مجله خبری مساجد

یمن

>نمایی از شهر تاریخی صعده اول پایتخت حکومت زیدیان در یمن؛ بقاع یحیی بن حسین (مؤسس دولت زیدیه در یمن) و اولیه مقر علمی زیدیان با تیتر «جامع هادی الی الحق» در کنار این مقبره ساخت و مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ساز شد.
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: دولت زیدیه در یمن
حکومت زیدیه در یمن اول توشه بوسیله یحیی بن حسین بن قاسم رسی از نوادگان امام حسن(ع) (متوفی ۲۹۸ق) ملقب به هادی الی ‎الحق در سال ۲۸۴ هجری قمری محور‌گذاری شد. وی با به دست آوردن بیعت از عموم، صعده را راءس حکومت خویش قرار بخشید و مذهب زیدی را به یمن منتقل آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد؛[۶۳]

اگرچه صعده در حین حکومت پرفراز و نشیب زیدیه، راءس مهم حکومت آن ها بود[۶۴] البته در طی نقطع ی عطف توان زیدیه شهرهایی نظیر عدن و صنعا نیز تحت عنوان بخشها اساسی قلمرو امامان زیدی به شمار رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‎رفتند.[۶۵]

حکومت زیدیان در یمن دارنده سه عصر حاذق بود: زمان در آغاز از مجال هادی الی ‎الحق در سال ۲۸۴ق استارت ‎گردیده و تا فرصت قاسم بن علی عیانی، ملقب به المنصور بالله، از نوادگان قاسم رسی در نصفه دوم قرن چهارم هجری ادامه داشت. با آغاز قرن پنجم هجری و باخت‎های پی درپی امامان زیدی از صلیحیون اسماعیلی در یمن، زمان ضعف زیدیان شروع و تا اواخر قرن ششم هجری ادامه شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد یافت.[۶۶]

زمان دوم در سال‎های ۵۸۳ ـ ۵۹۴ق به وسیله عبدالله بن حمزه استارت شد و تا اواخر قرن دهم هجری ادامه یافت. این عصر زمان بر ترین عصر حکومت زیدیان یمن به‌شمار می‌رود. این زمان با امامت احمد بن سلیمان (متوکل علی الله)(درگذشت:۵۶۶ق) از نوادگان هادی الی الحق شروع شد. واپسین امام این زمان یحیی بن شرف الدین (درگذشت:۹۶۵ق) بود.

زمان سوم این حکومت با تصرف یمن به وسیله عثمانی‎ها آغاز شد. در‌این زمان قاسم بن محمد بن علی (منصور بالله)(از نوادگان هادی) امامت زیدیه را به دست گرفت و با عثمانی‎ها وارد نبرد شد و برنده شد یمن را از سیطره آن‌ها بیرون ایجاد کرد و حکومت را به زیدیان بازگرداند. بعد از او فرزندانش محمد (مؤیدبالله)(م۱۰۵۴ق) و اسماعیل (متوکل علی‎ الله)(م۱۰۸۷ق) رویکرد او را ادامه دادند البته این عصر نیز با ضعف و اختلاف درونی زیدیه سبب به رجوع و برگشت عثمانی‎ها در اواخر قرن سیزدهم هجری و اشغال دوباره یمن به وسیله آن ها شد.

بعد از سقوط امپراتوری عثمانی زمان چهارم این حکومت در سال‎های ۱۳۳۷ق/۱۹۱۸م با حکمرانی یحیی بن محمد حمیدالدین استارت شد. وی در ۱۳۶۷ق/ ۱۹۴۸م بوسیله انقلابیون یمنی ترور شد و فرزندش احمد بن یحیی حکومت را به دست گرفت. آخر و عاقبت حکومت زیدیه در مقابل موج وسیع مخالفین خویش که با تیتر جمهوری‌خواستار و تجددطلبان از آنها خاطر می‎شد،‎ تاب نیاورد و هم زمان با حکومت بدر فرزند احمد بن یحیی، با کودتای عبدالله سلال و با مدد دولت جمال عبدالناصر، رییس دولت مصر، دولت زیدیه در سال ۱۳۸۲ق/ ۱۹۶۲م به انتها رسید.[۶۷]

کشور‌ایران
حکومت زیدیان در کشور‌ایران در طبرستان و دیلمان صورت گرفت. «تشکیل دولت غیر وابسته در‌این مرزوبوم به حسن بن زید نسبت داده می‌گردد».[۶۸]حسن بن زید بن اسماعیل بن زید بن حسن بن علی (ع) که داعی بزرگ خوانده گردیده در طبرستان دولتی را اساس گذاشت که تا حدود سال ۳۱۶ه.ق ادامه داشت.[۶۹]

زیدیه در شمال جمهوری اسلامی ایران از پیدایش تا توسعه
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: علویان (طبرستان)
بعضا از گزارش‌ها تاریخ ورود زیدیه به کشور ایران را اوائل قرن دوم بیان کرده‎اند. مبتنی بر این گزارش‎ها هنگامی که یحیی بن زید با حدود هفتاد نفر از یارانش در سبزوار علیه امویان قیام کرد و در جوزجان در ۱۲۶ق کشته شد عموم آن دیار در سوگ کشته شدن او اسم فرزندان خویش را یحیی گذاشتند.[۷۰]

رابطه با امامان شیعه
علی بن مهزیار از امام رضا(ع) حدیث نقل کرده‌میباشد.[۱۰] او از یاران مجاورت امام جواد(ع) و امام هادی(ع) به شمار می‌رود[۱۱] و نماینده قانونی آنها بود و توقیع امام برای وی هنوز مو جود مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

امام جواد(ع) در طومار‌ای علی بن مهزیار را اینگونه تحسین می‌نماید:

«ای علی! در تاسی کردن، جاری ساختن امرها، خیرخواهی و پندگویی تورا آزمودم (و تو سرافراز از بوتۀ تست خارج آمدی). پس در‌صورتی‌که بیان‌کنم کسی را مانند تو ندیده‌ام، چه بسا راست گفته باشم. معبود به تو پردیس برین و آن مقامات والایی که نمی‌دانی، محرک دهد. اینجانب جایگاه تو و سرویس ها شبانه روزی تو‌را در سوز‌و‌سرما و گرما از حیث به دور نداشته‌ام. از خدا میخواهم در روز قیامت که تمامی را گرد می آورد، آن چنان مخلوقات خویش را شیدا و دوستدار تو نماید که مایۀ رشک باشد. به صدق که معبود شنوندۀ دعاهاست...»[۱۲][۱۳]
همینطور امام جواد(ع) در پاسخ یک کدام از طومار‌های علی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‌نویسند:

«ولی در مورد دعائی که از اینجانب مراد بودی. تو نمی‌دانی که معبود تو‌را در نزد اینجانب چه‌طور قرار داده که به خیال و خاطر محبتی که به تو دارم گاهی تورا به نامت میخوانم. خدا آنچه را به تو روزی کرده به شایسته ترین صورت استوار گرداند و با خشنودی اینجانب از تو، وی هم از تو خشنود شود و تورا به آرزویت نائل گرداند و با عفووبخشش خودش تورا در بهشت اعلی میهمان سازد. معبود تورا مراقبت نماید و دوست رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بدارد.[۱۴][۱۵]

