مجله خبری مساجد

ارتباط مأمون با علویان
یک کدام از بحران‌های مهم خلفای عباسی قیام‌های گوناگون علویان در سراسر قلمرو خلافت بود. علویان که از زمان منصور عباسی همواره آیتم ظلم و شکنجه خلفا قرار گرفته بودند[۱۲] در زمان‌های مطلوب علیه خلیفه وقت قیام می‌کردند البته قیام آن‌ها در بیشتر موردها به ناکامی سبب میشد. تضارب امین و مأمون بر رمز خلافت در سال‌های ۱۹۳-۱۹۷ق موجب ضعف حکومت عباسی و ادله مهمی برای توسعه و ارتقا قیام‌های علویان در بخش ها گوناگون حجاز، یمن و مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عراق شد.[۱۳]

اطلس قیام‌های علویان در زمان مأمون. اولیه و مهم ترین آن، قیام‌ ابن‌طباطبا از علویان زیدی مذهب به فرماندهی ابوالسرایا در کوفه بود. این قیام به ندرت به بخشها دیگر قلمرو خلافت اسلامی نظیر حجاز، مکه و یمن شیوع کرد و تا مدتی خلافت مأمون را متزلزل آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نمود.
قیام‌های علویان در عصر مأمون
علویان در زمان مأمون یک‌سری قیام ایفا دادند. بیشتر این قیام‌ها بوسیله شاخه زیدی علویان شکل می‌گرفت. مهم‌ترین این قیام‌ها که باعث به برپایی حکومتی غیر وابسته شد قیام شخصی ملقب ابن‌طباطبا در کوفه بود. این قیام که در ۱۹۹ق رخداد به باور بعضی مورخان ضربه سنگینی بر دولت عباسی وارد کرد و موجب شد جناح‌های دیگری بوسیله علویان در بخش ها متعدد علیه خلافت عباسی صورت بگیرد و در آن بخشها اعلام خودمختاری خواهد شد. از این رو خلال کوفه، زیدبن موسی ملقب به زیدالنار در بصره، ابراهیم بن موسی بن جعفر در یمن[۱۴]، حسین بن حسن بن علی مشهور به ابن‌افطس در مکه[۱۵] و محمد بن جعفر الصادق مشهور به محمد دیباج در حجاز قیام کردند.[۱۶] بیشتر این قیام‌ها در ادامه قیام ابن‌طباطبا صورت رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفت.[۱۷]

پیامدهای قیام علویان علیه مأمون
اگرچه این قیام‌ها دوام متعددی نمی‌آورد البته دارنده پیامدهای بود برای مثال آنکه محبت عموم عراق و خراسان به اهل بیت(ع) فرصتی را به علویان می‌اعطا کرد تا علیه مأمون قیام نمایند و همواره توده‌ای از دوست داران اهل بیت در خراسان و عراق بودند که از قیام علویان پناه می‌کردند. این مسأله سبب ساز میشد خلافت عباسی از ثبات استوار منتفع نگردد و همواره نگران کودتا‌های متفاوت در سراسر قلمرو خویش باشد.[۱۸] از پیامدهای دیگر آن بود که‌این قیام‌های علویان در‌این زمان مسئله قابل قبولی برای تشکیل دولت علویان زیدی مذهب در طبرستان و یمن در سال‌های سپس آماده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۱۹]

ولایتعهدی امام رضا(ع) راه‌حل مأمون برای مهار علویان
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ولایتعهدی امام رضا(ع)
مأمون برای آنکه بتواند از خطر قیام‌های علویان برای مدام در پناه باشد و برای ثبت حکومت خویش نزد خراسانیان که عشق و علاقه‌مند به خویشان فرستاده(ص) بودند، به اندیشه آن به‌زمین‌خورد تا خویش را دوستدار اهل بیت(ع) علامت دهد. از این‌رو امام رضا(ع) را از مدینه به مرو احضار کرد و وانمود کرد که خلافت و حکومت را رها کرده و به برگزیدگان شخص از آل‌علی یعنی امام رضا(ع) تسلیم می‌نماید. با رد رده خلافت به وسیله امام رضا(ع) مأمون وی را وادار کرد تا ولایت‌عهدی را بپذیرد.[۲۰]

