مجله خبری مساجد

مسجد جامع اموی دمشق یک کدام از مسجدهای اصلی سوریه بوده که در نصیب کهن شهر دمشق جای‌دارد. این مسجد دارنده قدمتی بیش تر از ۱۴۰۰ سال میباشد که به وسیله ولید بن عبدالملک خلیفه ششم امویان بر بنای یک کلیسا که در آن قبر یحیی بود ساخته شد. مسجد جامع اموی دارنده مناره‌هایی خوشگل میباشد که به مناره سپید شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد پر اسم و رسم می باشند.[۱]

تاریخچه
این مسجد از شاهکارهای براق فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد که عمر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد و سوابق آن به زمانه هزار و چهارصد ساله اسلامی محصور نمیشود بلکه بنیانی چهار هزار ساله دارااست.

جای این مسجد در چهار هزار سال پیش نیایشگاه حریق پرستان آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده و خدای آنها یعنی آذر گزینه پرستش قرار می‌‌گرفته میباشد.

بعد از یونانی‌ها، رومیان با حضور و سلطه بر این میهن، این محل عبادت را توسعه و گسترش داده و آن را به محل پرستش خدای خود ژوپیتر تغییر و تحول دادند. باگسترش مسیحیت در عالم و بویژه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد در شام، نصیب کوچکی از نیایشگاه ژوپیتر به کنیسه تبدیل گشت که به اسم قدیس یوحنا یا این که ماری یوحنا خوانده می‌‌شد.

آخر و عاقبت در سال هفده هجری با فتح دمشق توسط مسلمان‌ها، این آتشکده و بتکده به مسجد و محل پرستش خدای یگانه تبدیل گشت که ولی نیمی از آن مطابق مصالحی که شکل پذیرفته بود همچنان بصورت کلیسا باقی ماند.

مساحت نخستین آن مبنی بر آنچه ابن جبیر نقل نموده است از شرق به غرب یعنی در طی دویست قدم (حدود ۱۵۰ متر) و از سمت جنوب به شمال یعنی در پهنا ۱۳۵ قدم (حدود ۱۰۰ متر) بوده و در کل به پانزده هزار متر مربع می‌‌رسیده میباشد.

زمانی که دمشق بوسیله سپاه مسلمان ها باز شد، کلیساهای فراوانی درین شهر بود که برخی از آن ها برپایه قسم آشتی در مقابل نیمی از کلیسای مهم شهر در چنگ مسیحیان ماند و مسلمان‌ها نصفه نام برده را تبدیل به مسجد کرده و در آن به نماز می‌‌پرداختند که ابعاد جامع اموی بجای آن ساخته شد.

مسیحیان که نسبت به آئین نو با بی‌اعتنایی می‌‌نگریستند با تولید رمز و صدای عمدی در مراسم خویش برای مثال صدای مهیب ناقوس به هنگام برگزاری نماز جماعت، تلاوت سرودها با صدای بلند، نسبت به عبادت مسلمان‌ها مزاحمت مهیا می‌‌کردند.

هنگامی معاویه بن ابی سفیان در شام ولایت و حکومت یافت، قصد به الحاق نصفه باقی مانده از کنیسه به مسجد نمود اما مسیحیان نپذیرفتند، بعد از او عبدالملک بن مروان جنس فراوانی به آن ها اعطا کرد تا اذن دهند این بخش نیز به مسجد ملحق گردد اما وی نپذیرفتند، تا اینکه ولید بن عبدالملک که مردی شجاع و جسور بود فرآورده فراوانی به مسیحیان بخشید و حتی اعلام کرد در حالتی‌که نپذیرفتند، کنیسه باب توما را که با تحمیل و این نصیب را با صلح گرفتیم، به مکان آن تخریب خواهم کرد(آن کلیسا بلندمرتبه‌خیس از کلیسای باطن شهر یعنی جای مسجد اموی بود).

لذا مسیحیان راضی شدند که نصفه باقی‌مانده نیز به مسجد اضافه خواهد شد.[۲]

معماری
مسجد جامع اموی یکی از معجزات هنر معماری اسلامی و رومی میباشد چون در ایجاد کرد آن از مهندسان رومی نیز یاری دریافت شد.