علی بن مهزیار از‌ جانب امام هادی(ع) نیز وکالت داشت و توقیعاتی از طرف امام درباره صحت و درستکاری او برای شیعه ها صادر‌ گردیده‌ شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد‌.[۱۶]

پشتیبانی از مذهب امامیه
به نوشته نجاشی، ابن مهزیار با علی بن اسباط که فطحی مذهب بود، مناظراتی داشت و مسائلی دراین باره در بین آن دو رد و بدل شوید. عاقبت آن دو مسائل آیتم مشاجره خویش را پیش امام جواد(ع) بردند که‌این دستور، با رجوع علی بن اسباط از نظریه فسخ خویش، خاتمه یافت.[۱۷][۱۸]

عمل‌های علمی
تالیفات
قرآنی: در قضیه قرآن دو کتاب به اسم‌های تعبیروتفسیر[۱۹] و حروف القرآن[۲۰] داشته میباشد.
تاریخی: در تاریخ نیز کتاب‌های درباره زندگینامۀ پیامبران نوشتن کرده بوده‌میباشد.[۲۱] سید بن طاووس از کتاب ملاحم او نیز حافظه می‌نماید.[۲۲]
شرعی: بیشتر کتاب‌های او دینی میباشد. او مقالاتی در اشربه، بازرگانی و پیشه‌وری داشته[۲۳] کتاب الوضوء، کتاب الصلاة، کتاب الزکاة، کتاب الصوم، کتاب الحج، کتاب الطلاق، کتاب الحدود، کتاب الدیات، کتاب التفسیر، کتاب الفضائل، کتاب العتق و التدبیر، کتاب التجارات و الاجارات، کتاب المکاسب[۲۴] به حرفه تحریر در آورده بود.
متعدد: همینطور کتاب المثالب، کتاب الدعاء، کتاب التجمل و المروة و کتاب المزار داشته میباشد.[۲۵]
اساتید
خوئی اساتید و اشخاصی که او از آنها قصه نقل کرده را بیشتراز پنجاه نفر بیان نموده است. ازجمله مشهور‌ترین اساتید او این افرادند:

محمد بن ابی عمیر
احمد بن اسحاق ابهری
احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی
حسن بن علی بن فضال
حسن بن دوست داستنی
حسین بن سعید اهوازی
حماد بن عیسی جهنی
صفوان بن یحیی بجلی کوفی
عبدالله بن یحیی
محمد بن اسماعیل بن بزیع
محمد بن حسن قمی
ایوب بن نوح بن دراج[۲۶]
موسی بن قاسم[۲۷]
شاگردان
احمد بن محمد بن خالد برقی
ابراهیم بن هاشم قمی
بقیه سرویس ها
دیگر از سرویس ها او عبارت‌اند از:

شناساندن امام هادی (ع) به عموم پس از شهیدشدن امام جواد (ع)
تبیین مسائل شرعی و پاسخگویی به سؤالات شرعی عموم
رساندن حیث فقاهتی امام به عموم
رواج ولایت امام جواد (ع) در کشور‌ایران زمین به ویژه اهواز
بر ذمه به دست آوردن وکالت امام جواد و امام هادی (ع)
برقراری رابطه عموم با امام، با وجود خفقان عباسی
منشأ وقار و نه بودن در اهواز[۲۸]
نگرش بزرگان
روضه خوان طوسی «وی دانشمندی آیتم پشت گرمی و دارنده اعتقادی راسخ و درست بود و از اصحاب امام جواد (ع) و امام هادی (ع) نیز به اکانت می‌آمد».[۲۹]
کشی: از سایر رجال شناسان دارای شهرت چنین از او خاطر می‌نماید: «علی بن مهزیار مسیحی بود اما آفریدگار متعال اورا هدایت کرد. او از عموم هند(هندیجان) بود که از روستاهای عجم محسوب می شد که بعد ها در اهواز سکونت کرد».[۳۰]
وفات
از تاریخ وفات علی بن مهزیار اگاهی دقیقی در اختیار وجود ندارد؛ البته سال رحلت اورا حدود ۲۵۴ق تقریب زده‌اند.[۳۱]

آرامگاه

بقاع علی بن مهزیار در اهواز
در دو شهر اهواز و جاجرم بقاع‌هایی به علی بن مهزیار منسوب میباشد، همسایه هر دو شهر حرم شهر خویش را وابسته به علی بن مهزیار اهوازی میدانند.

بعضا بر این باورند که بقاع علی بن مهزیار در شهر اهواز میباشد.[۳۲] حرم‌ای نیز در دو کیلومتری شرق جاجرم و دربین آرامستان شهر جای‌دارد.[۳۳] که هم محلی آن را از آن علی بن مهزیار می دانند.

توجیه آن ها این میباشد که «مشابهت اسمی در میان علی بن مهزیار و علی بن ابراهیم بن مهزیار و نیز بیان بعضی از روایات با کلمۀ قال ابن مهزیار سبب به خطا افتادن برخی از علمای رجال گردیده و هر دو نفر را یک کدام از دانسته‌اند. اهل یک محل جاجرم، که یک سری سال پیشین جهت تعمیر بنای آرامگاه خواجه مهزیار نبش قبر کرده بودند، اولاً جنازۀ او را تندرست یافته و از آن روز اعتقاد و باور جامعی پیدا کرده و نذورات فراوان می‌نمایند؛ ثانیاً سنگ قبری کشف کرده‌اند که روی آن مندرج «هذا مرقد ماهزیار» و قسمتی از سنگ هم خوانده نمیشود. اینگونه به حیث می رسد که آرامگاه جاجرم مرتبط با علی بن مهزیار و بقعۀ مو جود در اهواز مرتبط با علی بن ابراهیم بن مهزیار باشد.[۳۴]

موفقیت اول، ناکامی آخری
سازه به نقل طبری، زید روز اولیه صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خویش را مأمور کرد تا به کوفه بروند و شروع قیام را به اگاهی عموم برسانند. ولی این دو بدن در حوالی کوفه به دست مأموران قاضی کشته شدند.[۲۶] از همین رو زید، شخص دیگری به اسم سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا معروف بود، برای این فعالیت ارسال مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.

[۲۷] سپاه زید بن علی گرچه در صدر جلو رفتن توفیق‌آمیزی داشت و عملکرد کرد عمومِ زندانی‌گردیده در مسجد را نیز آزاد نماید[۲۸] و در نزاع در حوالی مسجد و بازار نیز به برد رسید،[۲۹] ولی در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، حکم دهنده اموی عراق، برخی از یاران مجاورت زید از پا درآمدند[۳۰] و خویش وی نیز به مشقت آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد زخمی شد[۳۱]

روز اولیه: برد
زد خورد در میان نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از نخستین صفر سال ۱۲۲ قمری استارت شد. زید، سپاه خویش را به سوی شهر جنبش بخشید و آنان‌را به نزاع تشویق میکرد. اولیه عکس العمل در نزدیکی کوفه در ناحیه صیادین (صائدین) رویداد و به برد یاران زید انجامید و آن‌گاه نبرد به کوفه رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کشیده شد.