تصویری از مأمون با خرقه سبز در سریال ولایت علاقه؛ مأمون برای جلب علویان از جامه سبز که علامت آن ها بود به‌مکان خرقه سیاه، علامت قانونی عباسیان استفاده نمود.
به باور برخی پژوهشگران غرض حقیقی و واقعی مأمون آن عدم وجود که خلافت را به امام رضا(ع) واگذار نماید بلکه وی می‌خواست در ظواهر حکومت را به امام امانت البته در واقعیت همگی امور به دست وی اداره گردد.[۲۱] بعد از تایید اجباری ولایت‌عهدی به وسیله امام رضا(ع) در سال ۲۰۱ق، عموم با وی بیعت کردند.[۲۲] به امر مأمون کنیه «الرضا» بر امام گذارده شد و به اسم وی سکه زدند.[۲۳] حقوق و مشوق به لشکریان و دولتمردان از این سکه پرداخت شد[۲۴] و جامه سیاه که نشانه بنی عباس بود به خرقه سبز که نشانه علویان بودند به‌تیتر جامه قانونی خلافت عباسی تغییر تحول کرد.[۲۵] مأمون با اجرای این سیاست به علویان نشانه اعطا کرد تا قیام‌هایی که آن‌ها با شعار الرضا اینجانب آل محمد عموم را به خویش فرامی‌خواندند فعلا با ولایت‌عهدی هر کس مصداق «الرضا» میباشد، متفحص شد و دلیلی برای به پا خواستن نیست. این مبادرت مأمون موجب شد از قیام‌های علویان تا حد متعددی کاسته گردد.[۲۶]

واگذاری بعضی بخشها به قیام‌کنندگان علوی
مأمون در راستای سیاست ثبت خلافت خویش و مهار کردن علویان، بعداز ولایت‌عهدی امام رضا(ع) حکم امارت برخی از مناطقی که بوسیله علویان تصرف گردیده بود را به خودشان واگذار کرد. یمن و حجاز به عنوان مثال این بخشها بودند.[۲۷]

ورود سادات به کشور‌ایران
یکی‌از پیامد‌های ولایتعهدی امام رضا(ع) هجرت سادات به جمهوری اسلامی ایران میباشد. مطابق بعضی گزارش‌ها شمار متعددی از شیعه ها و سادات برای دیدار با امام رضا(ع) از مدینه روانه مرو شدند و در اواسط منش تعداد متعددی از عشق و علاقه‌مندان امام به آنها پیوستند. ملازمت ظاهری مأمون با علویان و شیعه‌ها تا حدودی محیط را برای مسافرت سادات به جمهوری اسلامی ایران به ویژه حوزه‌ خراسان مهیا کرد.[۲۸] به گفته بعضی مطالعه‌گران سادات علوی بعد از داخل شدن به کشور ایران، مدرسه شیعه را رواج کردند و موضوع شیعه شدن اهل ایران‌ها آماده شد.[۲۹]

اقدامات مأمون بعداز ثبت خلافت
بعد از آنکه مأمون توانست قیام‌های علویان را مهار نماید و خلافت خویش را به ثبات نسبی برساند، سیاست‌های حکومت خویش را تغییر و تحول اعطا کرد. تغییر و تحول سیاست وی در یک سری آیتم پدیدار شد: کنار نهادن طرز اهل ایران و مشاوران اهل ایران در حکومت‌داری، رجوع به آئین عربی و دقت به بغداد پایتخت پدران خودش، شهیدشدن امام رضا(ع)، فشار دوباره بر علویان و آشکار کردن نشانه عباسیان که جامه سیاه بود و جلوگیری کردن به کارگیری از جامه سبز علویان.[۳۰]

