سید محمدسعید حکیم یا این که سید محمدسعید طباطبایی حکیم (۱۳۵۴-۱۴۴۳ق) از مراجع تاسی شیعه در عراق. او نوه دختری سید محسن حکیم، مرجع تبعیت شیعه ها در قرن چهاردهم قمری، بود. محمدسعید حکیم تحصیلات حوزوی را نزد سید محسن حکیم، حسین حلی و سید ابوالقاسم خویی طی کرد و بعد از وفات سید ابوالقاسم خویی به مرجعیت مسجد الزهرا احمدآباد مشهد رسید.
آیت الله حکیم با مجازات مرتد مخالف بود. همینطور در قضیه رؤیت هلال بر آن بود که درصورتیکه ماه در یک کدام از بخش ها آسیا، افریقا و اقیانوسیه چشم خواهد شد، دیگر بخشها نیز احکام فقاهتی به عبارتی حوزه را خواهند داشت. از دید حکیم، رهروان ادیان ابراهیمی از حیث دینی منزه میباشند و وصلت دایم مرد مسلمان با زن اهل کتاب روا آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
حکیم از زمان جوانی، دروس تخصصی حوزه زیرا فقه و اصول فقه و دیگر دروس مانند خلق و خوی و تعبیر را درس دادن میکرد. وی اثراتی را در مسئلههایی زیرا فقه، اصول، سخن و مسائل اجتماعی نوشته میباشد. در روزگار حکومت صدام حسین در عراق، هشت سال به زندان به زمین خورد. دفترهای نمایندگی وی در شهرهایی مثل نجف، قم، دمشق و بیروت عمل دارا رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد هستند.
معاشطومار
سید محمدسعید طباطبایی حکیم، در سال ۱۳۵۴ق، موازی با ۱۳۱۴ش، در نجف دیده به جهان گشود.[۱] پدرش سید محمدعلی از استادان سطح ها بهتر حوزه علمیه نجف و مادرش دختر سید محسن شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد حکیم بود.[۲]
وفات
حکیم در ۱۲ شهریور سال ۱۴۰۰ش، مصادف با ۲۵ محرم ۱۴۴۳ق در نجف درگذشت[۳] و بعد از تشییع، در تراس ۲۸ مقبره امام علی(ع) بهخاک امانت شد.[۴]
قبر سید محمدسعید حکیم در بقاع امام علی(ع)
شغلهای علمی
سید محمدسعید حکیم در ده سالگی، دروس حوزوی را نزد پدرش شروع کرد و تا نقطه نهایی زمان سطح حوزه، از او یادگرفت.[۵] بعداز آن، درس بیرون را نزد افرادی زیرا سید محسن حکیم و حسین حلی فرا گرفت.[۶] سید محسن حکیم تصحیح و تفحص کتاب مستمسک العروة الوثقی را به وی واگذار کرد.[۷]
محمدسعید حکیم از ۳۲ سالگی، درس دادن دروس بیرون فقه و اصول را شروع کرد. وی همینطور تعبیروتفسیر قرآن و رفتار درس دادن می کرد.[۸]
استادان و شاگردان
سید محسن حکیم، حسین حلی، میرزا حسن بجنوردی و سید ابوالقاسم خویی مهمترین استادان درس بیرون فقه و اصول سید محمدسعید حکیم بودهاند.[۹]
وی شاگردان بخش اعظمی تربیت کرد که در قم، نجف و حجاز کار دارا هستند؛[۱۰] مثلا:
حسین فرج عمران قطیفی که از استادان درس بیرون فقه و اصول در حجاز میباشد.
سید عبدالرزاق حکیم اخوی سید محمدسعید حکیم و از استادان درس بیرون فقه و اصول در حوزهٔ نجف که در سال ۱۴۱۳ق، بعد از آزادی از زندان صدام، درگذشت.