[۳۲] زید با مشاهده یاران اندک خویش، نگرانی از آنکه کوفیان اورا نیز مانند امام حسین(ع) صرفا بگذارند، با یاران خویش مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خویش در رکاب زید بن علی اظهار‌ شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۳۳]

زید بن علی به همپا نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و چندین بدن از یاران خویش، به مسجد رفت تا عمومِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آنها گرچه توانستند خویش را به مسجد برسانند و درفش‌­ها و عَلم‌­های خویش را در مسجد به اهتزاز درآورند،[۳۴] ولی مأموران اموی، بازدارنده جلو رفتن آن ها گردیده و با وصال لشکر جدید‌نفس یوسف بن قدمت، نزاع شدیدی در نزدیکی مسجد و بازار درگرفت. سرنوشت مبارزه و تضارب به محله‌ای به اسم دارالرزق منتقل شد و به برد زید و یارانش در روز نخستین نزاع رسید.[۳۵]

روز دوم: ناکامی
در اولِ دو‌مین روز نزاع، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد.[۳۶] کشته شدن وی زید را به شدت متأثر کرد.[۳۷] با این اکنون جنگ مشقت بار زید و یارانش در صبح این روز، با برد به پایان رسید.[۳۸] یوسف بن قدمت لشکری دیگر تدارک روءیت کرد تا به یاران زید حمله­‌ور خواهد شد، ولی زید و یارانش، سپاه یوسف بن قدمت را درهم شکستند. ولی با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، شغل بر سپاه زید سخت شد و در همین حالا معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر تاثیر اصابت تیری به پیشانی‌اش به شدت مصدوم شد[۳۹] و بعد در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به شهید شدن رسید.[۴۰]

حرم منسوب به زید بن علی در کوفه
یاران زید برای آنکه جسد او به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جویبار آبی رنگ را تغییر و تحول داده، جسد را دفن کردند و آن‌گاه مجدد جوی بار را به مکان خویش بازگرداندند، البته غلامی که یار آن‌ها بود، حکم بن صلت را مطلع کرد.[۴۱] امویان جسد را خارج کشیدند، به امر یوسف بن قدمت، تن زید را به­ دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.[۴۲]

سید جمال الدین احمد بن موسی ابن طاووس حلّی (۶۷۳ق.) ملقب به ابن طاووس و پر اسم و رسم به عالم اهل‌بیت(ع). او از محدثین بعدازظهر خود بود و نزد اساتیدی زیرا محجوب الدین ابن نما، شمس الدین فخار بن معد بن فخار موسوی، احمد بن یوسف بن احمد عریضی و... درس فراگرفت. از شاگردان سرشناس او می‌اقتدار به علامه حلّی و روحانی تقی الدین حسن بن داوود حلّی اشاره داشت. او بعد از برادرش سید بن طاووس، مدتی منصب نقابت شیعه ها را بر ذمه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشت.

ولادت و قوم و قبیله
احمد بن موسی بن طاووس از آل طاووس در حله به دنیا آمد.[۱] این قوم به دلیل داشتن علمای سرشناس، دارنده مقر سیاسی و علمی در سده هفتم هجری در عراق آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود.

در جهت انتساب این قوم به طاووس در کتاب ها تاریخی آمده میباشد که جد هفتم وی ابوعبدالله محمد بن اسحاق بن محمد بن سلیمان بن داود، صورتی نیک و قشنگ داشت امّا به سبب ساز عدم منطبق پاها و چهرۀ جذابش، فی مابین عموم به طاووس ملقب شده بود.[۲] در کتاب ها تراجم از آل طاووس به خوبی خاطر شد‌ه‌است و آن‌ها را مردانی اهل دانش و فضیلت و عرفان و با مجد و عظمت خوانده‌اند. رضی الدین علی دارای اسم و رسم به سید بن طاووس در رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد این زمینه میگوید:

«معبود متعال مارا بوسیله پدران و نیاکان و مادرانی شرافت مند نموده است که کلیه از علم و دیانت و سپرده بهرة تام و تک تک داشته‌اند و آیتم اتکا بدون نقص عموم بوده‌اند. همة عموم در مقابل شوکت آن ها رمز فرو آورده‌اند و ثناخوان وی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده‌اند».[۳]
نسب
جد پدری احمد بن موسی با ۱۳ واسطه، امام حسن مجتبی(ع) و از جانب مامان از نوادگان روضه خوان طوسی میباشد و به‌جهت اینکه از طرف جدّه خویش ام کلثوم دختر امام سجاد(ع) به امام حسین(ع) لینک می خورد،[۴] به وی «ذوالحَسَبَیْن» نیز می گویند،[۵] و به سادات حسنی حسینی مشهورند.

موسی بن طاووس از محدثان بعدازظهر خود و همچون اجدادش در فقه و فقاهت شهره بود. او چهار فرزند پسر به اسم‌های شرف الدین محمد، عزالدین حسن، جمال الدین احمد و رضی الدین ابوالقاسم داشت. در بین فرزندان او تنها نسل واپسین فرزند یعنی سید بن طاووس باقی‌مانده میباشد و نسل طاووس تنها مخصوص در سید بن طاووس میباشد.[۶]

در بین فرزندان موسی بن طاووس دو بدن به مرتبه‌های خوب علمی و معنوی دست یافتند که اتفاقاً هر دو هم به ابن طاووس اشتهار داشتند؛ یکی از احمد بن موسی و دیگری رضی الدین ابوالقاسم علی مشهور به سید بن طاووس.

فرزند
احمد بن طاووس فرزندی داشت که وی هم به «ابن طاووس» جهانی شد. غیاث الدین ابوالمظفر عبدالکریم بن احمد (۶۴۸-۶۹۳ق) نیز همانند بابا در شمار فقهاء و ادباء بعدازظهر خود بود. او نیز همانند بابا، منصب نقابت را مدتی کوتاه بر ذمه داشت. در زمینه‌ی شایستگی و هوش تعجب آور وی حرف‌ها بیان شده میباشد.[۷]

نَبیل یَحییٰ قاووق (۱۹۶۴-۲۰۲۴م) پر اسم و رسم به نَبیل قاووق روضه خوان شیعه و از اعضای شورای مرکزی حزب‌الله لبنان بود. او در ۷ مهر سال ۱۴۰۳ش/۲۸ سپتامبر ۲۰۲۴م در‌پی بمباران حیطه «الشیاح» لبنان بوسیله رژیم صهیونیستی به شهید شدن رسید.[۱] پیکر وی در قبرستانی در بیروت در کنار شماری از فرماندهان شهید حزب‌الله در آرامستان روضة الشهیدین بیروت دفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.[۲]

نبیل قاووق در سال ۱۹۶۴م در روستای عبّا بنا شده در استان نَبَطیه لبنان چشم به جهان گشود. او از سال ۱۹۸۲م به کشور‌ایران مسافرت کرد و به دوران ده سال در حوزه علمیه قم به علم آموزی علم ها شرعی پرداخت.[۳] کتاب «عقائد شیعة اهل‌البیت(ع) فی الادلة المعتبرة» برای مثال اثرها علمی نبیل قاووق به شمار آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‌رود.[۴]

