حَقُّالناس یا این که حقوق و دستمزد عباد به حقوق و دستمزد عموم برعهده بشر اشاره داراست. حق مردم در مقابل حقالله میباشد که به حقوق و دستمزد آفریدگار بر عهده بندگان میپردازد. حقالناس به دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز دربرمیگیرد. حقالناس را به دو قول محض مانند جان و محصول عموم و غیر محض مانند سرقت و قذف که دو جنبه حقالناس و حقالله را هم زمان دارااست، تقسیم مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
امام سجاد(ع) در رساله دستمزد، بیش تر از پنجاه حق و تکلیف را که برعهده آدم میباشد بیان نموده است. در روایات، بودن حق دیگران بر عهده آدم را سبب ساز مستجاب نشدن دعا آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دانستهاند.
حقالناس با توبه و شهید شدن در شیوه معبود بخشیده نمی شود بلکه بایستی جبران گردد یا این که مالکحق آن را ببخشد. در احکام قضایی آیین اسلام، فی مابین حقالناس و حقالله تفاوتهایی وجود داراست؛ از جمله اجرای حکم در حقالناس به درخواست مالکحق نیاز داراست؛ البته در حقالله منوط به مطالبه کسی وجود ندارد و اینکه حقالناس مبنی بر توجه و احتیاط میباشد؛ اما حقالله بر پایه ی راحتگیری و رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد تخفیف.
معناشناسی
در آئین اسلام حقوق و دستمزد به حقالناس و حقالله تقسیم می گردند.[۱] منظور از حقالناس، دستمزد عموم بر عهده بشر میباشد که در مقابلِ حقوق و دستمزد پروردگار بر عهده(ذمه )[یادداشت ۱] آدم قرار میگیرد.[۲] حقالناسها به نوعی حقالله محسوب میگردند؛[۳] البته زمانی کهاین اصطلاح در قبال حقالله به فعالیت میرود، مراد از آن فقط تیمای از دستمزد میباشد که به حق الناس بر آدم اشاره شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دارااست.[۴]
در منابع حدیثی و شرعی، برای اشاره به حقالناس از عناوینی زیرا حق عِباد،[۵] حق آدمی،[۶]حق آدمیّین[۷] و حقوق و دستمزد مسلمین[۸] اسم شدهاست.
مصادیق
برخی فقیهان، حقالناس را بر دو نوع دانستهاند: حقالناسِ محض، مانند رعایت جان و متاع عموم و حقالناس غیرمحض یعنی حقوقی که هر دو جنبهٔ حقالله و حقالناس را داراهستند؛ مانند سرقت،[۹] تعزیر[۱۰] و قذف.[۱۱]
حقالناس به حقوق و دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز در برمیگیرد.[۱۲] از اینرو غایب بودن،[۱۳] افترا، حرفچینی و غمگینکردن بیمکان عموم را هم حقالناس شمردهاند.[۱۴] در روایتی از امام سجاد(ع) که به رساله حقوق و دستمزد شناخته می شود، بیشتراز پنجاه حق و تکلیف نسبت به دیگرافراد مذکور میباشد.[۱۵]
مداقه در روایات اسلامی
حقالناس در روایات از دست اندرکاران مستجابنشدن دعا شمرده گردیده است.[۱۶] امام درست گو(ع) هیچ عبادتی را بلندتر از ادای حق مؤمن ندانسته میباشد.[۱۷] در حدیث مَناهی، از نبی اسلام(ص) آمده میباشد هر کس حق دیگری برگردنش میباشد و قدرت پرداخت آن را دارااست، اما در پراخت آن امروز و فردا مینماید، هر روز در پروندهاش متساوی گناه عَشّار، تصویب میگردد.[۱۸] عشار به کسی میگفتند که به امر حکم کننده ستمگر، یکدهم اموال عموم را بهتحمیل اخذ می کرد.[۱۹]
منزلت در فقه و حقوق و دستمزد
در منابع دینی از حقالناس در قسمت احکام قضایی کلام می گویند.[۲۰] در مقررات حقوقیِ ایران نیز به آن اعتنا گردیده است.[۲۱] به عنوان مثال دیه، قصاص و بعضی از جرایم تعزیری مثل توهین، از باب حقالناسبودن، جرم دانسته گردیدهاند.[۲۲]
تفاوت با حق الله
در میان حقالناس و حقالله تفاوتهایی بیان کردهاند که بعضا از آن ها به تفصیل تحت میباشد:
ثابت حقالناس نزد حکم دهنده سهلخیس از ثابت حقالله میباشد؛ چون حقالله با یک شاهد مرد و دو شاهد زن، یا این که یک شاهد مرد همدم با قسم و سوگند، یا این که شهیدشدن زنان بهتنهایی، ثابت نمی شود؛ اما بعضی از حقالناسها را میقدرت با این شواهد ثابت کرد.[۲۳]