باقر ایروانی از اساتید حوزه علمیه نجف از استادان درس بیرون فقه و اصول و تالیف کنندهٔ بعضی کتاب ها درسی حیطههای علمیه.[۱۱]
اثرها
از سید محمدسعید حکیم ۲۴ تیتر کتاب در بیشتراز چهل جلد در موضوعاتی زیرا اصول، فقه، مسائل مُستَحدَثه و برخی موضوعات اجتماعی، به چاپ رسیده میباشد.[۱۲] بعضی از اثر ها وی به لهجههای دیگر ترجمه گردیده است.[۱۳]
کتاب المُحکَم فی اصول الفِقه در مورد دانش اصول فقه که در ۶ جلد به چاپ رسیده میباشد[۱۴] و مصباح المنهاج در ۱۹ جلد که تفصیل کتاب دینی منهاجالصالحین تاثیر سید محسن حکیم میباشد، از مهمترین اثرها وی میباشد.[۱۵] همینطور کتابی به اسم الکافی فی اصول الفقه از اثرها وی میباشد که نصیب متعددی از آن را در زندان نوشته میباشد.[۱۶] کتاب فاجعة الطف (فاجعه عاشورا) نیز کتابی میباشد کامل که درباره اثر ها و حاصل حادثه کربلا نگاشته میباشد.[۱۷] او درباره مسائل نوپدید، مانند مشابهسازی، رایانه و فضای مجازی هم نوشتههایی دارااست.[۱۸] الفوائد الرجالیه نیز از سایر تالیفات اوست.[۱۹]
شغلهای اجتماعی
سید محمدسعید حکیم بهاستدلال مخالفت با ضابطه جلوگیری کردن پیادهروی برای زیارت امام حسین(ع) که در عصر حکومت صدام حسین در عراق مصوب بود، زیر تعقیب و برای مدتی فراری بود.[۲۰] همینطور به دلیل امتناع قبیله صدر از حضور در کنفرانس مردمی اسلامی که به فرمان صدام تشکیلشده بود، یار و همدم با ۸۰ نفر از بستگان حکیم بازداشت و به زمان ۸ سال زندانی شد.[۲۱]
مرجعیت تاسی سید محمدسعید حکیم بعداز آن شروع شد که سید ابوالقاسم خویی درگذشت.[۲۲]
وی همینطور با اعزام مبلغانی به نواحی گوناگون عراق، خصوصاً جنوب این مملکت، اقداماتی را برای رفع ایرادات عشایر و روستانشینان اعمال بخشید. شغلهای مشابهی هم در کشورهای جمهوری اسلامی ایران، هند و پاکستان داشت.[۲۳]
سید محمدسعید حکیم در قبال کشتار شیعهها پاکستان به دست گروهی موسوم به سپاه صحابه، موضع گرفت و دولت پاکستان را مسئول جوابگویی به آن دانست. نواز شریف در آغازوزیر پاکستان در جواب، طومارای به دفتر کار او نوشت و علاوه بر ابراز همدردی، از تصمیم دولتش برای جنگ با عاملان کشتار شیعه ها خبر بخشید.[۲۴]
میان اثرها او گروهای از طومارها وجود دارااست که برای عموم آذربایجان و گِلگِت در پاکستان مندرج میباشد.[۲۵]
بینشها
سید محمدسعید حکیم در برخی مسائل شرعی دیدگاههای جدیدای داشت؛ به عنوان مثال مخالفت با مجازات مُرتَد.[۲۶] همینطور در زمینه ی زمینه رؤیتِ هِلال، عرش مجموعه کشورهاهای آسیا، آفریقا و اقیانوسیه را یکیاز میدانست. بر محور این فتوا، درصورتی که در یکیاز شهرهای یکی این بخش ها، هِلال ماه چشم گردد، دیگر بخش ها هم حکم فقاهتی آن را خواهند داشت.[۲۷]
از نگاه حکیم، رهروان ادیان ابراهیمی از دید شرعی منزه میباشند و تزویج دایم مرد مسلمان با زن اهل کتاب روا میباشد.[۲۸] و نیز از نگرش وی درحالتی که فقیهی مبسوط الید نباشد، مشخص و معلوم وجود ندارد که ولایتی بر اجرای حدود داشته باشد.[۲۹]
پانویس
«گوهر تابان»، تارنما قانونی آیتالله سید محمدسعید حکیم.
سجاد، اسوه فقاهت و پابداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۶.
«آیتالله سید محمد سعید حکیم درگذشت»، خبرگزاری ابنا.
محل دفن حضرت آیتالله محمدسعید حکیم، مقر خبری شفقنا.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۱.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۴.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
«گوهر تابان»، تارنما قانونی آیتالله سید محمدسعید حکیم.
رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ راهنمای کامل هماهنگی برای مراسم ختم و یادبود