قاووق از سال ۲۰۱۰م تا فرصت شهادتش به‌تیتر نایب‌مدیر شورای اجرایی حزب‌الله شغل داشت.[۵] وی در تقویت نقش اجتماعی حزب‌الله در جامعه لبنان نقش داشت و همت می کرد حزب‌الله را خیر صرفا یک تکان نظامی بلکه نیرویی تولیدکننده در بسط و رفاه لبنان نیز معرفی نماید.[۶] قاووق همینطور در مراسم‌های بزرگداشت شهدای مقاومت مانند مراسم قاسم سلیمانی فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران و عِماد مُغنیه سخنرانی رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می کرد.[۷]

نبیل قاووق در بخشها مرزی لبنان با فلسطین اشغالی عمل‌های کبیر‌ای داشت.[۸] وی مخالف حضور امریکا در حوزه‌ غرب آسیا بود و بر اتحاد کشورها و دسته‌های مقاومت در قبال سیاست‌های بسط‌طلبانه اسرائیل و ایالات متحده تأکید داشت و از پیوندها استراتژیک پایه مقاومت تحت عنوان عاملی گزینش‌کننده در رویا رویی با تهدیدها فرنگی حافظه میکرد.[۹] وزارت بانک‌داری ایالات متحده در سال ۲۰۲۰م اورا تحریم کرد و اورا از عده ای دانسته بود که اعضای ارشد حزب‌الله و خط و سیاق سیاسی آن را گزینش می‌نماید و بر همگی کار‌های نظامی حزب‌الله پژوهش شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دارااست.[۱۰]

نگارخانه
دیدار روحانی نبیل قاووق با آیت‌الله خامنه‌ای (فروددین ماه ۱۴۰۳ش)
دیدار روضه خوان نبیل قاووق با آیت‌الله خامنه‌ای (فروددین ماه ۱۴۰۳ش)

پیکر «نبیل قاووق»
پیکر «نبیل قاووق»

مراسم بزرگداشت نبیل قاووق در قم (۲۶ مهر ۱۴۰۳ش)
مراسم بزرگداشت نبیل قاووق در قم (۲۶ مهر ۱۴۰۳ش)
پانویس
«قیادة حزب الله تزفّ العلامة المجاهد الشیخ نبیل قاووق إثر استشهاده بغارة صهیونیة غادرة فی الشیاح»، وب سایت العهد.
«پیکر فرماندهان شهید حزب‌الله به خاک امانت شد»، ایسنا.
«همدم با حسن نصرالله به قتل رسید؛ نبیل قاووق که بود؟»، آنلاین‌نیوز فارسی.
«کتاب عقائد شیعة اهل‌البیت(ع) فی الادلة المعتبرة»، کتابیوم.
«هم پا با حسن نصرالله به قتل رسید؛ نبیل قاووق که بود؟»، آنلاین‌نیوز فارسی.
«روحانی نبیل قاووق چه کسی است؟»، خبرگزاری دانشجو.
«همدم با حسن نصرالله به قتل رسید؛ نبیل قاووق که بود؟»، آنلاین‌نیوز فارسی.
«روحانی نبیل قاووق چه کسی است؟»، خبرگزاری دانشجو.
«روضه خوان نبیل قاووق چه کسی است؟»، خبرگزاری دانشجو.
«تحریم ایالات متحده علیه ۲ عضو ارشد حزب الله لبنان»»، وبسایت تحلیلی خبری بعدازظهر جمهوری اسلامی ایران.
منابع
«همپا با حسن نصرالله به قتل رسید؛ نبیل قاووق که بود؟»، آنلاین‌نیوز فارسی، تاریخ تکثیر: ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴م، تاریخ بازدید: ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴م.
«روحانی نبیل قاووق چه کسی است؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ نشر: ۸ مهر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۸ مهر ۱۴۰۳ش.
«قیادة حزب الله تزفّ العلامة المجاهد الشیخ نبیل قاووق إثر استشهاده بغارة صهیونیة غادرة فی الشیاح»، وب سایت العهد، تاریخ تکثیر: ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴م، تاریخ بازدید: ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۴م.
«تحریم ایالات متحده علیه ۲ عضو ارشد حزب الله لبنان»»، وب سایت تحلیلی خبری بعد از ظهر جمهوری اسلامی ایران، تاریخ نشر: ۲ آبان ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۸ مهر ۱۴۰۳ش.
«کتاب عقائد شیعة اهل‌البیت(ع) فی الادلة المعتبرة»، کتابیوم، تاریخ بازدید: ۸ مهر ۱۴۰۳ش.
«پیکر فرماندهان شهید حزب‌الله به خاک ودیعه شد»، ایسنا، تاریخ درج خبر، ۹ مهر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ مهر ۱۴۰۳ش.
نبو
جناح مقاومت
دسته‌ها و تکان‌ها
سپاه قدس • حزب‌الله لبنان • حشد شعبی • حماس • انصارالله یمن • سازمان بدر • لشکر زینبیون • لشکر فاطمیون • حسینیون • حرکت جهاد اسلامی فلسطین • کتائب حزب‌الله عراق • عصائب اهل الحق • کتائب سیدالشهداء عراق • مقاومت اسلامی نجباء
رهبران مقاومت
آیت‌الله خامنه‌ای • آیت‌الله سیستانی • عبدالملک الحوثی • نعیم قاسم
گستره جغرافیایی
جمهوری اسلامی ایران • سوریه • عراق • لبنان • فلسطین • یمن • نوار غزه • کرانه باختری • ضاحیه بیرو

مجال بیعت
خبر ها درباره امتناع علی(ع) از بیعت و کیفیت و مجال بیعت وی با ابوبکر متعدد و گاه متناقض میباشد و با اعتنا به اینکه گستردن این اتفاق جسته و گریخته در منابع گزارش گردیده است. از‌آنجا‌که هر خبر در‌این‌باره مستقل و بی‌رابطه آگاه دیگر تصویب گردیده‌است و ترتیب اتفاق ها معلوم وجود ندارد، نمی‌قدرت دانست که درخواست بیعت از علی(ع) و یارانش فورا بعداز اجتماع سقیفه و داخل شدن به مسجد اعمال گرفته میباشد، یا این که بعداز بیعت همگانی، مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد یا این که بعداز دفن نبی(ص).[۱۱۲]

این خبر ها را می‌قدرت به دو گروه عمده تقسیم کرد: یک تیم با اندک اختلافی در لفظ و محتوا متضمن این مقاله میباشد که علی(ع) ساعاتی بعد از بیعت همگانی، به طوع یا این که تحمیل با ابوبکر بیعت نموده است[۱۱۳]، بنابر بعضی نقل‌های تاریخی، علی(ع) تا ۶ ماه، از بیعت با ابوبکر پرهیز آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد[۱۱۴]،

