مجله خبری مساجد

محمد بن حسن حِلّی پر اسم و رسم به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمان نوجوانی به سکو اجتهاد رسید. خرالمحققین در فقه، اصول فقه و صحبت تألیفاتی داراست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن اثر ها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی گستردن اشتباهات القواعد اسم داراست که گزینه دقت فقیهان عصر‌های پس از وی قرار مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفته میباشد.

معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادی‌الاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق متولد شد.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها فقهی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی در‌این مقطع معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

حکم کننده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال به دنیاآمدن فخرالمحققین درمی‌یابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این حیث را رد می‌نماید و اعتقاد دارد که چه‌بسا علامه در صدر قواعد را به‌طور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیت‌طومار علامه به فرزندش به دست می آید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن تفصیل قواعد یا این که نو به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نرسیده بود.[۳]

بر طبق آنچه خویش فخرالمحققین در کناره کتاب الالفین می‌نویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشور ایران مهاجرت کرده است و بعداز مدتی با بابا به حله برگشته شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

فخرالمحققین به به عبارتی معیار‌که از دید مراتب ادب و کمال ممتاز و در‌حد خویش بی‌نظیر بوده میباشد، از نظر آرامش و خلق و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصر داشته میباشد. لغات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیت‌های شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]

کتاب ایضاح الفوائد
اثر ها
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست اثر ها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها متفاوت اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن و یا این که تفصیل اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ مثلا کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی گستردن ایرادات القواعد.[۵]

شاگردان
بعضا از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:

شهید نخستین،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابن‌متوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاج‌الدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه‍.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد البته از مزار و مدفن او استحضار دقیقی در مشت وجود ندارد.[مستلزم منبع]

روضه خوان عباس قمی در خاصیت ها الرضویة از صحبت مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشه‌اش را به نجف اشرف حمل کرده‌اند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف بعداز نقل مدفون ساختند»(یعنی بعد از اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]

عبدالله مامقانی در تنقیح المقال می‌نویسد: «اگاهی نیافتم که تا به امروز کسی از پژوهشگران، مدفن اورا معلوم نموده باشد اما بزرگان می گویند که درندگان او‌را خورده‌اند و مسئله‌ای دارااست که اینجانب از نقل آن به خیال و خاطر توهین به معاصرینش، جلوگیری می کنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعه‌ای از دریا، با بیان شواهدی (به عنوان مثال استناد به حرف ذکر شده از مجلسی نخستین) صحبت مامقانی را خطا دانسته میباشد.[۱۱]

روحانی میرزا حسین بن محمد تقی بن علی محمد نوری طبرسی (۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) پر اسم و رسم به محدث نوری و حاجی نوری از محدثان شیعه در قرن سیزدهم هجری بود. آوازه محدث نوری بیشتر به سبب ساز نوشتن کتاب مستدرک الوسائل و به‌ویژه کتاب فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب‌ الارباب میباشد. وی در کتاب اخیر کوشیده تا با استعمال از پاره‌ای احادیث اثبات نماید که قرآن کریم ومهربان گرچه عیناً صحبت الهی میباشد و چیزی بر آن افزوده نشده و تغییر‌و تحول نکرده البته آیاتی از آن قبل از توده‌آوری به دلایلی حذف گردیده(تحریف به نقصان) و آنچه حذف گردیده، نزد اهل خویش محفوظ میباشد. نشر این کتاب، سبب دردسرهایی برای محدث نوری شد و اعتراض عالمان شیعه و سنی را برانگیخت و اثر ها اکثری در رد این عقیده مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نوشتند.

معاش‌طومار
محدث نوری در ۱۸ شوال سال ۱۲۵۴ق در روستای یالو از توابع شهرستان فروغ درایران دیده به جهان گشود.[۱] از به عبارتی کودکی به درس، محمدعلی محلاتی(۱۲۳۲-۱۳۰۶ق) رویکرد یافت و بخشی از علم ها شرعی را یادگرفت. ابتدا جوانی به طهران مهاجرت کرد و در درس علمای آن شهر نظیر روحانی عبدالرحیم بروجردی(د ۱۳۰۶ق) کمپانی کرد و با دختر وی وصلت آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۲]

محل دفن میرزا حسین نوری در کنار شاگردش روحانی عباس قمی در بقاع امیرالمومنین(ع)
نوری به سال ۱۲۷۳ق در ۱۹ سالگی عازم نجف شد. چهار سال در آن شهر ماند و بعداز آن به کشور ایران رجوع و برگشت. یک‌سال بیشتر نتوانست در کشور‌ایران بماند و در سال ۱۲۷۸ق مجدد به عراق رجوع و برگشت و به درس عبدالحسین تهرانی پر اسم و رسم به روحانی العراقین درکربلا خط مش یافت و آن گاه درپی مدرس به کاظمین هجرت کرد و دو سال در آن شهر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ماند.

در سال ۱۲۸۴ق به قصد زیارت امام رضا(ع) به جمهوری اسلامی ایران رجوع و برگشت و عازم مشهد شد. دو سال سپس در سال ۱۲۸۶ق به عراق رجوع و بعداز آن، برای دومی توشه به زیارت منزل پروردگار رفت و بعداز رجوع به عراق، پای درس میرزای شیرازی حاضر شد. زیرا میرزای شیرازی در سال ۱۲۹۱ق به سامرا هجرت کرد، محدث نوری نیز در سال سپس یاروهمدم دیگر استادش فتحعلی فرمان روا‌آبادی و خواهرزاده‌اش ادب‌الله نوری به سامرا رفت. در سال ۱۳۱۴ق. به نجف اشرف برگشت و تا پایان قدمت در آن شهر باقی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ماند.[۳]

وفات
نوری در شب چهارشنبه ۲۷ جمادی‌الثانی در سال ۱۳۲۰ق در نجف درگذشت و در صحن بقاع امیرالمؤمنین (ع) به خاک ودیعت شد.[۴] مراتب علمی و تقوای اورا عالمان فقاهتی و شاگردانش بسیار ستوده‌اند.[۵]

احیای پیاده‌روی اربعین
در طول روضه خوان انصاری سنت زیارت امام حسین(ع) با پای پیاده اشاعه داشت و بخش اعظمی از بزرگان و علما با پای پیاده به زیارت کربلا می‌رفتند؛ البته مدتی سپس این سنت به بیماری آلزایمر امانت گردیده بود و محدث نوری این سنت را مجدد زنده کرد.[۶]

اساتید
مولی محمد علی محلاتی
روضه خوان عبدالرحیم بروجردی
روضه خوان عبدالحسین تهرانی
روضه خوان مرتضی انصاری
سید محمدحسن شیرازی
فتح علی فرمان روا آبادی.[۷]
شاگردان
روضه خوان عباس قمی صاحب و مالک مفاتیح الجنان
محمدباقر قائنی بیرجندی [۸]
آقا والا تهرانی مالک کتاب الذریعة
علامه روضه خوان علی بن ابراهیم قمی
مولی محمد تقی قمی باوزئیری
محمدتقی بافقی [۹]
روضه خوان اسماعیل بن روضه خوان محمد باقر اصفهانی.[۱۰]
میرزا جواد ملکی تبریزی[مستلزم منبع]
سید ابوالقاسم دهکردی
تألیفات
نوشته‌علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها میرزا حسین نوری
حاجی نوری دارنده تألیفاتی چندین در موضوعات متعدد بوده که برخی از آنان به جهت عنایت و برخی حاشیه ها پیرامون آن پر اسم و رسم گریده میباشد.

