و هشت بیت دیگر بر لنگه دیگر آن بهطور پر رنگ نقش بسته میباشد. این در، در ضلع جنوبی واقع میباشد.[۱۵]
سازندگان مسجد پادشاه اصفحان
کتیبه راز در مسجد به خط ثلث علیرضای عباسی و مورخ به سال ۱۰۲۵ حاکی از آن میباشد که فرمان روا عباس این مسجد را از کالا خالص خویش سازه کرده و اجر ان را به روح جد اعظم خویش سلطان طهماسب اهدا کرده است. در پایین این کتیبه به خط ثلث محمد رضا امامی، کتیبه دیگری نصب گردیده که به موجب آن منزلت معماری و مهندسی معمار مسجد پاد شاه، مدرس علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیکالله تجلیل مسجد الزهرا احمدآباد مشهد شدهاست.
واپسین سال تاریخی که در مسجد چشم میگردد سال ۱۰۷۷ هجری یعنی واپسین سال سلطنت فرمان روا عباس دوم و ۱۰۷۸ هجری یعنی اولی سال سلطنت سلطان سلیمان میباشد و مشخص میدارد که اتمام تزیینات مسجد در زمان جانشینان فرمان روا عباس عظیم یعنی فرمانروا صفی و پاد شاه عباس دوم و پادشاه سلیمان انجام شده میباشد.
احتساب جهت قبله برای این سازه بوسیله روحانی بهائی انجام یافته میباشد. این قبله یابی که با به کار گیری از ابزارهای آن مجال شکل پذیرفته صرفا هفت جايگاه با جهت حقیقی و واقعی قبله اختلاف آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دارااست.[۱۴]
یکیاز گنبدهای مسجد فرمان روا
طول گنبد پهناور مسجد سلطان ۵۲ متر و قطر ان ۲۳/۵متر و طول منارههای درون آن ۴۸ متر و طول منارههای سردر آن در میدان نقش عالم ۴۰ متر میباشد. از نکات جذاب در مسجد منعکس شدن صوت در راءس گنبد والا جنوبی میباشد. قطعات گرانقدر سنگهای مرمر یکدست و سنگابهای ارزشمند، از سایر نکات این مسجد میباشد.
این مسجد دارنده دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن میباشد. یکیاز این شبستانها (شبستان شرقی) بزرگتر البته معمولی و بیتزیین میباشد و دیگری (شبستان غربی) کوچکتر میباشد ولی تزییناتی با کاشیهای آجر هفت رنگ داراست و محراب آن نیز از دارای اسم و رسمترین محرابهای مساجد اصفهان رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
در دو زاویهٔ جنوب غربی و جنوب شرقی دو مکتب بهطور قرینه جایدارد که مکتب زاویه جنوب شرقی را که حجرههایی نیز برای سکونت طلاب دارااست، مکتب ناصری و مکتب زاویه جنوب غربی را سلیمانیه شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد مینامند.
طول تراس گرانقدر جنوبی مسجد ۳۳ متر میباشد و دو مناره در طرفین آن قرار گرفتهاند که طول هر کدام از آنها ۴۸ متر میباشد. این دو مناره با کاشی تزیین گردیدهاند و نامهای محمد و علی بهطور تکراری به خط بنایی بر بدنه آن ها نقش بسته میباشد. گنبد گران قدر مسجد تزئیناتی از کاشیکاری داراست و نیز داری کتیبهای به خط ثلث سپید بر مسئله کاشی آجر لاجوردی میباشد.[۱۵]
مدل معماری این سازه به طرز اصفهانی میباشد.[۱۶]
تزیینات
نگارگری از مسجد در سال ۱۲۱۹ هجری شمسی (۱۸۴۱ میلادی) تاثیر پاسکال کوست.
تزیینات عمدهٔ مسجد پادشاه از کاشیهای آجر هفت رنگ میباشد. در مکتبٔ جنوب غربی مسجد، قطعه سنگ بی آلایشای بر روی زمین به صورت شاخص در محلّ معیّنی درنظرگرفته شده میباشد که ظهر حقیقی و واقعی اصفهان را در چهار فصل سال نشانه میدهد و صورت ظاهری آن مانند مثلث میباشد و احتساب آن را روضه خوان بهائی دانشمند، فقید و ریاضیدان عهد و پیمان پاد شاه عبّاس اعمال داده میباشد.
کتیبههای این مسجد تاثیر خوشنویسان پر اسم و رسم قول صفویّه مانند علیرضا عباسی و عبدالباقی تبریزی و محمدرضا امامی میباشد. کتیبه سردر مسجد به خطّ علیرضا عباسی میباشد که تاریخ آن سال ۱۰۲۵ مذکور میباشد.
اسپرهای طرفین در ورودی ۸ لوحه با نوشتههایی مشکی بر مسئله فیروزهای داراهستند که در هر کدام از این اسپرها، ۴ لوحه عمل نهاده گردیده. در جلوخان سردر مسجد نیز کتیبههایی با لغت ها و اشعاری وجود داراست.
تخت سنگ بزرگی نیز در ضلع غربی جلوخان می باشد که از نوشتههای آن فقط بسم الله الرحمن الرحیم ارثیه میباشد. کتیبه نمای فرنگی سردر، خط ثلث سپید بر موضوع کاشی آجر وجود داراست. اشعاری به خط نستعلیق در اساسی مسجد را که پوشش نقره و طلا و جواهرات داراست زینت بخشیده میباشد؛ دراین اشعار سال اتمام و نصب در ۱۰۳۸ تا ۱۰۵۲ نام برده میباشد؛ اشعار یادشده ۱۶ بیت میباشد که هشت بیت آن بر یک لنگه و هشت بیت دیگر بر لنگه دیگر آن بهطور پر رنگ نقش بسته میباشد. این در، در ضلع جنوبی واقع میباشد.[۱۵]

مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ کارکردهای اجتماعی مسجد در زندگی شهری معاصر