حتی‌در بعضا از احادیث آمده میباشد که هیچ‌یک از بنی هاشم تا وقتی که علی(ع) بیعت نکرد، دست بیعت به ابوبکر ندادند.[۱۱۵] از این پس یا این که پاره ای زودتر از این بود که اینان و گروهی از رهروان و هوا داران علی(ع) همانند حُذیفه بن الیمان، خزیمه بن اثبات، ابوایوب انصاری، سلمان، ابوذر، خالدبن سعید و... با ابوبکر بیعت رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کردند.[۱۱۶]

انگیزه بیعت
به لحاظ میرسد آنچه علی(ع) را بر بیعت با ابوبکر واداشت، پیشرفت سریع ارتداد، سرکشی قبایل و ظهور مدعیان پیامبری در جزیرةالعرب بود.[۱۱۷] برخی از منابع نیز احتمال داده‌اند که جو فشار و بیم جان در قبول بیعت بی‌تأثیر نبوده میباشد، چون قصه گردیده که روزی ابوحنیفه از مؤمن طاق پرسید در شرایطی که خلافت، حق مشروع علی(ع) بود، چرا برای به چنگ آوردن حق خود قیام نکرد؟ او جواب اعطا کرد: ترسید جنیان او‌را نیز زیرا سعدبن عباده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بکشند!.[۱۱۸]

فدک
نوشته ی علمی‌های مهم: فدک، خطبه فدکیه، و نحن معاشر الانبیاء لا نورث
یکی اقدامات ابوبکر در به عبارتی روزهای اولیه خلافت، مصادره قهرآلود فدک بود.[۱۱۹] بعضا از منابع اهل سنّت به مصادره فدک، اعتراض فاطمه(ع) و طلب حق خود، جواب ابوبکر و خشم دخت رسول نسبت به او اشاره کرده‌اند[۱۲۰] و بعضا نیز با نقل روایاتی متفاوت مشروح‌خیس به زمینه پرداخته‌اند.[۱۲۱]

دانشمندان شیعه براساس منابع اهل سنّت نشانه داده‌اند که فاطمه(ع) از وقتی که فدک به امر ابوبکر مصادره شد، بارها تا نقطه پایان زندگانی کوتاه خود در پیش روی عموم مدینه، بر رمز حق خود بر فدک با او احتجاج نموده است. خلق و همینطور عکس العمل کارگزاران ابوبکر در حمله به منزل علی(ع) جهت دریافت بیعت، چنان فاطمه(ع) را از خویش ناخشنود تشکیل داد که تا نقطه پايان معاش با ابوبکر لب فروبست و وی و عایشه را از حضور بر راز لاشه و کمپانی در مراسم دفن خود ممنوع کرد.[۱۲۲]

گفته‌اند که ابوبکر خویش یک توشه بعد از استماع استدلال‌های فاطمه(ع) در حالی که می‌گریست، گواهی تملیک فاطمه را بر فدک نگاشت. ولی قدمت بعداز اگاهی از قضیه مدرک، به ابوبکر اعتراض کرد. آن گاه مدرک را گرفت و پاره کرد.[۱۲۳]

برخی از علمای اهل سنت مصادره و تصرف فدک را از مقوله اجتهاد و نزدیک به صلاحیت خلیفه دانسته‌اند. البته شیعه ها باتوجه به اینکه این صرفا مصادره در طول ابوبکر بوده و در مقابل آن بذل و عفووبخشش‌هایی از بیت‌المال در جهت پایدار کردن مبنا‌هایی خلافت در منابع گزارش گردیده، این شغل را طاقت فرسا شماتت کرده و رنجاندن فاطمه(ع) را که به فرموده نبی اکرم(ص) موازی با رنجانیدن پروردگار و نبی(ص) خداست، گناهی تبارک و از مطاعن ابوبکر می‌شمرند.[۱۲۴]

سیده نفیسه یا این که نفیسه‌خاتون (۱۴۵-۲۰۸ق) از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و دختر حسن بن زید بن حسن میباشد. منابع تاریخی، اورا از زنان عبادت کننده، بازهد، محدّث، در‌ستکار و حافظ قرآن شمرده‌اند. او همسر اسحاق مؤتمن فرزند امام درستگو(ع) بود. سیده نفیسه که برای زیارت قبر حضرت ابراهیم(ع) به مصر مسافرت کرده بود، با پافشاری عموم در مصر اقامت گزید و تا نقطه پايان قدمت در آنجا ماند. در بعضی منابع کرامت‌هایی مانند شفای مریض و رهانیدن مصر و رود نیل از خشکسالی به سیده نفیسه منسوب مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شده میباشد.

سیده نفیسه با تعبیر و حدیث آشنا بود به همین استدلال برخی از عالمان حدیث به عنوان مثال محمد بن ادریس شافعی و احمد بن حنبل در مجالس نقل حدیث وی کمپانی و از وی قصه می‌کردند. نفیسه‌خاتون در رمضان سال ۲۰۸ق از جهان رفت. اسحاق مؤتمن قصد جابجایی لاشه همسرش را به مدینه داشت؛ ولی به درخواست هم محلی مصر او‌را در همانجا دفن کرد. حرم وی در قاهره زیارتگاه‌ مسلمان‌ها آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

معاش‌طومار
نفیسه‌خاتون در مکه چشم به جهان گشود و در مدینه رشد کرد.[۱] گفته‌اند منزل‌ای که نفیسه در مدینه در آن معاش میکرد، در غرب مدینه و مقابل منزل‌ای بود که به امام درستگو(ع) وابستگی داشت.[۲] در کتاب الدر المنثور فی طبقات ربات الخدور، از کتاب اسعاف الراغبین بیان شده که نفیسه در سال ۱۴۵ق متولد شد‌ه‌است.[۳]عزیز الله عطاردی به دنیاآمدن او‌را در ۱۱ ربیع‌الاول به عبارتی سال بیان شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.[۴]

نسبش از جانب بابا با سه واسطه به امام حسن مجتبی(ع) می رسد.[۵] پدرش حسن بن زید از جانب منصور عباسی ۵ سال حکم دهنده مدینه بود البته او‌را برکنار و زندانی کرد.[۶] مقریزی از کتاب الروضة الانیسه بفضل مشهد السیده نفیسه، نقل کرده که مادرش ام ولد بود.[۷]

وصلت
نفیسه‌خاتون با اسحاق بن جعفر دارای اسم و رسم به اسحاق مؤتمن، فرزند امام راست گو(ع) وصلت کرد.[۸] برخی منابع متأخر سن اورا به هنگام تزویج ۱۵ سال دانسته‌اند.[۹] اسحاق مؤتمن، شخصی ثقه در نقل حدیث[۱۰] و از شاهدان وصیت امام هفتم درباره فرزندش امام رضا(ع) بوده میباشد.[۱۱] نفیسه دو فرزند به اسم قاسم و ام‌کلثوم برای اسحاق بن جعفر به عالم آورد.[۱۲]

حضور در مدینه
حمزه در عهد و پیمان برادری مسلمان‌ها در مکه با زید بن حارثه اخوی گردیده و در روز اُحُد هم او‌را وصی خویش کرد. [۴۹] در عهد برادری مدینه، قبل از بدر، حمزه با کلثوم بن هدم مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد اخوی شد.[۵۰]