مستدرک الوسائل

کتاب نجم الثاقب
مستدرک الوسائل
نوشته‌علمیٔ اساسی: مستدرک الوسائل
مُستَدرَکُ الوَسائل و مُستَنبَطُ المَسائل، که به صورت خلاصه مستدرک خوانده می شود، مشهورترین تألیف محدث نوری میباشد. این کتاب که در ۱۸ جلد منتشر شد‌ه‌است در بردارنده احادیثی میباشد که به اعتقاد و باور محدث نوری در وسائل الشیعه نیامده میباشد. محدث نوری این کتاب را با توکل بر ۷۵ کتاب حدیثی نوشته میباشد.

فصل الخطاب
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب (کتاب)
محدث نوری در‌این کتاب کوشیده میباشد با استناد به احادیث اثبات نماید که قران دربرگیرنده آیاتی بوده میباشد که در قرآنِ توده‌آوری‌گردیده در حین عثمان، آن نشانه‌ها وجود ندارد و نزد معصوم(ع) محفوظ میباشد و ولی ما نمی‌دانیم که آنچه حذف گردیده، چه بوده میباشد و به اصطلاح، قرآن تحریف به نقصان دارااست[۱۱] این کتاب برخورد‌های بخش اعظمی را در دنیا اسلام پیرو داشت و علمای شیعه و سنی عقیده او را نپذیرفتند.[۱۲]

تک‌نگاری
در سال ۱۳۷۸ش به مناسبت یکصدمین سال درگذشت محدث نوری کتابی با تیتر علامه محدث نوری، منتشر شد.[۱۳] محمدحسین صفاخواه و عبدالحسین طالعی این کتاب را عده‌آوری کرده‌اند و انتشارات ابرون آن را منتشر نموده است.
این کتاب دارنده هفت نصیب میباشد و به معاش‌طومار، قوم، اساتید و شاگردان نوری، اجازات وی، و تألیفاتش پراخته میباشد.[۱۴] در نصیب ششم به عنوان بخشی از سیره علمی و عملی محدث نوری ماجرا‌هایی از معاش اورا نقل نموده است. و در قسمت هفتم لحاظ ۴۴ نفر از پژوهشگران و مشاهیر را درباره نوری نقل نموده است.[۱۵]

پانویس

مرتضی انصاری دزفولی دارای اسم و رسم به‌ روضه خوان انصاری (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) از فقیهان والا شیعه در قرن سیزدهم قمری که پس از مالک جواهر، مرجعیت عامه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد یافت.

روحانی انصاری را «خاتم الفقهاء و المجتهدین» کنیه داده‌اند. او با ابداع، دانش اصول و درپی آن، فقه را وارد مرحله جدیدی کرد. کتاب‌های رسائل و مکاسب مهمترین اثرها وی میباشند. این کتاب‌ها از کتاب‌های درسی حیطههای علمیه شیعی میباشد. به اثر ها او، همانند اثرها پژوهشگر حلی، علامه حلی و شهید نخستین، همواره دقت شد‌ه‌است و پژوهشگران اکثری بر آنان گستردن یا این که کناره آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نوشته‌اند.

وی در سال ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.

معرفی و رده
مرتضی بن محمدامین در ۱۸ ذی‌الحجه، عید غدیر، سال ۱۲۱۴ هجری قمری در دزفول متولد شد. والدینش به مناسبت روز به دنیا آمدن، اورا مرتضی نامیدند. نسب وی به جابر بن عبدالله انصاری از صحابه، رسول (ص) رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می رسد.[۱]

بابا وی، محمد امین (متوفی ۱۲۴۸ق) از علمای پرهیزکار و از زمره مبلغان آیین بوده میباشد. مامان روضه خوان دختر روضه خوان یعقوب فرزند روضه خوان احمد بن روضه خوان شمس الدین انصاری میباشد و زنی پرهیزگار و متعبد بود. وی پیش از میلاد روحانی شبی امام راستگو (ع) را درعالم رؤیا می‌بیند که قرآنی طلاکاری گردیده به وی بخشید. مُعبِّرین خوابش را به فرزندی پارسا و بلند سکو تعبیر و تفسیر کردند. از وی آورده شده که همواره کوشش می‌کرده تا در هنگام شیر دادن به فرزندش با وضو شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد باشد.[۲]

روضه خوان انصاری در ۱۸ جمادی‌الثانی ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.[۳]

از سال ۱۲۶۲ق. مرجعیت عامه به صاحب و مالک جواهر منتقل شد. در سال ۱۲۶۶ق. وی در لحظات پایان حیاتش در گردآوری بزرگان شیعه و حضور روضه خوان انصاری، خطاب به حاضرین ذکر کرد:

«هذا مرجعکم اینجانب آینده: این مرجع شما بعداز اینجانب میباشد.» وخطاب به روضه خوان انصاری بیان کرد:قَلِّل اینجانب احتیاطک فأن الشریعة سمحة سهله (از احتیاطات خویش بکاه، همانا آیین اسلام فقاهتی سهل وآسان میباشد)[۴]

قبر روضه خوان انصاری در بقاع امام علی(ع)
روحانی انصاری بعد از علی بن جعفر کشف کننده‌الغطاء برادرش روضه خوان حسن کشف کننده الغطا و همینطور مالک جواهر سر گروهی و اداره حوزه علمیه نجف را از سال ۱۲۶۶ تا ۱۲۸۱ به مقطع ۱۵ سال به ذمه داشت و شیعه‌ها دنیا از او پیروی می‌کردند.[۵]

تحصیلات
شیح انصاری از زمانه کودکی قرآن و معارف اسلامی را یادگرفت. بعداز آموزش قرآن و ادبیات عرب به قرائت فقه و اصول نزد پسر عمویش روضه خوان حسین انصاری پرداخت و درین دو حرفه، در جوانی به سکو اجتهاد رسید. در بیست سالگی به یاروهمدم بابا به عتبات عالیات در عراق هجرت کرده، گزینه توجّه علاّمه مجاهد قرار گرفت و به تقاضای این فقیه گران قدر در کربلا ماند.[۶]

روحانی از این پس به مدّت چهار سال در درس سید محمد طباطبایی مجاهد و محمدشریف مازندرانی کمپانی جست. آن گاه روحانی انصاری در تاثیر حمله والی بغداد به کربلا به کشور ایران مراجعت کرد.[۷] امّا بعد از 1سال مجدد به کربلا رجوع و برگشت و قریب به دو سال دیگر در محضر شریف العلما شاگردی کرد. آن‌گاه به نجف رفته و به دوران 1سال از درس موسی بن جعفر کشف کننده‌الغطاء بهره برد و پس از این به جمهوری اسلامی ایران مراجعت کرد.

او این توشه به مدّت سه یا این که چهار سال نزد فقیه تعالی ملا احمد نراقی در کاشان شاگردی کرد. روضه خوان در همین زمان به اصفهان رفته و با سید محمدباقر شفتی دیدار نمود. روضه خوان انصاری عاقبت مجدد در سال ۱۲۴۹ق. وارد نجف شد و نزد علی بن جعفر کشف کننده‌الغطاء یک سری سالی شاگردی کرد و براین اساس به مقامات بسیار بلند علمی دست یافت.[۸]

تمبر چاپ گردیده به مناسبت بزرگداشت روضه خوان مرتضی انصاری از سوی اداره پست کشور ایران
اساتید
روضه خوان از محضر اساتید زیادی فایده جسته میباشد که اسم یکسری بدن از آن ها اینگونه میباشد:

پسر عموی او، حسین انصاری دزفولی (طلبه صاحب و مالک ریاض)، تا سن ۱۷ سالگی.[۹]
سید محمد طباطبایی مجاهد (از شاگردان وحید بهبهانی) وی در سنین ۱۸سالگی، دو سال از محضر وی سود گرفته میباشد.[۱۰]
محمدشریف مازندرانی.[۱۱]
ملا احمد نراقی (مالک «مستند الشیعه»)، به مقطع ۴ سال تک تک در کاشان.[۱۲]
موسی بن جعفر کشف کننده‌الغطاء، به دوران 1سال.
علی بن جعفر کشف کننده‌الغطاء، به بازه ۵ سال.
محمدحسن نجفی مالک جواهر الکلام (دوران بسیار اندک).[۱۳]
مطهری فقید واسلام پژوه براین اعتقاد میباشد که روضه خوان انصاری که یک کدام از مبتکرترین فقهای صد و پنجاه سال اخیر میباشد، از تک تک علمای فعلی کمتر معلم چشم، یعنی زمان مدرس دیدنش بسیار معدود بوده میباشد. یعنی همگی عصر استاد دیدن وی در شرایطی که اکانت گردد به ده سال نمی رسد، در حالتی‌که که بقیه افراد بیست سال و بیست و پنج سال و سی سال مدرس چشم‌اند. [۱۴]