ولید در صدر طرح بنای آن را به روم ارسال کرد و دوازده هزار نفر از معماران و مهندسان آن کشور را برای ایجاد کرد آن به دمشق دعوت کرد. عملیات بنای آن از سال ۸۶ استارت شد. و شایسته ترین زینت‌ها و سنگهای مرمر برای تزئین آن بکار رفته میباشد.

بر فراز شبستان، مسجد گنبدی به اسم نسر یا این که عقاب تشکیل داد و ستونهایی در تحت آن قرار بخشید و آن را با طلا و جواهرات و جواهر و پوشش‌های حریر مزین کرد. محراب مسجد را با جواهر قندیل‌های طلا جواهرات و نقره، و معرق‌های خوشگل و زنجیرهای طلا و جواهرات آراست.

بنای مسجد در روزگار ولید بن عبدالملک هفت سال زمان برد البته ناتمام ماند و سایر نصیب‌های آن را سلیمان بن عبدالملک به پایان رسانید. در زمان قرن ها گوناگون تعمیرات و بسط‌هایی در آن صورت گرفته و همینطور بر تاثیر چند حریق سوزی، اکثری از نصیب‌های آن در حریق سوخته میباشد.

در حال حاضر جامع اموی بعد از مختصر تعمیراتی که در اواخر حکمرانی ممالیک یعنی تا قرن هشتم در آن انجام یافته به به عبارتی درحال حاضر باقی مانده میباشد. صحن ایوان به کلی از سنگ‌های زمانه ممالیک بوده و دیواره‌ها نیز از سنگ‌های بسیار گران قدر میباشد.

نیمی از دیوارهای شمالی، شرقی و غربی از کلیسا و محل پرستش ما‌نده از روزگار پیش از اسلام میباشد و نصفه فوقانی دیواره‌ها در زمان ولید و عصر‌های بعد از آن اضافه شد‌ه‌است که تفاوت سنگ‌های آن مشخص و معلوم میباشد. ولید دیواره‌ها را مسقف نموده و دیواره‌های شرقی و شمالی و غربی را با ردیف‌های سنگی بصورت کنگره‌ای بر تحت سقف‌های مذبور قرار داده میباشد.

در زمان ممالیک سقف دیوارهای غربی با نگارگری‌هایی به رنگ طلائی که به آن فسیفا می‌‌گفته‌اند تزئین شوید. فسیفا بیشتر سقف‌ها به گذر زمان تخریب گردیده و فعلا اثری از آنان وجود ندارد.

شبستان مسجد
شبستان مسجد داراى بیست ردیف در سمت شرق و بیست ردیف در سمت غرب بوده و چهار ردیف اصلى و تعالی به بعدها ۳*۲ متر در میانه آن قراردارد که اساس‌هاى گنبد بلندمرتبه مسجد یعنى «قبة النسر» مى‌باشد.

طول داخلى این گنبد بیش تر از سى متر بوده و به طور کاملً از سنگ و با گچ سپید تزئین و بازسازى گردیده‌است. بر روى چهل ردیف ذکر شده، چهل ردیف خرد دیگر قراردارد. این ردیف‌ها به طور‌ هلالى صورت می‌باشند که سقف مسجد را - که شاید بتوان اعلام‌کرد: بلندترین سقف جانور فی مابین مساجد عالم میباشد - را نگه داشته‌اند.

محراب‌هاى چهارگانه
در شبستان مسجد اموى چهار محراب قراردارد که هریک منحصربه‌فرد یکى از فرق چهارگانه اهل سنت میباشد. یکى از آنان در میانه و دو محراب دیگر در سمت راست آن و محرابى نیز در سمت چپ آن جای دارد.

محراب میانه که اصلى و بزرگتر از سایر میباشد منحصر به فرد مالکی‌ها میباشد. محراب‌هاى سمت راست از حنفى‌ها و حنبلى‌ها و محراب سمت چپ نیز از آن شافعى‌ها میباشد.

در بعد از ظهر ممالیک در هر چهار محراب نماز مى‌نهاده‌اند.