فرستاده اکرم(ص) اول درفش پیکار را در ماه رمضان سال اولیه سفر برای حمزه بست تا سریه‌ای را برای حمله به کاروان تجاری قریش که از شام به مکه بازمی گشت، رهبری نماید. حمزه به یاروهمدم ۳۰ بدن از مهاجران و از انصار تا منطقه عیص در حاشیه دریا دریا پیش رفت و در آنجا، با ۳۰۰ سوار از مشرکان مکه به فرماندهی ابوجهل روبه رو شد. با میانجی گری مَبدون شوخی بن عَمرو جُهَنی که با هر دو گروه قرار صلح داشت، جنگی روی نداد و هر دو سپاه بازگشتند.[۵۱] حمزه همینطور در غزوات اَبواء یا این که وَدّان، ذوالعُشَیره و بنی قَینُقاع درفش دار آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود.[۵۲]

در غزوه بدر، حمزه در مجاورت‌ترین قسمت سپاه اسلام به مشرکان بود[۵۳] و فرستاده(ص) وی، علی(ع) و عُبَیدة بن حارث بن عبدالمُطَّلب را به رویارویی با یک‌سری بدن از سران مشرکان ارسال کرد. سازه بر گزارش‌های گوناگون، عُتْبة بن ربیعه یا این که شَیبه در نبرد بدون واسطه با حمزه کشته رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.[۵۴]

در ماجرای سَدّ ابواب نیز به حمزه اشاره شد‌ه‌است. بیان کننده حمزه یکی‌از افرادی بود که از منزل خویش به مسجد رسول(ص) دری داشتند. رسول اکرم(ص) امر کرد که تمامی به جز حضرت علی(ع) این درها را ببندند و در جواب سؤال حمزه از انگیزه این فرمان و استثنا شدن علی(ع)، آن را دستوری از جانب آفریدگار خواند.[۵۵] اگرچه از پاره‌ای احادیث برمی آید که‌این داستان مرتبط با پس از فتح مکه بوده میباشد، البته حیث اولیه ترجیح شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داراست.[۵۶]

در شروع غزوه احد در سال سوم سفر، حمزه برای مثال افرادی بود که خواهان نزاع در خارج مدینه بودند، به حدی که قسم خورد چیزی نخورَد تا زمانی در بیرون شهر با معاند بجنگد. او مسئول قلب سپاه بود، با دو چاقو می جنگید و درین نزاع رشادت‌ها نمود.[۵۷]

شهید شدن
نوشته‌علمیٔ اساسی: غزوه احد
غزوه احد در روز شنبه ۷ شوال (یا این که ۱۵ شوال)[۵۸] سال سوم قمری (۲۳ مارس ۶۲۵م) وقوع افتاد.[۵۹] در‌این غزوه، حمزه به دست وحشی بن حرب، غلام حَبَشی دختر حارث بن عامر بن نَوْفَل یا این که غلامِ جُبَیر بن مُطْعِم، به شهیدشدن رسید.[۶۰]

طبق روایتی، دختر حارث با وعده آزادی وحشی، از وی خواست به انتقام پدرش که در غزوه بدر مقتول بود، محمد(ص)، حمزه یا این که علی(ع) را بکشد.[۶۱] سازه بر ماجرا دیگر، جبیر بن مطعم در قبال تصاحب کردن انتقام عمویش، طُعَیمة بن عَدی که در بدر مورد قتل واقع شده بود، به وحشی وعده آزادی بخشید؛ [۶۲] ولی نقل شده میباشد که علت هِند دختر عُتبه و زن ابوسفیان، برای انتقام به دست آوردن به جهت کشته شدن بابا، اخوی و عمویش در غزوه بدر، بیشتر از جبیر یا این که دختر حارث بود. طبق بعضا نقل‌ها، از آغاز هند با وعده کالا، وحشی را به‌این عمل ترغیب کرد.[۶۳]

مثله شدن پیکرش
به روایتی، هند برای تناول کردن جگر حمزه نذر کرده بود.[۶۴] وحشی آغاز پیمان کشتن علی(ع) را اعطا کرد، البته در میدان، حمزه را به شهیدشدن رساند و جگر او‌را نزد هند موفقیت. هند خرقه و زیور خویش را به وحشی اعطا کرد و به وی وعده ده دینار در مکه اعطا کرد. بعد کنار تن حمزه آمد و او‌را مُثْله کرد و از اعضای بریده وی، برای خویش گوشواره، دست سد و خلخال صحیح کرد و آن‌ها را با جگر حمزه به مکه پیروزی.[۶۵] بیان شده میباشد معاویة بن مُغیره و ابوسفیان هم تن حمزه را مثله یا این که زخمی کردند.[۶۶]

از شدت ناگواری آنچه بر پیکر حمزه رفته بود، بعضا اصحاب قسم و سوگند خوردند در مقابل، ۳۰ بدن یا این که بیشتر از قریش را مثله نمایند؛ البته آیه ۱۲۶ سوره نحل نازل شد که گرچه به وی اذن تقابل به مثل می‌بخشید، لیکن شکیبایی را عملی خوب می‌دانست.[۶۷] بعضی منابع تفسیری اهل سنت، این پیمان را به فرستاده (ص) نسبت داده‌اند.[۶۸]

مراسم تدفین
نوشته‌ی علمیٔ مهم: حرم شهدای احد

مرقد حمزه و دیگر شهدای مبارزه احد پیش از تخریب بوسیله وهابیان

مرقد حمزه و شهدای نبرد احد بعد از مرمت
حمزه اولیه شهید اُحُد بود که رسول اکرم(ص) بر وی نماز گزارد و آن گاه بقیه شهیدان را در چندین دفعه آوردند و کنار وی نهادند و نبی معبود بر آنان و بر وی نماز می‌گزارد. بنابراین، حدود هفتاد توشه به طور غیروابسته و همدم با دیگر شهداء بر پیکر او نماز گزارد.[۶۹] حمزه را در پارچه‌ای که خواهرش صفیه آورده بود، کفن کردند؛ چراکه مشرکان اورا لخت کرده بودند.[۷۰]

عبدالله بن جحش را به یاروهمدم حمزه که خان دایی‌اش بود در یک قبر دفن کردند.[

سید محمدسعید حکیم یا این که سید محمدسعید طباطبایی حکیم (۱۳۵۴-۱۴۴۳ق) از مراجع تاسی شیعه در عراق. او نوه دختری سید محسن حکیم، مرجع تبعیت شیعه ها در قرن چهاردهم قمری، بود. محمدسعید حکیم تحصیلات حوزوی را نزد سید محسن حکیم، حسین حلی و سید ابوالقاسم خویی طی کرد و بعد از وفات سید ابوالقاسم خویی به مرجعیت مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد رسید.