اجرای حکم در حقالناس به درخواست صاحب و مالک حق نیاز داراست؛ البته حقالله، بر مطالبه کسی مبتنی وجود ندارد.[۲۴] در ماده ۱۵۹ ضابطه تعزیرات جمهوری اسلامی ایران، تعقیب و مجازات متهم در حقالناس، متوقف بر آن میباشد که مالکحق یا این که قائم ردهِ رسمی او حقش را مطالبه نماید.[۲۵]
در حقالناس، برخلاف حقالله، حکم کننده نمیتواند جنایتکار را از اقرارکردن پشیمان نماید.[۲۶]
بعضی از مصادیق حقالناس، قابلعفووبخشش یا این که جابجاییاند، البته در حقالله رضایت شخصی که جرم بر وی انجام یافته، موجب سقوط حق نمیشود.[۲۷]
حقالناسها با توبه ساقط نمیشوند، ولی برخی از حقاللهها با توبه ساقط می شوند.[۲۸]
حقالناس مطابق توجه و احتیاط، البته حقالله بر اساس سهل و آسانگیری و تخفیف میباشد.[۲۹] نقل شده بعضی فقیهان، تفاوتهای حقالله با حقالناس در احکام قضایی را ناشی از همین می دانند.[۳۰]
حقالناس با شهیدشدن در رویه معبود بخشیده نمی شود؛ حالاآنکه حقالله با شهیدشدن بخشیده می گردد.[۳۱] ازاینرو اورده شده که امام حسین(ع) در شب عاشورا به عمیر انصاری یکی از ازیاران خویش فرمود ميان عموم اعلام كن هر كس بدهكار میباشد در ركاب اینجانب پيكار نكند؛ زيرا هر كس از دنيا برود در حالى كه دينى بر ذمه اش باشد كه راهحلاى براى آن نكرده باشد گرفتار جهنم مىگردد».[۳۲][یادداشت ۲] در نقل دیگر آمده میباشد که امام فرمود (ميان کلیه يارانم) اعلام كن هر كس دَيْنى بر ذمه داراست با اینجانب كشته نشود؛ زيرا كه اینجانب از پیامبر معبود (ص) فرمود: «هر كس از دنيا برود و دَيْنى بر ذمّه داشته باشد، از حسنات وى در فرداى قيامت برداشته مىگردد.» [۳۳]
جبران
در حقالناس، ضمن توبه، می بایست حقوق و دستمزد عموم جبران خواهد شد یا این که مالکحق آن را ببخشد.[۳۴] به گفته برخی فقیهان این زمینه دربرگیرنده حقوقی که بشر پیش از بلوغ ضایع کرده، هم می گردد.[۳۵]
برپایه روایتی از رسول اکرم(ص)، در قیامت از حسنات هر که حق الناس بر گردن وی باشد، به صاحب و مالکحق میدهند و در حالتی که حسناتش به آخر رسید، گناهان مالکحق را به پای وی مینویسند؛ بعد اورا وارد حریق مینمایند.[۳۶] بر اساس روایتی دیگر از امام درستگو(ع) در کتاب لئالی الاخبار، بدترین حالا آدم در قیامت، زمانی میباشد که مستحقان زکات و خمس جلوی بشر را بگیرند و آفریدگار از حسنات وی به آن ها عوض بدهد.[۳۷]
کتابشناسی
نگاهی به حقالناس به خودکار محمود اکبری با پیشگفتار آیتالله مکارم شیرازی. فصلهای کتاب بهاین تفصیل میباشد: التفات حقالناس، حقالناس و درآمدهای حرام، حقالناس و مسائل مالی و حقوقی، حقالناس و مسائل عِرضی و آبرویی.[۳۸]
حقالناس: به خودکار عباس رحیمی که به گویش فارسی مندرج میباشد. کتاب شش فصل داراست که آبروی مسلمان و حقالناس در قیامت مثلا سرفصلهای آن میباشد.[۳۹]
حَقُّالناس یا این که حقوق و دستمزد عباد به حقوق و دستمزد عموم برعهده بشر اشاره داراست. حق مردم در مقابل حقالله میباشد که به حقوق و دستمزد آفریدگار بر عهده بندگان میپردازد. حقالناس به دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز دربرمیگیرد. حقالناس را به دو قول محض مانند جان و محصول عموم و غیر محض مانند سرقت و قذف که دو جنبه حقالناس و حقالله را هم زمان دارااست، تقسیم مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
امام سجاد(ع) در رساله دستمزد، بیش تر از پنجاه حق و تکلیف را که برعهده آدم میباشد بیان نموده است. در روایات، بودن حق دیگران بر عهده آدم را سبب ساز مستجاب نشدن دعا آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دانستهاند.