ارتباط مأمون با علویان
یک کدام از بحران‌های مهم خلفای عباسی قیام‌های گوناگون علویان در سراسر قلمرو خلافت بود. علویان که از زمان منصور عباسی همواره آیتم ظلم و شکنجه خلفا قرار گرفته بودند[۱۲] در زمان‌های مطلوب علیه خلیفه وقت قیام می‌کردند البته قیام آن‌ها در بیشتر موردها به ناکامی سبب میشد. تضارب امین و مأمون بر رمز خلافت در سال‌های ۱۹۳-۱۹۷ق موجب ضعف حکومت عباسی و ادله مهمی برای توسعه و ارتقا قیام‌های علویان در بخش ها گوناگون حجاز، یمن و مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عراق شد.[۱۳]

اطلس قیام‌های علویان در زمان مأمون. اولیه و مهم ترین آن، قیام‌ ابن‌طباطبا از علویان زیدی مذهب به فرماندهی ابوالسرایا در کوفه بود. این قیام به ندرت به بخشها دیگر قلمرو خلافت اسلامی نظیر حجاز، مکه و یمن شیوع کرد و تا مدتی خلافت مأمون را متزلزل آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نمود.
قیام‌های علویان در عصر مأمون
علویان در زمان مأمون یک‌سری قیام ایفا دادند. بیشتر این قیام‌ها بوسیله شاخه زیدی علویان شکل می‌گرفت. مهم‌ترین این قیام‌ها که باعث به برپایی حکومتی غیر وابسته شد قیام شخصی ملقب ابن‌طباطبا در کوفه بود. این قیام که در ۱۹۹ق رخداد به باور بعضی مورخان ضربه سنگینی بر دولت عباسی وارد کرد و موجب شد جناح‌های دیگری بوسیله علویان در بخش ها متعدد علیه خلافت عباسی صورت بگیرد و در آن بخشها اعلام خودمختاری خواهد شد. از این رو خلال کوفه، زیدبن موسی ملقب به زیدالنار در بصره، ابراهیم بن موسی بن جعفر در یمن[۱۴]، حسین بن حسن بن علی مشهور به ابن‌افطس در مکه[۱۵] و محمد بن جعفر الصادق مشهور به محمد دیباج در حجاز قیام کردند.[۱۶] بیشتر این قیام‌ها در ادامه قیام ابن‌طباطبا صورت رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفت.[۱۷]

پیامدهای قیام علویان علیه مأمون
اگرچه این قیام‌ها دوام متعددی نمی‌آورد البته دارنده پیامدهای بود برای مثال آنکه محبت عموم عراق و خراسان به اهل بیت(ع) فرصتی را به علویان می‌اعطا کرد تا علیه مأمون قیام نمایند و همواره توده‌ای از دوست داران اهل بیت در خراسان و عراق بودند که از قیام علویان پناه می‌کردند. این مسأله سبب ساز میشد خلافت عباسی از ثبات استوار منتفع نگردد و همواره نگران کودتا‌های متفاوت در سراسر قلمرو خویش باشد.[۱۸] از پیامدهای دیگر آن بود که‌این قیام‌های علویان در‌این زمان مسئله قابل قبولی برای تشکیل دولت علویان زیدی مذهب در طبرستان و یمن در سال‌های سپس آماده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۱۹]

ولایتعهدی امام رضا(ع) راه‌حل مأمون برای مهار علویان
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ولایتعهدی امام رضا(ع)
مأمون برای آنکه بتواند از خطر قیام‌های علویان برای مدام در پناه باشد و برای ثبت حکومت خویش نزد خراسانیان که عشق و علاقه‌مند به خویشان فرستاده(ص) بودند، به اندیشه آن به‌زمین‌خورد تا خویش را دوستدار اهل بیت(ع) علامت دهد. از این‌رو امام رضا(ع) را از مدینه به مرو احضار کرد و وانمود کرد که خلافت و حکومت را رها کرده و به برگزیدگان شخص از آل‌علی یعنی امام رضا(ع) تسلیم می‌نماید. با رد رده خلافت به وسیله امام رضا(ع) مأمون وی را وادار کرد تا ولایت‌عهدی را بپذیرد.[۲۰]