معماری بقاع
صحن بقاع
صحن بقعه امام‌حسین(ع) محدوده‌ای ‌میباشد‌ که رواق‌ها و گنبدخانه بقعه را میان گرفته میباشد. بعضا اسم «جامع» را به صحن داده‌اند؛ از آن‌روی که عموم در هنگام نماز و نیز برای زیارت و یا این که تلاوت دعا و برگزاری مراسم شرعی، آن‌جا گرد هم می آیند. اسم «مشهد» نیز بر صحن گذاشته گردیده‌است، از آن‌روی که عموم برای زیارت و دعا در آن‌جا حضور مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می یابند.

مرقد امام حسین(ع) میان نصیب کهن شهر کربلا قرار گرفته و تا قبل از سال ۱۹۴۸م منزل‌ها، بازارها و بناهای دیگر بدان متصل بود و در میان آن ها و بقاع خیابانی وجود نداشته میباشد. در سال جاری بر گرد بقعه امام(ع) خیابانی تاسیس کردند و اذن ندادند بناهای شهر به دسته بناهای مقبره متصل خواهد شد. دیوار بیرونی مقبره از سایر بناهای شهری غیر وابسته و با کاشی و آجرهای رنگ زرد زینت داده شد و بر بالای درها و نصیب‌هایی از بالای دیوارها نیز کتیبه‌هایی از آیه ها قرآن که با خط کوفی بر کاشی‌های معرّق نقش بسته بود، نصب آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کردند.

صحن امام از درون به صورت مستطیل، ولی مثل بارگاه با دو ضلع اضافه و در واقع شش‌پهلو بوده، ولی در جریان پیشرفت بقعه در سال ۱۹۴۷ میلادی این دو ضلع اضافه؛ یعنی ضلعی در جنوب شرقی و دیگری در شمال شرقی برداشته گردیده و در سود، صحن از باطن به صورت مستطیل درآمده میباشد، هرچند از خارج نمایی بیضوی صورت داراست. طول دیوارهای صحن به دوازده متر میرسد که از باطن تا طول دو متر سنگ‌کاری رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده‌است.

تا قبل از گسترش بقاع در سال ۱۹۴۷م. در نزدیکی صحن، مسجدها و مکتب‌هایی فقهی وجود داشت که درب‌های آنان به مقبره گشوده میشد. ولی شهرداری کربلا این مکتب‌ها و مسجدها را ویران و به مکان آن ها به عبارتی خیابان پیرامونی بقعه را تاسیس شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.

تمام مساحت صحن به ۱۵۰۰ متر مربع می رسد. ۶۵ تراس بر گرداگرد صحن وجود دارااست و در هر حیاط نیز حجره‌ای جای‌دارد. این حجره‌ها برای مباحثه طلاب بوده و برخی هم به شاهان، امیران، فرمانروایان و عالمان و رجال آیین تخصیص داشته میباشد.[۲۷]

درهای صحن

درب‌ها و رواق‌های بقعه امام حسین(ع)
صحن بقاع امام حسین(ع) دارنده درهایی میباشد که هر یک به یکی‌از محله‌های کربلا باز می‌گردیده است. این درها در ذیل تراس‌هایی بلند و تروتمیز به کاشی که بر کناره آنان آیاتی از قرآن به خط کوفی نقش بسته میباشد، قرار دارا‌هستند.

در قبلی‌ها، صحن هفت در داشته ولی امروزه صحن ده درب داراست:

باب القبله: کهن‌ترین در و دروازه اساسی ورود به صحن به شمار میباشد. از آن روی که در سمت قبله صحن میباشد آن را «باب القبله» اسم گذاشته‌اند.
باب الرجاء: این میان باب القبله و باب حاکم‌الحاجات میباشد.
باب حکم دهنده الحاجات: این دروازه در مقابل سوق‌العرب میباشد و به اسم امام فرصت(عج)، باب حکم دهنده الحاجات نامیده شد‌ه‌است. طول آن به ۵ متر و پهنا آن نیز به ۵/۳ متر می رسد.
باب الشهداء: این دروازه در وسط ضلع شرقی و بر گذر زایران به سوی مرقد ابوالفضل(ع) قراردارد و به خاطر شهدای کربلا اسم باب‌الشهدا بر آن گذارده‌اند.
باب الکرامه: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال شرقی صحن قرار گرفته و در کنار باب‌الشهدا میباشد. به حافظه کرامت و بزرگواری امام حسین(ع) اسم «باب‌الکرامه» بر آن گذاشته‌اند.
باب السلام: این باب در اواسط ضلع شمالی قرار گرفته و از آن‌روی به این اسم خوانده گردیده‌است که عموم به مقابل این در که می‌رسیدند بر امام درود می‌دادند.
باب السدره: این دروازه در دورترین نقطه ضلع شمال غرب صحن میباشد و به خاطر درخت سدری که در سده ابتدا بر کنار مرقد امام بوده و زایران بدان راه و روش خویش را پیدا می‌کردند، به‌این اسم خوانده شد‌ه‌است.
باب السلطانیه: این دروازه در سمت غرب صحن قراردارد و نامش به یک کدام از سلاطین عثمانی که آن را ساخته بود منسوب میباشد.
باب رأس‌الحسین: این دروازه در اواسط ضلع غربی صحن قرار گرفته و از‌آنجا‌که روبروی بالاسر آن حضرت میباشد به این اسم آوازه یافته میباشد.
باب الزینبیه: این دروازه در جنوب غربی صحن قرار گرفته و از آن‌جا که به تل زینبیه یا این که جایگاه زینب نیز مجاورت میباشد به اسم «باب الزینبیه» معروف گردیده‌است.[۲۸]

کارایی حجاج
اصلاحات عمرانی اجتماعی
حجاج بعضی شغل های اصلاحی و عمرانی در طول حاکمیت خود اجرا اعطا کرد. مثلا اصلاحات عمرانی او، کندن چاهی در مکه به اسم یاقوته، بنای سدهایی در حوالی مکه برای محافظت و ذخیره آب[۵۶] و اصلاح زمین ها زراعی بر نهرهایی از رود فرات[۵۷] بود. او همینطور شهری به اسم نیل را در کرانه رود فرات در شمال حله سازه کرد که امروزه تنها ویرانه‌ای از آن باقی میباشد.[۵۸] حجاج فی مابین سال‌های ۸۳ تا ۸۶ شهر واسط را تشکیل داد و ضوابط خاصی برای مراقبت نظافت و زیبایی آن انتخاب کرد و تا مجال مرگش در آن اقامت مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گزید.[۵۹]

حجاج در سال‌های ۷۵ و ۷۶ سکه درهم و دینار با نوشته عربی ضرب کرد.[۶۰]

براساس روایاتی، حجاج از نصربن عاصم و یحیی‌بن یعْمُر (از شاگردان ابوالاسود دوئلی که نحو را از حضرت علی (ع) فراگرفته بود) خواست برای پرهیز از هرگونه تحریفی در تلاوت حروف متشابه، آن ها را نقطه‌گذاری نمایند.[۶۱] همینطور از حافظان قرآن خواست قرآن را به مجموعه‌های پنج‌تایی و ده‌تایی تقسیم آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نمایند.[۶۲]