آیت الله حکیم با مجازات مرتد مخالف بود. همینطور در قضیه رؤیت هلال بر آن بود که در‌صورتی‌که ماه در یک کدام از بخش ها آسیا، افریقا و اقیانوسیه چشم خواهد شد، دیگر بخشها نیز احکام فقاهتی به عبارتی حوزه‌ را خواهند داشت. از دید حکیم، رهروان ادیان ابراهیمی از حیث دینی منزه می‌باشند و وصلت دایم مرد مسلمان با زن اهل کتاب روا آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

حکیم از زمان جوانی، دروس تخصصی حوزه زیرا فقه و اصول فقه و دیگر دروس مانند خلق و خوی و تعبیر را درس دادن میکرد. وی اثراتی را در مسئله‌هایی زیرا فقه، اصول،‌ سخن و مسائل اجتماعی نوشته میباشد. در روزگار حکومت صدام حسین در عراق، هشت سال به زندان به زمین خورد. دفترهای نمایندگی وی در شهرهایی مثل نجف، قم،‌ دمشق و بیروت عمل دارا رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هستند.

معاش‌طومار
سید محمدسعید طباطبایی حکیم، در سال ۱۳۵۴ق، موازی با ۱۳۱۴ش، در نجف دیده به جهان گشود.[۱] پدرش سید محمدعلی از استادان سطح ها بهتر حوزه علمیه نجف و مادرش دختر سید محسن شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد حکیم بود.[۲]

وفات
حکیم در ۱۲ شهریور سال ۱۴۰۰ش، مصادف با ۲۵ محرم ۱۴۴۳ق در نجف درگذشت[۳] و بعد از تشییع، در تراس ۲۸ مقبره امام علی(ع) به‌خاک امانت شد.[۴]

قبر سید محمدسعید حکیم در بقاع امام علی(ع)
شغل‌های علمی
سید محمدسعید حکیم در ده سالگی، دروس حوزوی را نزد پدرش شروع کرد و تا نقطه نهایی زمان سطح حوزه، از او یادگرفت.[۵] بعداز آن، درس بیرون را نزد افرادی زیرا سید محسن حکیم و حسین حلی فرا گرفت.[۶] سید محسن حکیم تصحیح و تفحص کتاب مستمسک العروة الوثقی را به وی واگذار کرد.[۷]

محمدسعید حکیم از ۳۲ سالگی، درس دادن دروس بیرون فقه و اصول را شروع کرد. وی همینطور تعبیروتفسیر قرآن و رفتار درس دادن می کرد.[۸]

استادان و شاگردان
سید محسن حکیم، حسین حلی، میرزا حسن بجنوردی و سید ابوالقاسم خویی مهمترین استادان درس بیرون فقه و اصول سید محمدسعید حکیم بوده‌اند.[۹]

وی شاگردان بخش اعظمی تربیت کرد که در قم، نجف و حجاز کار دارا هستند؛[۱۰] مثلا:

حسین فرج عمران قطیفی که از استادان درس بیرون فقه و اصول در حجاز میباشد.
سید عبدالرزاق حکیم اخوی سید محمدسعید حکیم و از استادان درس بیرون فقه و اصول در حوزهٔ نجف که در سال ۱۴۱۳ق، بعد از آزادی از زندان صدام، درگذشت.
باقر ایروانی از اساتید حوزه علمیه نجف از استادان درس بیرون فقه و اصول و تالیف کنندهٔ بعضی کتاب ها درسی حیطههای علمیه.[۱۱]
اثرها
از سید محمدسعید حکیم ۲۴ تیتر کتاب در بیشتراز چهل جلد در موضوعاتی زیرا اصول،‌ فقه، مسائل مُستَحدَثه و برخی موضوعات اجتماعی، به چاپ رسیده میباشد.[۱۲] بعضی از اثر ها وی به لهجه‌های دیگر ترجمه گردیده است.[۱۳]

کتاب المُحکَم فی اصول الفِقه در مورد دانش اصول فقه که در ۶ جلد به چاپ رسیده میباشد[۱۴] و مصباح المنهاج در ۱۹ جلد که تفصیل کتاب دینی منهاج‌الصالحین تاثیر سید محسن حکیم میباشد، از مهمترین اثرها وی میباشد.[۱۵] همینطور کتابی به اسم الکافی فی اصول الفقه از اثرها وی میباشد که نصیب متعددی از آن را در زندان نوشته میباشد.[۱۶] کتاب فاجعة الطف (فاجعه عاشورا) نیز کتابی میباشد کامل که درباره اثر ها و حاصل حادثه کربلا نگاشته میباشد.[۱۷] او درباره مسائل نوپدید، مانند مشابه‌سازی، رایانه و فضای مجازی هم نوشته‌هایی دارااست.[۱۸] الفوائد الرجالیه نیز از سایر تالیفات اوست.[۱۹]

شغل‌های اجتماعی
سید محمدسعید حکیم به‌استدلال مخالفت با ضابطه جلوگیری کردن پیاده‌روی برای زیارت امام حسین(ع) که در عصر حکومت صدام حسین در عراق مصوب بود، زیر تعقیب و برای مدتی فراری بود.[۲۰] همینطور به دلیل امتناع قبیله صدر از حضور در کنفرانس مردمی اسلامی که به فرمان صدام تشکیل‌شده بود، یار و همدم با ۸۰ نفر از بستگان حکیم بازداشت و به زمان ۸ سال زندانی شد.[۲۱]

مرجعیت تاسی سید محمدسعید حکیم بعداز آن شروع شد که سید ابوالقاسم خویی درگذشت.[۲۲]

وی همینطور با اعزام مبلغانی به نواحی گوناگون عراق، خصوصاً جنوب این مملکت، اقداماتی را برای رفع ایرادات عشایر و روستانشینان اعمال بخشید. شغل‌های مشابهی هم در کشورهای جمهوری اسلامی ایران،‌ هند و پاکستان داشت.[۲۳]

سید محمدسعید حکیم در قبال کشتار شیعه‌ها پاکستان به دست گروهی موسوم به سپاه صحابه، موضع گرفت و دولت پاکستان را مسئول جواب‌گویی به آن دانست. نواز شریف در آغاز‌وزیر پاکستان در جواب، طومار‌ای به دفتر کار او نوشت و علاوه بر ابراز همدردی، از تصمیم دولتش برای جنگ با عاملان کشتار شیعه ها خبر بخشید.[۲۴]

میان اثرها او گروه‌ای از طومار‌ها وجود دارااست که برای عموم آذربایجان و گِلگِت در پاکستان مندرج میباشد.[۲۵]

بینش‌ها
سید محمدسعید حکیم در برخی مسائل شرعی دیدگا‌ه‌های جدید‌ای داشت؛ به عنوان مثال مخالفت با مجازات مُرتَد.[۲۶] همینطور در زمینه ی زمینه رؤیتِ هِلال، عرش مجموعه کشورها‌های آسیا، آفریقا و اقیانوسیه را یکی‌از می‌دانست. بر محور این فتوا، درصورتی که در یکی‌از شهرهای یکی این بخش ها، هِلال ماه چشم گردد،‌ دیگر بخش ها هم حکم فقاهتی آن را خواهند داشت.[۲۷]

از نگاه حکیم، رهروان ادیان ابراهیمی از دید شرعی منزه میباشند و تزویج دایم مرد مسلمان با زن اهل کتاب روا میباشد.[۲۸] و نیز از نگرش وی در‌حالتی که فقیهی مبسوط الید نباشد، مشخص و معلوم وجود ندارد که ولایتی بر اجرای حدود داشته باشد.[۲۹]

پانویس
«گوهر تابان»، تارنما قانونی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
سجاد، اسوه فقاهت و پابداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۶.
«آیت‌الله سید محمد سعید حکیم درگذشت»، خبرگزاری ابنا.
محل دفن حضرت آیت‌الله محمدسعید حکیم، مقر خبری شفقنا.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۱.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۴.
سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
«گوهر تابان»، تارنما قانونی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.