حقالناس با توبه و شهید شدن در شیوه معبود بخشیده نمی شود بلکه بایستی جبران گردد یا این که مالکحق آن را ببخشد. در احکام قضایی آیین اسلام، فی مابین حقالناس و حقالله تفاوتهایی وجود داراست؛ از جمله اجرای حکم در حقالناس به درخواست مالکحق نیاز داراست؛ البته در حقالله منوط به مطالبه کسی وجود ندارد و اینکه حقالناس مبنی بر توجه و احتیاط میباشد؛ اما حقالله بر پایه ی راحتگیری و رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد تخفیف.
معناشناسی
در آئین اسلام حقوق و دستمزد به حقالناس و حقالله تقسیم می گردند.[۱] منظور از حقالناس، دستمزد عموم بر عهده بشر میباشد که در مقابلِ حقوق و دستمزد پروردگار بر عهده(ذمه )[یادداشت ۱] آدم قرار میگیرد.[۲] حقالناسها به نوعی حقالله محسوب میگردند؛[۳] البته زمانی کهاین اصطلاح در قبال حقالله به فعالیت میرود، مراد از آن فقط تیمای از دستمزد میباشد که به حق الناس بر آدم اشاره شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دارااست.[۴]
در منابع حدیثی و شرعی، برای اشاره به حقالناس از عناوینی زیرا حق عِباد،[۵] حق آدمی،[۶]حق آدمیّین[۷] و حقوق و دستمزد مسلمین[۸] اسم شدهاست.
مصادیق
برخی فقیهان، حقالناس را بر دو نوع دانستهاند: حقالناسِ محض، مانند رعایت جان و متاع عموم و حقالناس غیرمحض یعنی حقوقی که هر دو جنبهٔ حقالله و حقالناس را داراهستند؛ مانند سرقت،[۹] تعزیر[۱۰] و قذف.[۱۱]
حقالناس به حقوق و دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز در برمیگیرد.[۱۲] از اینرو غایب بودن،[۱۳] افترا، حرفچینی و غمگینکردن بیمکان عموم را هم حقالناس شمردهاند.[۱۴] در روایتی از امام سجاد(ع) که به رساله حقوق و دستمزد شناخته می شود، بیشتراز پنجاه حق و تکلیف نسبت به دیگرافراد مذکور میباشد.[۱۵]
مداقه در روایات اسلامی
حقالناس در روایات از دست اندرکاران مستجابنشدن دعا شمرده گردیده است.[۱۶] امام درست گو(ع) هیچ عبادتی را بلندتر از ادای حق مؤمن ندانسته میباشد.[۱۷] در حدیث مَناهی، از نبی اسلام(ص) آمده میباشد هر کس حق دیگری برگردنش میباشد و قدرت پرداخت آن را دارااست، اما در پراخت آن امروز و فردا مینماید، هر روز در پروندهاش متساوی گناه عَشّار، تصویب میگردد.[۱۸] عشار به کسی میگفتند که به امر حکم کننده ستمگر، یکدهم اموال عموم را بهتحمیل اخذ می کرد.[۱۹]
منزلت در فقه و حقوق و دستمزد
در منابع دینی از حقالناس در قسمت احکام قضایی کلام می گویند.[۲۰] در مقررات حقوقیِ ایران نیز به آن اعتنا گردیده است.[۲۱] به عنوان مثال دیه، قصاص و بعضی از جرایم تعزیری مثل توهین، از باب حقالناسبودن، جرم دانسته گردیدهاند.[۲۲]
تفاوت با حق الله
در میان حقالناس و حقالله تفاوتهایی بیان کردهاند که بعضا از آن ها به تفصیل تحت میباشد:
ثابت حقالناس نزد حکم دهنده سهلخیس از ثابت حقالله میباشد؛ چون حقالله با یک شاهد مرد و دو شاهد زن، یا این که یک شاهد مرد همدم با قسم و سوگند، یا این که شهیدشدن زنان بهتنهایی، ثابت نمی شود؛ اما بعضی از حقالناسها را میقدرت با این شواهد ثابت کرد.[۲۳]