مشهور میباشد که حجاج او‌لین کسی بود که پوشش کعبه را از دیباج یا این که ابریشم تنظیم کرد[۶۳] و او‌لین کسی بود که کشتی‌ها را قیراندود و روغن‌مالی کرد و در ایجاد کرد کشتی از میخ بهره رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد برد.[۶۴]

همینطور خویشان اشعری‌ها به منجر مشقت بار‌گیری‌های حجاج، به قم سفر کردند که‌این عمل نقشی اصلی در دگرگونی و بسط تشیع درین شهر شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.[۶۵]

اعتنا به شعر و شاعران
حجاج به شیوایی و متانت و شعر پر اسم و رسم بود و به خیال و خاطر همین مقاله، به شاعران و ادیبان دقت خاصی داشت. بخش اعظمی از شعراء نزد او می‌آمدند و بعضی از شعرای بلندمرتبه مانند جَریر او را ستوده‌اند.[۶۶] ولی بعضا نیز او‌را شماتت کرده‌اند.[۶۷]

وفاداری به خویشاوندان اموی
وفاداری و سرسپردگی مطلق حجاج به قوم اموی و نیز سرویس ها و سعی‌های او برای نگهداری خلافت امویان، منجر شد منزلت والایی نزد آن ها بیابد، به حدی که عبدالملک بن مروان هنگام مرگ، توصیه او‌را به فرزندش ولید کرد[۶۸] و یک کدام از فرزندانش را حجاج نامید.[۶۹] ولید بن عبدالملک نیز در گرامی‌داشتن حجاج پا فرا‌خیس گذاشت و اورا پوست تمامی صورت خود شمرد[۷۰] و زمانی که خبر مرگش را شنید بسیار اندوهگین شد.[۷۱]

خون ریزی فراوان
حجاج از عده ای بود که اکثری از اشخاص مخالف خویش و امویان را به قتل رسانید. او به قتل و خون ریزی عشق و علاقه داشت[۷۲] و خویش ذکر می‌داشت که بیشترین لذت او، در ریختن خون و ارتکاب اموری میباشد که کسی تابه‌هم اکنون اعمال نداده بود.[۷۳] حجاج هزاران نفر از اسیران دیر جماجم و زاویه را به قتل رسانید و بنابر نقل مورخان تعداد افرادی که به وسیله حجاج کشته شدند، بالغ بر ۱۳۰ هزار نفر میشد.[۷۴] وی در کشتن معارضان چنان زیاده‌روی کرد که حتی عبدالملک بن مروان نیز این واحد سنجش خون ریزی را نپسندید و به حجاج طومار نوشت که به‌این شکل ادامه ندهد.[۷۵] امام علی(ع) در سخنانی به عصر ی سیاه فرمانروایی حجاج و ظلم وستم وی اشاره کرده و اینگونه گفته میباشد:باخبر باشيد قسم به‌معبود (بر تاثیر سستى و آسان انگارى در زمینه‌ی جهاد و جلوگيرى نكردن از ستمگران كارتان بجائى برسد كه) پسرى از قبيله بنى ثقيف (حجّاج ابن يوسف) بر شما(عموم کوفه مسلّط خواهد گرديد كه از روى تكبّر و تبختر لباس بروى زمين كشد و از حقّ رو گردانيده جور و ستم بسيار نمايد، سبزه شما‌را مى‌خورد (مالتان را تصرّف مى‌نمايد) و پيه شما‌را آب می‌كند (شمارا همواره به‌ ظلم و ستم گرفتار و رنجور سازد. [۷۶] امام حسین(ع) نیز در روز عاشورا عصر حاکمیت حجاج را پیشگویی کرده و معاندان را چنین نفرین کرده : خداوندا! باران را از آن ها دريغ دار، و سال هاى قحطى، بسان خشكسالى مجال يوسف، بر آنها پديد آور، و فرزند ثقيف [حجّاج بن یوسف ثقفی] را بر آن‌ها مسلّط ساز تا لیوان زهرِ ذلّت و حقارت را بر كامشان فرو ريزد و كسى را در ميانشان سلامت وامگذارد تا آنجا كه در قبال هر قتلى كه اعمال داده اند به قتلى و در قبال هر ضربه اى كه زده اند، به ضربه اى گرفتار شوند و انتقام خون اینجانب و دوستان و اهل بيتم را از اينها بگيرد. [۷۷]

دبیرکلی حزب‌الله لبنان
سید حسن نصرالله، بعد از شهید شدن سید عباس موسوی در ۱۶ فوریه ۱۹۹۲م/۲۷ بهمن سال ۱۳۷۰ش (در ۳۲ سالگی) به‌تیتر دبیرکل حزب‌الله تعیین شد.[۹] او هنگام تایید دبیرکلی حزب‌الله ۳۲ سال مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشت.[۱۰]

آورده شده حزب‌الله در طی رهبری سید حسن به توان ناحیه‌ای تبدیل شد[۱۱] و به برد‌هایی بر رژیم صهیونیستی دست یافت که مهم ترین آنان آزادسازی جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰م و مبارزه ۳۳ روزه در ۲۰۰۶م و ناکامی مجموعه‌های تروریستی در ۲۰۱۷م اورده شده میباشد.[۱۲] وی حزب‌الله را خاری در دیده ایالات متحده و بازدارنده اصلی در مقابل طرح‌های اشغال‌گرانه اسرائیل می‌دانست.[۱۳] نقش سید حسن در آزادی اسیران لبنانی و بازپس‌گیری اجساد مبارزان مقاومت از دست اسرائیل در سال ۲۰۰۴م نیز مهم و کلیدی دانسته گردیده‌است.[۱۴] حزب‌الله در طول دبیرکلی سید حسن،‌ وارد کار‌های سیاسی شد و برخی از اعضای آن به مجلس نمایندگان لبنان رویکرد آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد یافتند.[۱۵]

سید حسن یکی هدف ها ترور اسرائیل بود و آورده شده از سال ۲۰۰۶م[۱۶] به جهت ترساندن به ترور به وسیله نیروهای اسرائیلی در خفا معاش می کرد.[۱۷] سخنرانی‌های وی نیز به طور مجازی و کلیپ کنفرانس برگزار می شد.[۱۸] وی در سال‌های ۲۰۰۴م، ۲۰۰۶م و ۲۰۱۱م از سوی اسرائیل آیتم سوء قصد قرار گرفت ولی جان سلامت به در رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد موفقیت.[۱۹]

سخنرانی سید حسن نصرالله در روز عاشورای ۱۴۳۴ق
با ارواح، جان‌ها، فرزندان و اموالمان به حسین(ع) می گوییم: «لبیک یا این که حسین». ما به‌این عهد و دعوت پشت نخواهیم کرد... به تمامیٔ طاغوتان، متجاوزان، مفسدان، زمان‌جویان و افرادی که به شکستن عزم، اراده و ایستادگی ما دل بسته‌اند، میگوییم ما فرزندان آن امام، آن مردان و آن زنان و برادران آن جوانانی هستیم که روز عاشورا با حسین ایستادند و این پاراگرافٔ حسین را خطاب به تاریخ گفتند که «... شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هَیْهات مِنّا الذِّلّة».[۲۰]

رابطه با دسته‌های مقاومت
سید حسن نصرالله در سمت دبیرکلی حزب‌الله لبنان،‌ با اساس مقاومت ارتباط ها قربت داشت. وی با رهبران جمهوری اسلامی ایران و تیم‌های اهل مبارزه فلسطینی همانند حماس متحد بود.[۲۱] نصرالله در جریان حمله ها اسرائیل به غزه بعد از گردباد الاقصی، جناح‌ای در جنوب لبنان برای حفاظت و هواخواهی از مقاومت فلسطین ساخت و ذکر کرد این جناح تا نقطه نهایی پیکار غزه ادامه خواهد داشت.[۲۲] حزب‌الله لبنان در زمان دبیرکلی وی با حرکت امل لبنان نیز ارتباط ها عالی و از صمیم قلب‌ای داشت.[۲۳] همینطور نصرالله و حزب‌الله با سوریه، یمن و عراق نیز رابطه داشت و به آن ها امداد می کرد.[۲۴]