مسجد جامع اموی دمشق یک کدام از مسجدهای اصلی سوریه بوده که در نصیب کهن شهر دمشق جای‌دارد. این مسجد دارنده قدمتی بیش تر از ۱۴۰۰ سال میباشد که به وسیله ولید بن عبدالملک خلیفه ششم امویان بر بنای یک کلیسا که در آن قبر یحیی بود ساخته شد. مسجد جامع اموی دارنده مناره‌هایی خوشگل میباشد که به مناره سپید شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد پر اسم و رسم می باشند.[۱]

تاریخچه
این مسجد از شاهکارهای براق فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد که عمر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد و سوابق آن به زمانه هزار و چهارصد ساله اسلامی محصور نمیشود بلکه بنیانی چهار هزار ساله دارااست.

جای این مسجد در چهار هزار سال پیش نیایشگاه حریق پرستان آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده و خدای آنها یعنی آذر گزینه پرستش قرار می‌‌گرفته میباشد.

بعد از یونانی‌ها، رومیان با حضور و سلطه بر این میهن، این محل عبادت را توسعه و گسترش داده و آن را به محل پرستش خدای خود ژوپیتر تغییر و تحول دادند. باگسترش مسیحیت در عالم و بویژه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد در شام، نصیب کوچکی از نیایشگاه ژوپیتر به کنیسه تبدیل گشت که به اسم قدیس یوحنا یا این که ماری یوحنا خوانده می‌‌شد.

آخر و عاقبت در سال هفده هجری با فتح دمشق توسط مسلمان‌ها، این آتشکده و بتکده به مسجد و محل پرستش خدای یگانه تبدیل گشت که ولی نیمی از آن مطابق مصالحی که شکل پذیرفته بود همچنان بصورت کلیسا باقی ماند.

مساحت نخستین آن مبنی بر آنچه ابن جبیر نقل نموده است از شرق به غرب یعنی در طی دویست قدم (حدود ۱۵۰ متر) و از سمت جنوب به شمال یعنی در پهنا ۱۳۵ قدم (حدود ۱۰۰ متر) بوده و در کل به پانزده هزار متر مربع می‌‌رسیده میباشد.

زمانی که دمشق بوسیله سپاه مسلمان ها باز شد، کلیساهای فراوانی درین شهر بود که برخی از آن ها برپایه قسم آشتی در مقابل نیمی از کلیسای مهم شهر در چنگ مسیحیان ماند و مسلمان‌ها نصفه نام برده را تبدیل به مسجد کرده و در آن به نماز می‌‌پرداختند که ابعاد جامع اموی بجای آن ساخته شد.

مسیحیان که نسبت به آئین نو با بی‌اعتنایی می‌‌نگریستند با تولید رمز و صدای عمدی در مراسم خویش برای مثال صدای مهیب ناقوس به هنگام برگزاری نماز جماعت، تلاوت سرودها با صدای بلند، نسبت به عبادت مسلمان‌ها مزاحمت مهیا می‌‌کردند.

هنگامی معاویه بن ابی سفیان در شام ولایت و حکومت یافت، قصد به الحاق نصفه باقی مانده از کنیسه به مسجد نمود اما مسیحیان نپذیرفتند، بعد از او عبدالملک بن مروان جنس فراوانی به آن ها اعطا کرد تا اذن دهند این بخش نیز به مسجد ملحق گردد اما وی نپذیرفتند، تا اینکه ولید بن عبدالملک که مردی شجاع و جسور بود فرآورده فراوانی به مسیحیان بخشید و حتی اعلام کرد در حالتی‌که نپذیرفتند، کنیسه باب توما را که با تحمیل و این نصیب را با صلح گرفتیم، به مکان آن تخریب خواهم کرد(آن کلیسا بلندمرتبه‌خیس از کلیسای باطن شهر یعنی جای مسجد اموی بود).

لذا مسیحیان راضی شدند که نصفه باقی‌مانده نیز به مسجد اضافه خواهد شد.[۲]

معماری
مسجد جامع اموی یکی از معجزات هنر معماری اسلامی و رومی میباشد چون در ایجاد کرد آن از مهندسان رومی نیز یاری دریافت شد.