تقریر دلیل
ادله فطرت به چندین شیوه آورده شده میباشد که چهار تقریر آن ذکر می‌گردد:

تقریر ملاصدرا
وجود واجب والا امری فطری میباشد، چون آدم هنگام مواجهه در حالت هولناک به طبیعت فطری خویش به معبود تکیه کرده و از روی غریزه به مسبب الاسباب و آنکه دشواری‌ها را سهل وآسان می‌نماید، روی می آورد؛ هرچند ممکن میباشد به‌این تمایل فطری خویش بی‌اعتنا باشد و این بر وجود باری‌تبارک حکایت مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دارااست.[۱۷]

تقریر علامه طباطبایی
علامه طباطبایی گفته میباشد آدم به زمانی که از کارها دنیوی ناامید میشود، به خداوند مدد میبرد؛ این پدیده حتی‌در اشخاص بی‌اعتقاد و باور نیز روی می دهد، ولی چنانچه فطرتشان سرکوب نشده باشد. امیدواری و مفاهیمی مانند آن (نظیر محبت، دشمنی و عزم)، در حالتی‌که طرف دو‌مین نداشته باشد؛ طلب آرزو و مفاهیمی مانند آن رخداد نمی‌افتد؛ بدین ترتیب فطرت آدم علتی بلندتر از انگیزه‌های دنیوی می‌بیند که رویدادهای دنیوی در آن تأثیری ندارد و آن به عبارتی کمال مطلق و پروردگار آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۱۸]

تقریر امام خمینی
امام خمینی اعتقاد دارد عشق و علاقه به کمال مطلق در بشر وجود دارااست و کمال مطلق بی‌شک وتردید مبدأ هستی میباشد و می‌بایست معشوق فطرت وجود داشته باشد تا فطرت بشر به آن متوجه گردد. از طرفی غیر ممکن میباشد که فطرت انسانی در این باره خاطر کرده‌باشد و غلط کرده‌باشد؛ چراکه اولاً خیال و خاطر، محصور و وجود شیدا، نامحدود میباشد و ثانیاً فطرت لازمه وجود میباشد و در آن غلط رویه رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ندارد.[۱۹]

تقریر آیت‌الله جوادی آملی
از منظر جوادی آملی دو معنا شیدا و معشوق مُتَضایف می‌باشند؛ یعنی تصور یکی از فارغ از دیگری قابلیت و امکان‌پذیر وجود ندارد و زیرا بشر (دلداده) وجود دارااست، پس ضرورتاً آفریدگار (معشوق) نیز جانور میباشد.[۲۰] جوادی آملی آدم را درین عالم تشنه‌ای در ادامه واقعیت می‌بیند و واقعیت را در باطن خویش می یابد، آنگاه به اندازه هستی خویش واقعیت را در مییابد و به واقعیت مطلق که به عبارتی خدا میباشد، عشق‌مند شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می گردد.[۲۱]

ادله فطرت در قرآن
بعضی از مفسران و متکلمین آیه ۵۳ سوره نحل و آیه ها ۷۴ تا ۷۶ سوره انعام مرتبط با رد ماه و خورشید و ستارگان تحت عنوان معبود بوسیله حضرت ابراهیم (ع) را نیز بخشی از اشاره قرآن به دلیل فطرت دانسته‌اند.

اورده شده کلمه ها قرآنی «فطر الله»، «صبغة الله»، «حنیف» و «رجعوا الی انفسهم» به فطرت اشاره دارااست.[۲۲]

نقد ها
بدین استدلال اشکالاتی وارداتی میباشد، برای مثال اینکه جان لاک می گوید: در حالتی که خداجویی در فطرت و ضمیر بشر ریشه داشت، همگی بشر‌ها در کلیه حالت به مباحث مرتبط با الهیات و خداشناسی تمایل نشانه می‌دادند درحالی‌که‌این تمایل چشم نمی شود.[۲۳] مرتضی مطهری نیز به جواب می دهد، اولاً لازمه فطری بودن این وجود ندارد که همگی وقت اشخاص درگیر به آن باشند، همچنان که هیچ عشق طبیعی انسانی این‌سیرتکامل وجود ندارد، مانند عشق و علاقه به هنر و زیبایی و ثانیاً زیرا کارها آیتم عشق و علاقه بشری مختلف میباشد، طبعاً سرگرمی به بعضی علایق از علایق دیگر می‌کاهد و احیاناً فراموش میگردد.[۲۴]

همینطور گونه های دیگری که مطرح گردیده‌است، این میباشد که محبت و عشق و علاقه و مسائلی ازین دست مدام وجه دومین دارا هستند و سوای آن قابل تصور نیستند البته این آرم از وجود آن در دانا سوا ذهن ندارد.[۲۵] جوادی آملی در جواب گفته میباشد که کلام در اینجا در نسبت طرف دوم امیدوار بودن و محبت ورزیدن وجود ندارد، بلکه کلام در حقیقتی میباشد که در بنیان شخص وجود دارااست و میداند این آرزو به موجودی حقیقی و فرنگی میباشد. جوادی آملی برای ادراک عالی عطش بشر و وجود آب را نمونه میزند که عطش هرچند محل حضورش (موطنش) در باطن بشر میباشد ولی ارتباط‌ای فارغ ذهن، در بین عطش و آب برقرار میباشد و اینکه کسی به جهت سراب غلط می‌نماید، خطای در تطبیق داراست و ارتباط در بین عطش و آب را از متن بیرون نخواهد کرد.[۲۶]

عامل اجماع عام
اورده شده در دنیا تفکر غرب، برهانی که به استدلال فطرت مجاورت میباشد، ادله اجماع عام اسم داراست.[۲۷] سِنِکا، فیلسوف رومی سده نخستین میلادی، او‌لین کسی بود که عامل اجماع عام را مطرح کرد.[۲۸] تقریر او از این استدلال به این شکل بود که: الف. یقین به «آفریدگار وجود دارااست» امری فطری و غریزی میباشد. ب. هر اعتقادی که فطری باشد صحیح و مبتنی بر با واقع میباشد. فیض: اعتقاد و باور به اینکه «آفریدگار وجود داراست» صحیح و مبتنی بر با واقع میباشد.[۲۹] بعداز او، توماس آکویناس،[۳۰] ویلیام جیمز، چارلز هاج، جیمز جویس و پل تیلیخ از این عامل در ثابت وجود معبود به کار گیری کرده‌اند.[۳۱]