رابطه با کشور ایران
سید حسن با جمهوری اسلامی ایران و رهبران آن ارتباط مجاورت و صمیمانه‌ای داشت[۲۵] و بارها به کشور‌ایران هجرت کرده و با رهبران جمهوری اسلامی ایران دیدار داشت. او اول توشه در سال ۱۳۶۰ش[۲۶] یا این که ۱۳۶۱ش[۲۷] در حسینیه جماران با امام خمینی دیدار کرد. در سال ۱۳۶۵ش نیز یاروهمدم با اعضای حزب‌الله به دیدار امام خمینی رفت. ملاقات پایان وی با امام خمینی مرتبط با یک‌سری ماه قبل از وفات امام خمینی و مجال تضارب فی مابین تکان امل و حزب‌الله بود.[۲۸]

از راست:سید حسن نصرالله، محمدحسن اختری، سید علی خامنه‌ای، سید ابراهیم امین السید، سید عباس موسوی (۱۳۷۰ش)
در حالتی‌که در زندگینامه خودگفته سید حسن نصرالله آمده، ارتباط مجاورت وی با آیت‌الله خامنه‌ای از ۱۳۶۵ش آغاز شد.[۲۹] وی بارها با مقامات نظامی و کشوری جمهوری اسلامی ایران همانند قاسم سلیمانی فرمانده وقت نیروی قدس، حسین امیرعبداللهیان، وزیر وقت کارها خارجه کشور ایران، دیدار داشت.[۳۰]

نصرالله کشور ایران را دوست خویش و پشتیبان حزب‌الله می‌دانست و در مقابل نیز از کشور‌ایران پناه میکرد.[۳۱] برای مثال در عکس العمل به حمله اسرائیل به دفتر نمایندگی کشور ایران در دمشق در فروددین ماه ۱۴۰۳ش/آوریل ۲۰۲۴م،‌ از حق کشور ایران برای تنبیه اسرائیل پناه کرده بود.[۳۲] او ارتباط ها صمیمانه خویش با جمهوری اسلامی ایران را افتخار می‌شمرد.[۳۳]

حسن نصرالله در نوامبر ۲۰۰۹م گواهی سیاسی تازه حزب‌الله را اعلام و ارائه کرد که تعهد و التزام حزب‌الله به ولایت عالم در جمهوری اسلامی ایران یکی خط متد‌های آن تیم شمرده گردیده بود.[۳۴] به گفته کانال الجزیرة[۳۵] و یورونیوز،[۳۶] برخی از کارشناسان و معارضان حزب‌الله، نصرالله و حزبش را ادله و نماینده جمهوری اسلامی ایران در لبنان میدانند.

سید حسن نصرالله
ما معتقدیم یزید این زمان که می بایست کربلایی، حسینی و زینبی با وی رویارویی کنیم، پروژه‌ی آمریکایی صهیونیزم میباشد. پروژه‌ای که امت، فرهنگ و تمدن، ادیان آسمانی، ملت‌ها و مقدسات مارا انذار می‌نماید. و ما در قبال این یزید، حسینی و زینبی بوده‌ایم و خوا هیم ماند. این مبارزه برای ما در حق تقدم مطلق خواهد ماند.[۳۷]

نگرش اعتقادی و کلامی
توحید
براساس بعضی گزارش‌ها، ابن‌میثم به ضروری بودن آشنایی پروردگار اطمینان داشته میباشد. همۀ معارف و مثلا معرفت الهی، از بینش علی بن اسماعیل، اضطراری‌اند و وجود صانع را از روش ادله نظم(نهایت‌مندی) ثابت نموده است.[۲۴] هم‌اینگونه نقل شده میباشد که وی صفات خداوند را عین ذات وی مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می داند.[۲۵]

نبوت
منابع گزارش کرده‌اند که علی‌بن‌اسماعیل مقام رسول را ویژه ‌دانسته که از جانب معبود انتخاب می‌شود؛[۲۶]وی دانش نبی را دانش معمولی نمی‌داند و بر این اعتقاد و باور میباشد که دانش آن حضرت از سوی معبود به رسول داده آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد‌ه‌است.[۲۷]

امامت
علی بن اسماعیل قائل به بایستگی وجود امام بوده[۲۸] وی امامت را منصبی الهی ‌دانسته که رسول آن را انتخاب نموده است، [۲۹] منابع شیعه و سنی، تحلیل‌ها و مناظره‌های زیادی را از او تصویب و ضبط کرده‌اند. وی امام را، عالِم به مجموع کارها نه و شر عالَم می داند[۳۰] و قائل میباشد امام به لهجه‌های متفاوت هر حیطه حرف رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میگوید.[۳۱]

ابن‌میثم و واقفه
واقفیان با اسم ممطوره نیز شناخته میگردند در ارتباط با این اصطلاح و وجه‌تسمیه آن آورده‌اند این تیتر اصولا از ادغام مازاد «کلاب ممطوره؛ سگان باران‌خورده» گرفته‌گردیده است، منجر نامیده شدن آنها به‌این کنیه، این میباشد که روزی علی‌بن‌اسماعیل میثمی و یونس بن مخلوق الرحمن، با برخی از فرقه واقفه در زمینه‌ی امامت بعداز امام کاظم ع مناظره کرده‌اند و زیرا کلام آنها بالا زد و آنها از قبول عامل راز گشوده زدند، علی‌بن‌اسماعیل رو به آن ها کرده و گفته میباشد: «ما أنتم اینجانب الشیعة و إنّما أنتم کلاب ممطوره».[۳۲] این تشبیه ابن‌میثم به‌این‌جهت بوده که اینان هر چه بیشتر پیش می‌رفتند لجاجت بیشتری می‌کردند و گویی از جهت فکری بسیاربدبو‌خیس می‌شدند مانند سگی که هر چه بیشتر باران‌خورده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گندیده‌خیس شد‌ه‌است.

نسبت‌ها
گزارش‌های جانور در مورد با علی بن میثم دو گروه‌اند:
در بعضی منابع به علی بن میثم و استادش هشام بن حکم نسبت‌هایی مانند تشبیه و تجسیم، توحید، قدر، رجعت، نسبت بزرگ نمایی، تحریف قرآن، وارد کردن اثر ها یهودیان در اسلام، انحراف در گفت و گو عزم معبود، وارد کردن عقیده طهارت و نص داده گردیده است.[۳۳]

ولی در مقابل، بعضی از منابع و شخصیت‌هایی مانند نجاشی، روحانی طوسی، علامه حلی[۳۴] و هم‌اینگونه شخصیت‌هایی زیرا مامقانی، تستری، سید ابوالقاسم خویی، مطهری این نسبت‌ها را اثبات ندانسته‌اند[۳۵] و او‌را گزینه اتکا معرفی کرده‌اند.