تصویری از مأمون با خرقه سبز در سریال ولایت علاقه؛ مأمون برای جلب علویان از جامه سبز که علامت آن ها بود به‌مکان خرقه سیاه، علامت قانونی عباسیان استفاده نمود.
به باور برخی پژوهشگران غرض حقیقی و واقعی مأمون آن عدم وجود که خلافت را به امام رضا(ع) واگذار نماید بلکه وی می‌خواست در ظواهر حکومت را به امام امانت البته در واقعیت همگی امور به دست وی اداره گردد.[۲۱] بعد از تایید اجباری ولایت‌عهدی به وسیله امام رضا(ع) در سال ۲۰۱ق، عموم با وی بیعت کردند.[۲۲] به امر مأمون کنیه «الرضا» بر امام گذارده شد و به اسم وی سکه زدند.[۲۳] حقوق و مشوق به لشکریان و دولتمردان از این سکه پرداخت شد[۲۴] و جامه سیاه که نشانه بنی عباس بود به خرقه سبز که نشانه علویان بودند به‌تیتر جامه قانونی خلافت عباسی تغییر تحول کرد.[۲۵] مأمون با اجرای این سیاست به علویان نشانه اعطا کرد تا قیام‌هایی که آن‌ها با شعار الرضا اینجانب آل محمد عموم را به خویش فرامی‌خواندند فعلا با ولایت‌عهدی هر کس مصداق «الرضا» میباشد، متفحص شد و دلیلی برای به پا خواستن نیست. این مبادرت مأمون موجب شد از قیام‌های علویان تا حد متعددی کاسته گردد.[۲۶]

واگذاری بعضی بخشها به قیام‌کنندگان علوی
مأمون در راستای سیاست ثبت خلافت خویش و مهار کردن علویان، بعداز ولایت‌عهدی امام رضا(ع) حکم امارت برخی از مناطقی که بوسیله علویان تصرف گردیده بود را به خودشان واگذار کرد. یمن و حجاز به عنوان مثال این بخشها بودند.[۲۷]

ورود سادات به کشور‌ایران
یکی‌از پیامد‌های ولایتعهدی امام رضا(ع) هجرت سادات به جمهوری اسلامی ایران میباشد. مطابق بعضی گزارش‌ها شمار متعددی از شیعه ها و سادات برای دیدار با امام رضا(ع) از مدینه روانه مرو شدند و در اواسط منش تعداد متعددی از عشق و علاقه‌مندان امام به آنها پیوستند. ملازمت ظاهری مأمون با علویان و شیعه‌ها تا حدودی محیط را برای مسافرت سادات به جمهوری اسلامی ایران به ویژه حوزه‌ خراسان مهیا کرد.[۲۸] به گفته بعضی مطالعه‌گران سادات علوی بعد از داخل شدن به کشور ایران، مدرسه شیعه را رواج کردند و موضوع شیعه شدن اهل ایران‌ها آماده شد.[۲۹]

اقدامات مأمون بعداز ثبت خلافت
بعد از آنکه مأمون توانست قیام‌های علویان را مهار نماید و خلافت خویش را به ثبات نسبی برساند، سیاست‌های حکومت خویش را تغییر و تحول اعطا کرد. تغییر و تحول سیاست وی در یک سری آیتم پدیدار شد: کنار نهادن طرز اهل ایران و مشاوران اهل ایران در حکومت‌داری، رجوع به آئین عربی و دقت به بغداد پایتخت پدران خودش، شهیدشدن امام رضا(ع)، فشار دوباره بر علویان و آشکار کردن نشانه عباسیان که جامه سیاه بود و جلوگیری کردن به کارگیری از جامه سبز علویان.[۳۰]