اجرای حکم در حقالناس به درخواست صاحب و مالک حق نیاز داراست؛ البته حقالله، بر مطالبه کسی مبتنی وجود ندارد.[۲۴] در ماده ۱۵۹ ضابطه تعزیرات جمهوری اسلامی ایران، تعقیب و مجازات متهم در حقالناس، متوقف بر آن میباشد که مالکحق یا این که قائم ردهِ رسمی او حقش را مطالبه نماید.[۲۵]
در حقالناس، برخلاف حقالله، حکم کننده نمیتواند جنایتکار را از اقرارکردن پشیمان نماید.[۲۶]
بعضی از مصادیق حقالناس، قابلعفووبخشش یا این که جابجاییاند، البته در حقالله رضایت شخصی که جرم بر وی انجام یافته، موجب سقوط حق نمیشود.[۲۷]
حقالناسها با توبه ساقط نمیشوند، ولی برخی از حقاللهها با توبه ساقط می شوند.[۲۸]
حقالناس مطابق توجه و احتیاط، البته حقالله بر اساس سهل و آسانگیری و تخفیف میباشد.[۲۹] نقل شده بعضی فقیهان، تفاوتهای حقالله با حقالناس در احکام قضایی را ناشی از همین می دانند.[۳۰]
حقالناس با شهیدشدن در رویه معبود بخشیده نمی شود؛ حالاآنکه حقالله با شهیدشدن بخشیده می گردد.[۳۱] ازاینرو اورده شده که امام حسین(ع) در شب عاشورا به عمیر انصاری یکی از ازیاران خویش فرمود ميان عموم اعلام كن هر كس بدهكار میباشد در ركاب اینجانب پيكار نكند؛ زيرا هر كس از دنيا برود در حالى كه دينى بر ذمه اش باشد كه راهحلاى براى آن نكرده باشد گرفتار جهنم مىگردد».[۳۲][یادداشت ۲] در نقل دیگر آمده میباشد که امام فرمود (ميان کلیه يارانم) اعلام كن هر كس دَيْنى بر ذمه داراست با اینجانب كشته نشود؛ زيرا كه اینجانب از پیامبر معبود (ص) فرمود: «هر كس از دنيا برود و دَيْنى بر ذمّه داشته باشد، از حسنات وى در فرداى قيامت برداشته مىگردد.» [۳۳]
جبران
در حقالناس، ضمن توبه، می بایست حقوق و دستمزد عموم جبران خواهد شد یا این که مالکحق آن را ببخشد.[۳۴] به گفته برخی فقیهان این زمینه دربرگیرنده حقوقی که بشر پیش از بلوغ ضایع کرده، هم می گردد.[۳۵]
برپایه روایتی از رسول اکرم(ص)، در قیامت از حسنات هر که حق الناس بر گردن وی باشد، به صاحب و مالکحق میدهند و در حالتی که حسناتش به آخر رسید، گناهان مالکحق را به پای وی مینویسند؛ بعد اورا وارد حریق مینمایند.[۳۶] بر اساس روایتی دیگر از امام درستگو(ع) در کتاب لئالی الاخبار، بدترین حالا آدم در قیامت، زمانی میباشد که مستحقان زکات و خمس جلوی بشر را بگیرند و آفریدگار از حسنات وی به آن ها عوض بدهد.[۳۷]
کتابشناسی
نگاهی به حقالناس به خودکار محمود اکبری با پیشگفتار آیتالله مکارم شیرازی. فصلهای کتاب بهاین تفصیل میباشد: التفات حقالناس، حقالناس و درآمدهای حرام، حقالناس و مسائل مالی و حقوقی، حقالناس و مسائل عِرضی و آبرویی.[۳۸]
حقالناس: به خودکار عباس رحیمی که به گویش فارسی مندرج میباشد. کتاب شش فصل داراست که آبروی مسلمان و حقالناس در قیامت مثلا سرفصلهای آن میباشد.[۳۹]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ کارکردهای اجتماعی مسجد در زندگی شهری معاصر