پانویس
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۵.
اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۲۳۹.
اشعری، المقالات و القرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹. ؛ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ ش، ص۲۵۱.
ابن‌داود، رجال، ۱۳۴۲ ش، ص۱۸۶.؛ طوسی‌، رجال، ۱۳۷۳ش، ص۱۶۰.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص۸۳ ؛ طبری آملی، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص‌۲۵۶.
علیپور، ۱۳۹۴ش، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ص۲۷.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۴.
ابن‌ندیم، فهرست، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۳.
اشعری، المقالات، ۱۳۶۰ش، ص۱۴۱.
طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰.
علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۱ق، ص۹۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳، ص۲۴، ص۲۹‌.
أعیان الشیعة، امین، ۱۴۰۶ ق، ج ۱، ص۴۱.
برای مثال رک. طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷، ج ۸، ص۷۹.
صدوق، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، ۱۳۷۲، ج ۱، ص۱۴.؛ بحرانی، حلیة الأبرار، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۳۳۷.
اشعری، ابوالحسن، مقاله‌ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص‌ ۵۵۵.
نرم‌افزار داریة النور؛ تحت علی‌ اسماعیل میثمی.
کشی، رجال، ۱۴۰۹ق، ص‌۲۶۳/ کشی(مع تعلیقات الأسترآبادی)، رجال، ۱۳۶۳ ش، ج‌ ۲، ص۵۴۰./ اشعری سعد بن‌عبد و بنده الله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ ش، ص۲۳۹.
نرم‌افزار داریة النور؛ زیر علی‌ اسماعیل میثمی.
روحانی حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج ۸، ص۲۷۹، ح ۱۰۶۵۸- ۱۲.؛ کلبرگ، کتابخانه ابن‌طاووس، ۱۳۷۱ش، ص۲۰۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱.
اثرگذار، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۷۶.
علیپور، شخصیت و آرای کلامی علی بن اسماعیل میثمی، ۱۳۹۴ش، ص۸۱.
خسروی، ترجمه بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج ۴، ص۸۱.
علی بن ابراهیم، تعبیروتفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج ۲، ص۳۸۸.
صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج ۱، ص۳۳۲، ح ۸.
استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۵۵۳.
موثر، فصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۲۳.
اثرگذار، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۹۱.
اشعری، سعدبن‌عبدالله، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ص۹۲.
خیاط، الانتصار، ۱۴۱۳ق، ص۶؛ الموسوی حسین، لله ‌ثم للتاریخ، ۱۳۸۲ش، ج‌ ۱، ص۹۴؛ اشعری، ابوالحسن، مقاله ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص۴۲؛ سامی بدری، تردید ها و ردود، ۱۴۱۷ق، ج‌ ۴، ص۱۳۳.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۵۱ ؛ طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۰؛ علامه حلی، رجال، ۱۴۱۱ق، ص ۹۳.
مامقانی، جلیل، تنقیح المقال، ۱۳۵۰ش، ج ۲، ص۲۷۱، ابواب العین، باب علی ؛ التستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۵ق، ج ۳، ص۳۷۱ ؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۹۸ق، ج ۱۱، ص ۲۷۵و۲۷۸؛ مطهری مرتضی، گروه اثر ها معلم شهید مطهری، ۱۳۷۷ش، ج ۳، ص۹۳.
منابع
ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، چاپ اولیه، طهران، انتشار صدوق،، ۱۳۷۲ ش.
ابن‌ماکولا امیر الاجل الحافظ ابی‌نصر علی‌بنهبه الله، الاکمال، حیدر آباد الدکن الهند، مجلس دائره المعارف العثمانیه، الطبعه الاولی، ۱۴۰۸ه.
ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، الأمالی (للصدوق)، کتابچی - طهران، ۱۳۷۶ش.
ابن‌بطریق، یحیی بن‌حسن، عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، جماعة المدرسین قم، مؤسسة النشر الاسلامی - قم، ۱۴۰۷ق.
استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
اشعری ابوالحسن، مقاله‌ها الإسلامیین و اختلاف المصلین، آلمان- ویسبادن، انتشار فرانس شتاینر. چاپ سوم، ۱۴۰۰ق.
اشعری قمی سعد بن‌مخلوق الله، المقالات و الفرق، بی‌جا، انتشار راس انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۶۰ش.
الاسدی ابی منصورالحسن بن‌یوسف بن‌مطهر، رجال العلامة الحلی، مطالعه: السید محمد درستگو بحر العلوم، نجف اشرف، ‌ انتشار دار الذخائر، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق.
التستری، روضه خوان محمد تقی، قاموس الرجال، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
التمیمی السمعانی المروزی، أبو سعد مخلوق الکریم بن‌محمد بن‌منصور، الانساب للسمعانی، المحقق: عبد و بنده الرحمن بن‌یحیی المعلمی الیمانی، حیدر آباد، تکثیر مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق.

سیاست فرنگی معاویه
در زمانه معاویه خلاف زمانه خلفای سه‌گانه، فتوحات وسیعی جاری ساختن نشد. معاویه برای مسلمان کردن عموم کشور ایران و استواری دولت اموی عملکرد میکرد. به همین خیال و خاطر ده‌ها هزار خانواده عرب را در بخش ها کشور‌ایران، به ویژه خراسان مستقر کرد. معاویه سیاست ثبت فتوحات و انتشار اسلام در مرزوبوم‌های شرقی را بر فتح و توسعه و گسترش ترجیح بخشید. این سیاست در قسمت شرقی چیره بود.[۱۲۵] در نصیب غربی با اعتنا به اقتدار روم، وی شیوه نامه نظامی خاصی را پیش مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفت.

جناح شرقی: در نصیب شرقی به جز فتوحات لبه‌ای، بیشتر زد خورد‌ها به سرکوب کودتا‌ها محصور میشد. مهلب بن ابی صفره در مبارزه‌هایش به لاهور رسید[۱۲۶] و قیس بن هیثم، بادغیس، هرات و بلخ را مجدداً فرمان بردار کرد.[۱۲۷] در حین زیاد بن ابیه، کابل را فتح کردند.[۱۲۸] عبیدالله بن زیاد از سیحون سپری شد و بیکند رسید و ملکه خاتون را باخت اعطا کرد.[۱۲۹] بعداز ولایت سعید بن عثمان بن عفان بر خراسان، ملکه خاتون عهد و پیمان صلح را نقض کرد و درپی آن مبارزه در گرفت. سعید بن عثمان بخارا و سمرقند و ترمذ را فتح آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۱۳۰]
جناح روم: بعد از موفقیت مسلمان ها در نزاع ذات الصواری در سال ۳۴ هجری قمری، رابطه ها نظامی جدیدی در میان مسلمانها و رومیان صورت گرفت. رومیان در صدد بازپسگیری مواضعشان به گسترش نظامی پرداختند. معاویه در‌این شرایط، دو مقصود را در لحاظ داشت: ابتدا ساخت نظام استوار برای دفاع از بخشها مرزی و سواحل اسلامی و آن گاه غلبه بر قسطنطنیه، پایتخت روم. معاویه موضع ها نظامی توسعه یافته‌ای در جوار مرزها ساخت. وی به انطاکیه که در معرض هجوم بود، اعتنا کرد و گروهی از ایرانیان و عموم بعلبک، حمص، بصره و کوفه را در سال ۴۲قمری بدانجا منتقل کرد. بعضا را نیز به صور ارسال کرد. به آبادانی شهرهای فی مابین اسکندریه و طرطوس رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد پرداخت.

دژهای مختلف مرزی را فتح و مرمت و از جدید سنگربندی کرد. حمله‌های منظم ادواری زمستانی و تابستانی به مرزوبوم‌های روم در آسیای صغیر می شد. بیشتر این نبرد‌ها دریایی بود و معاویه ناوگان دریایی را مستحکم کرد. در سال ۲۸قمری در عهدوپیمان عثمان قبرس را فتح کردند. در سال ۴۹ق. معاویه برای محاصره قسطنطنیه از راه و روش بی آبی حمله بزرگ‌ای کرد. ولی نتوانستند آنجا را شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد فتح نمایند