ولید در صدر طرح بنای آن را به روم ارسال کرد و دوازده هزار نفر از معماران و مهندسان آن کشور را برای ایجاد کرد آن به دمشق دعوت کرد. عملیات بنای آن از سال ۸۶ استارت شد. و شایسته ترین زینت‌ها و سنگهای مرمر برای تزئین آن بکار رفته میباشد.

بر فراز شبستان، مسجد گنبدی به اسم نسر یا این که عقاب تشکیل داد و ستونهایی در تحت آن قرار بخشید و آن را با طلا و جواهرات و جواهر و پوشش‌های حریر مزین کرد. محراب مسجد را با جواهر قندیل‌های طلا جواهرات و نقره، و معرق‌های خوشگل و زنجیرهای طلا و جواهرات آراست.

بنای مسجد در روزگار ولید بن عبدالملک هفت سال زمان برد البته ناتمام ماند و سایر نصیب‌های آن را سلیمان بن عبدالملک به پایان رسانید. در زمان قرن ها گوناگون تعمیرات و بسط‌هایی در آن صورت گرفته و همینطور بر تاثیر چند حریق سوزی، اکثری از نصیب‌های آن در حریق سوخته میباشد.

در حال حاضر جامع اموی بعد از مختصر تعمیراتی که در اواخر حکمرانی ممالیک یعنی تا قرن هشتم در آن انجام یافته به به عبارتی درحال حاضر باقی مانده میباشد. صحن ایوان به کلی از سنگ‌های زمانه ممالیک بوده و دیواره‌ها نیز از سنگ‌های بسیار گران قدر میباشد.

نیمی از دیوارهای شمالی، شرقی و غربی از کلیسا و محل پرستش ما‌نده از روزگار پیش از اسلام میباشد و نصفه فوقانی دیواره‌ها در زمان ولید و عصر‌های بعد از آن اضافه شد‌ه‌است که تفاوت سنگ‌های آن مشخص و معلوم میباشد. ولید دیواره‌ها را مسقف نموده و دیواره‌های شرقی و شمالی و غربی را با ردیف‌های سنگی بصورت کنگره‌ای بر تحت سقف‌های مذبور قرار داده میباشد.

در زمان ممالیک سقف دیوارهای غربی با نگارگری‌هایی به رنگ طلائی که به آن فسیفا می‌‌گفته‌اند تزئین شوید. فسیفا بیشتر سقف‌ها به گذر زمان تخریب گردیده و فعلا اثری از آنان وجود ندارد.

شبستان مسجد
شبستان مسجد داراى بیست ردیف در سمت شرق و بیست ردیف در سمت غرب بوده و چهار ردیف اصلى و تعالی به بعدها ۳*۲ متر در میانه آن قراردارد که اساس‌هاى گنبد بلندمرتبه مسجد یعنى «قبة النسر» مى‌باشد.

طول داخلى این گنبد بیش تر از سى متر بوده و به طور کاملً از سنگ و با گچ سپید تزئین و بازسازى گردیده‌است. بر روى چهل ردیف ذکر شده، چهل ردیف خرد دیگر قراردارد. این ردیف‌ها به طور‌ هلالى صورت می‌باشند که سقف مسجد را - که شاید بتوان اعلام‌کرد: بلندترین سقف جانور فی مابین مساجد عالم میباشد - را نگه داشته‌اند.

محراب‌هاى چهارگانه
در شبستان مسجد اموى چهار محراب قراردارد که هریک منحصربه‌فرد یکى از فرق چهارگانه اهل سنت میباشد. یکى از آنان در میانه و دو محراب دیگر در سمت راست آن و محرابى نیز در سمت چپ آن جای دارد.

محراب میانه که اصلى و بزرگتر از سایر میباشد منحصر به فرد مالکی‌ها میباشد. محراب‌هاى سمت راست از حنفى‌ها و حنبلى‌ها و محراب سمت چپ نیز از آن شافعى‌ها میباشد.

در بعد از ظهر ممالیک در هر چهار محراب نماز مى‌نهاده‌اند.