. در سال ۵۲ق. جزیره رودس را فتح کردند و با فتح مناطقی دیگر، محاصره دریایی قسطنطنیه را بی نقص کرد. در سال ۵۴ هجری قمری توشه دوم قسطنطنیه را محاصره کرد. این احوال به برهه زمانی هفت سال تا سال ۶۰ هجری قمری ادامه داشت. معاویه فارغ از وصال به مقصود، قصد به بازگرداندن سپاه گرفت و فی مابین معاویه و روم مصالحه جاری ساختن گرفت.[مستلزم منبع]
جناح شمال آفریقا: معاویه فتوحات در شمال آفریقا را از سال ۴۵ قمری استارت کرد و به معاویة بن حدیج سکونی امر کرد به حادثه در غرب طرابلس حمله نماید. در سال ۴۹ قمری برای عجله در فتوحات، برقه و طرابلس غرب از مصر غیر وابسته شد و عقبة بن نافع استاندارد آنجا شد. وی شهر قیروان را برای ثبت و استمرار فتوحات سازه بنیان. عقبه در سال ۵۰ ق. این شهر افزون بر انتشار اسلام در مغرب، نقش مهمی در فتح شمال آفریقا و رفتن به‌اندلس داشت. ابومهاجر دینار انصاری در ۵۵ق جانشین عقبه شد و خلاف عتبه با بربرها به میانه روی اخلاق کرد. این‌راه به نفوذ اسلام در آنجا امداد کرد. ابومهاجر تهاجم ها خویش را متوجه مرزهای روم کرد و شهر میله را فتح کرد و ساکنان آنجا اسلام آوردند.آن‌گاه در نبردی در تِلِمسان با بستگان اوربای بربر که سپاهی گران داشتند، جنگید و آنان‌را ناکامی بخشید. کُسَیلة بن مَلزَم فرمانده سپاه حریف، اسیر شد و با خوشرفتاری ابومهاجر مواجه شد و به دعوت وی، اسلام آورد. یزید بن معاویه، توشه دیگر عقبة بن نافع را به استانداری برگزید و ابومهاجر را عزل کرد و با این تغییر‌و تحول مرحله چهارم فتوح شمال آفریقا استارت شد.[مستلزم منبع]
مجازات مدح معاویه در زمان مأمون عباسی

کتاب معاویه؛ از ایالات متحده عربی تا امپراتوری
مأمون هفتمی خلیفه عباسی که تمایلات شیعی داشت در سال ۲۱۱ق از اشخاصی که معاویه را مدح می‌کردند اعلام برائت کرد و برای اشخاصی که او را مدح می‌کردند مجازات در لحاظ گرفت.[۱۳۱]

تک‌نگاری

جنگ علویان و عباسیان
سپاه ابراهیم در۱ ذی‌القعده سال ۱۴۵ قمری از بصره به سمت کوفه بیرون شد.[۱۹] از سوی دیگر منصور عباسی، عیسی بن موسی را با هجده هزار نفر روانه نزاع با ابراهیم کرد.[۲۰] دو سپاه در حیطه باخمرا در ۱۶ فرسخی (حدود ۸۸ کیلومتر) کوفه به هم رسیدند. در اولِ مبارزه، صفوف مقدم عباسیان ناکامی سنگینی خوردند به گونه ای که عباسیان تا قربت کوفه عقب نشینی کردند.[۲۱] این عقب نشینی سبب ساز به نگرانی منصور عباسی -که در کوفه بود- شد تا آنجا که برخی گزارش‌ها از فرمان خلیفه برای مهیا کردن اسب برای گریزو فرار او از کوفه خبر مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دادند.[۲۲]

آخر و عاقبت پیکار
مقاومت عیسی بن موسی فرمانده سپاه منصور در قبال ابراهیم، بازدارنده از خروج منصور از کوفه شد.[۲۳] فرجام مبارزه بین علویان و عباسیان با حمله جعفر و محمد سلیمان بن علی، عموزادگان خلیفه عباسی و عاملان او در بصره در حین قیام ابراهیم، به عایدی عباسیان رقم خورد. این دو که در بصره با ابراهیم رویارویی کرده و باخت خورده بودند[۲۴] البته با حمایت دادن ابراهیم زنده ماندند،[۲۵] با سپاهی از پشت به سپاه ابراهیم حمله آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کردند.[۲۶]

حمله غافلگیرانه آن ها ضربه سنگینی به سپاه ابراهیم وارد تشکیل داد. با اصابت تیری به گلوی ابراهیم و کشته شدن او در ۲۵ ذیحجه ۱۴۵ق، سپاه علویان ضعیف گردیده و توان روحی سپاه عباسیان ارتقاء یافت.[۲۷] از این رو برد اول علویان مکان خویش را به ناکامی بخشید و قیام ابراهیم نافرجام ماند. بعداز کشته شدن ابراهیم رمز او را از بدنش مستقل کرده و نزد خلیفه بردند و پیکر او را در باخمرا دفن کردند.[۲۸][۲۹] بر پایه ی برخی گزارش‌ها منصور رمز بریده ابراهیم را به زندان نزد عبدالله محض ارسال کرد[۳۰] و آن گاه آن را به مصر منتقل رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کردند.[۳۱]

پشتیبانی تیم‎های اسلامی از قیام ابراهیم
ابراهیم‌بن عبدالله در نهضت ضدّ عباسی خود از پناه اشخاص و دسته‎های اسم‌آوری فایده‌مند بود.

پناه زیدیه
زیدیان که در آن زمانه از جنبه سیاسی عنایت بیش‌تری داشتند تا جنبه مذهبی، و هر فاطمی دانا، مومن و شجاع را امام واجب الطاعه می‌دانستند و حتی خروج دو امام را در یک مجال و در دو حوزه‌ بر حکومت وقت روا می‌شمردند،[۳۲] به امامت نفس زکیه و ابراهیم گردن شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نهادند.[۳۳]

ملازمت معتزله با ابراهیم
معتزلیان نیز مثلا اشخاصی بودند که به هواخواهی از ابراهیم برخاستند[۳۴] و حتی ابن نُمیله عبشمی معتزلی، در عصر حمله ابراهیم به کوفه، جانشین او در بصره شد.[۳۵]پناه معتزله از ابراهیم‌ بی‎رابطه با مراودات علمی او تحت عنوان شخصی ادیب و محدث با بزرگان مذهب اعتزال نطیر واصل‌بن عطا و عمروبن عبید وجود ندارد.[۳۶]

قبل از معتزله، فقیهان و محدثانی زیرا ابن ابی واصل، عیسی‌بن اسحاق سبیعی، ابوخالد احمر، یونس‌بن ابی اسحاق، یزید بن هارون و عبادبن عوام[۳۷] نیز به ابراهیم پیوستند.

حفاظت ابوحنیفه
ابوحنیفه پیشوای حنفیان نیز آشکارا به امداد وی برخاست و پیروانش را فتوا بخشید که به قیام بپیوندند.[۳۸] وی حتی بعد از نزاع باخمرا، شهدای آن را با شهدای نزاع بدر یکی‌از دانست.[۳۹] گفته‌اند که پناه وی از ابراهیم و طومار‌هایی که به وی نوشت، باعث شد که منصور دوانیقی اورا مسموم نماید و به قتل رساند.[۴۰]

دلایل باخت نهضت
نهضت ضد عباسی ابراهیم و علل باخت آن را نمی‌قدرت بی‌دقت به قیام نفس زکیه و حاصل آن و حتی اوضاع و احوال دستگاه خلافت به صدق نظارت کرد، خروج قبل از موقع نفس زکیه و ناهماهنگی ابراهیم با وی، موجب شد که خلیفه بتواند هر دو را غیر وابسته سرکوب نماید. با این همگی، اینگونه می‌کند که موفقیت از دسترس ابراهیم نیز چندان بدور خلا، البته تنفّر وی از قتل و غارت و بی‌توجهی به مشورت کردن خبرگانِ نهضت، فعالیت را واژگونه کرد. اگرچه رفتن ابراهیم به کوفه به دعوت ابوحنیفه و برخی از کوفیان[۴۱] جناح مهم را در بصره تضعیف میکرد، البته در صورتی ابراهیم با آن لشکریان و امکاناتی که داشت، فورا بعداز خروج بر منصور به کوفه حمله میبرد، بعید خلا که با کمک کوفیانی که گریخته و به وی پیوسته بودند[۴۲] بر خلیفه پیروز شود، به ویژه آن که گفته‌اند منصور از همین حمله میترسید و بیم داشت که یارانش اورا سوراخ نمایند،[۴۳] البته ابراهیم نیز بیم داشت که حمله وی موجب کشتار عموم گردد.

وی از تولید پیرایش جنگی مطلوب در باخمرا هم راز گشوده زد. نیز هنگامی که سپاه عیسی را عقب راند، به‌رغم پند ابوحنیفه که معتقد بود ابراهیم نباید از تعقیب فراریان دست بردارد،[۴۴] امر عدم تعقیب باخت خوردگان معاند را صادر کرد.[۴۵] در حالی که‌این برد چنان منصور را به وحشت انداخت که خواست از کوفه بگریزد،[۴۶] ولی ناآگاهی ابراهیم از کارها نظامی و اختلافی که بین یاران وی پدید آمده بود، موفقیت اولیه را که بعضا آن را «بدرالصّغری» خوانده‌اند،[۴۷] به باخت بدل کرد.

جستارهای متعلق
قیام زید بن علی
قیام نفس زکیه
قیام شهید فخ

پانویس
ابن طباطبا، الفخری فی الاداب السلطانیه، ص۱۲۰.
مهدی فرمانیان/ سید علی موسوی نژاد، زیدیه تاریخ و عقاید، ص۳۷.
حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص۱۲۷.
محمدرضا مهدوی عباس آباد، قیام محمد بن عبدالله (نفس زکیه) اول قیام علویان علیه عباسیان، نشریه دانش کده علم ها اجتماعی و انسانی کالج تبریز، ش۱۶، ۱۳۴.
طبری، تاریخ طبری، ج۳، ص۱۸۷.
ابن قتیبه، المعارف، ص۳۷۸.
مهدی فرمانیان/ سید علی موسوی نژاد، زیدیه تاریخ و عقاید، ص۳۹.
دایرة المعارف والا اسلامی، ج۱، ص۴۴۶.
طبری، تاریخ طبری، ج۳، ص۲۸۴- ۲۸۵.
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، به سعی اح

علی بن اسماعیل میثمی دارای اسم و رسم به ابن‌میثم یا این که ابوالحسن میثمی متکلم شیعی قرن دوم و سوم قمری که بی واسطه از امام رضا(ع)، حدیث نقل نموده است. ابن‌ندیم او‌را اول کسی دانسته که مبتنی بر مذهب امامیه به سخن پرداخته میباشد. اجداد و خویشاوندان او‌را از علما و اصحاب اهل بیت(ع) دانستند که برای مثال آن ها میثم تمار بوده میباشد. نجاشی، ابن‌میثم را از صورت‌های کلامی عصر خویش می داند. علی بن اسماعیل مناظره‌های مختلفی را با فرق و مذهبها متفاوت مثلا معتزله و واقفه داشته و اسم ممطوره را وی به واقفه داده میباشد. وی در حرف از شاگردان هشام بن حکم مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده میباشد.

میلاد
علی بن اسماعیل مشهور به ابن‌میثم یا این که ابوالحسن میثمی از اصحاب امام رضا(ع)[۱]، از موالی بنی‌اسد و از نوادگان میثم تمار بوده میباشد[۲] تاریخ ظریف ولادت وی در منابع بیان نشده و فقط به قرن دوم هجری قمری اشاره شد‌ه‌است. نجاشی گفته میباشد که وی در کوفه متولد گردیده و به بصره نقل‌جای آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.[۳]

منابع نقل می‌نمایند وی در خاندانی فقید رویش یافت[۴] و اجدادش تمامی از بزرگان و علمای بعدازظهر خود بودند که در رأس آنها میثم تمّار بوده میباشد.[۵]سازه بر گزارش منابع، علی بن اسماعیل در میان سال‌های ۲۱۰ تا ۲۱۵ق نزدیک به ۸۰ تا ۸۵ سالگی از عالم رفته رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۶]

رده علمی
از وی در علم ها مختلفی زیرا حرف، فقه، تاریخ، تعبیر و حدیث مطالبی نقل کردند و هم‌اینگونه اورا در بعضی از این علم ها بر دیگرافراد مقدم دانسته‌اند.[۷]اکثری از شخصیت‌ها هم‌زیرا ابن‌ ندیم[۸] سعدبن عبدالله اشعری قمی[۹] روضه خوان طوسی[۱۰] و علامه حلی[۱۱] در کتاب‌های خویش شخصیت کلامی ابن‌ میثم را این‌سیرتکامل تعریف کردند؛ ابن‌‌میثم او‌لین فردی میباشد که در مذهب امامیه به دعوا و مصاحبه پرداخته، کتاب تألیف نموده و عمل کلامی‌-فنی نموده است یا این که نجاشی میگوید علی بن اسماعیل از صورت‌های کلامی زمان خویش شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده میباشد.[۱۲]

مناظره
روضه خوان اثرگذار گزارش کرده که علی بن میثم در رشته مناظره کارکشته بوده و مناظره‌هایی از وی با بزرگان معتزله را مانند ابوالهذیل علاف، ضرار ضبی و نظام نقل نموده است.[۱۳] و بعضی مناظره‌های وی با بزرگان معتزله را در بغداد پر اسم و رسم دانستند.[۱۴]

فقه و تاریخ
اشاره گردیده که علی بن اسماعیل به فقه و تاریخ امامان آشنا بوده میباشد. احادیث فقاهتی وی در کتاب ها اربعه شیعه آمده میباشد.[۱۵]منابع حاکی از آن میباشد علی بن اسماعیل از علمای هم‌بعدازظهر خود با خبر‌خیس و آشنا‌خیس به تاریخ زندگانی و فرزندان ائمه(ع) بوده میباشد.[۱۶]

مرجعیت فکری
علی بن اسماعیل شاگردان و یارانی را تربیت نموده است، گفتند وی به‌تیتر واسطه جریان هشام بن حکم با مابعد خویش میباشد و تعبیراتی مانند «اینجانب اصحاب میثم» یا این که «مَن تابعه» و «میثمیه» اشاره به ادامه مکتب کوفه در اصحاب علی بن اسماعیل داراست.[۱۷]

اساتید ابن‌میثم
مشایخ و راویان
او از امام رضا(ع) به طور بدون واسطه داستان کرده، [۱۸] هم‌اینگونه از اشخاص دیگری نیز به نقل حدیث پرداخته میباشد[۱۹] بعضی از این راویان عبارتند از:

بنده الاعلی ‌بن اعین
اسماعیل بن‌ شعیب بن‌ میثم
محمد بن‌ حکیم خثعمی
ربعی بن ‌عبدالله بن‌ جارود
منصور بن‌ حازم بجلی
فضیل بن‌ زبیر رسان
مدرس در حرف
بر طبق منابع مو جود مدرس وی در حرف هشام بن حکم بوده میباشد و زمانی که هشام گریز کرد ابن‌ میثم به فرمان هارون به زندان زمین‌خورد و هنگامی در زندان خبر وفات مدرس خویش را شنید نقل می‌نماید: «در صورتی هشام کشته گردد دانش با وی دفن میشود» و از هشام با عبارت عضدنا و شیخنا و المنظورالیه فینا یادکرده میباشد.[۲۰]

شاگردان
برخی از افرادی که در حوزه نقل حدیث از وی قصه نقل کرده‌اند:[۲۱]

حسین بن سعید اهوازی
اسماعیل بن ابی زیاد سکونی
داود بن‌ مهزیار
جعفر بن‌ احمد بن‌ ایوب سمرقندی
اثر ها
در منابع، اساسی (متنی مکتوب حاوی روایاتی که مستقیما از امام شنیده گردیده‌است) به وی منسوب شده میباشد.[۲۲] و برخی اثرها شرعی و کلامی[۲۳] دیگر وی عبارتند از:

کتاب الإمامة
کتاب مجالس هشام بن حکم
کتاب المتعة
کتاب الاستحقاق
الکامل
کتاب الطلاق
کتاب النکاح