توحید، بنیادیترین اصل اعتقادی در اسلام، به معنای یکتا و بیمانند پی بردن آفریدگار، و همینطور بیسهم دار بودن وی در کردار دنیا. اولیه جملهها حضرت محمد(ص) ابتدا دعوت عموم به اسلام، دربردارنده شهید شدن بر یکتایی پروردگار و غربت از کفر بوده میباشد. توحید همینطور در قرآن کریم و مهربان و احادیث معصومین، گزینه اعتنا قرار گرفته و سوره توحید در همین مسئله مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
توحید در فرهنگ وتمدن اسلامی در قبال بی دینی دانسته گردیده و متکلمان مسلمان، مراتبی برای آن برشمردهاند؛ این مراتب عبارتند از: توحید ذاتی به معنای اعتقادوباور به یگانگی ذات آفریدگار، توحید صفاتی به معنای یک کدام از بودن ذات الهی با صفات وی، توحید افعالی به معنای آنکه معبود نیازی به امداد و یاروهمدم ندارد، و نیز توحید عبادی به معنای آنکه جز خدا کسی شایسته پرستش وجود ندارد، چهار رتبه در اعتقاد به توحید میباشد که اولین رتبه آن توحید ذاتی و بالاترین جایگاه، توحید افعالی آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
براهین و دلیلهای متفاوتی برای ثابت توحید، در نشانهها قرآن کریم و مهربان، روایات معصومان و همینطور اثرها فیلسوفان و متکلمان مسلمان وجود داراست. استدلال تمانع، ادله بعثت انبیاء و ادله تعین، مثالهایی از این دلایل رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشند.
گروهی از اهلسنت مثلا ابنتیمیه، محمد بن عبدالوهاب و عبدالعزیز بنگشوده، اطمینان به شفاعت، و توسل به پیامبران و اولیای الهی بعداز مرگ آنها را از آرمهای کفر و عدم اعتقاد و باور به توحید عبادی دانستهاند. شیعه ها با پشت گرمی به نشانهها قرآن مهربان، این داعیه را غلط می خوانند؛ با این عامل که مسلمانها برخلاف بتپرستان، فرستاده را ربّ و زمامدار هستی نمیدانند و قصدشان از تکریم پیامبران و اولیای الهی، تقرب پیدا کردن به معبود از روش شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آنهاست.
عالمان شیعه، در اثر ها فراوانی به توحید پرداختهاند؛ برخی از این کتابها به صورت جدا درباره توحید میباشد و بعضی دیگر، بخشی درباره توحید دارا هستند. کتاب التوحید روحانی صدوق، گوهر خواسته نوشته عبدالرزاق لاهیجی، الرسائل التوحیدیه علامه طباطبایی و توحید مرتضی مطهری، از این مفاد میباشد.
معناشناسی
خوشنویسی از مشهورترین شعار توحید: «لا اله الا الله»، بخط محمد ازوچای، خوشنویس ترکیه ای
توحید، به معنای یکتا درک کردن معبود، مهمترین آموزه اعتقادی در اسلام میباشد.[۱] به اعتقاد و باور مسلمانها، پروردگار یگانه تولید کننده دنیا میباشد و سهیم ندارد.[۲] توحید در روایات آورده شده از فرستاده(ص) و امامان شیعه مثلا امام علی(ع) و امام درستگو(ع)، به معنای شهید شدن دادن به مضمون «لا اله الّا اللّه وحدَه لاشریک له» و شبیه آن به عمل رفته میباشد.[۳]
کلمه توحید برای اشاره به مباحث کلامی مربوط به یگانگی آفریدگار، صفات و افعال وی هم به شغل رفته میباشد. امام راست گو(ع) و امام رضا(ع) در جواب به سؤالاتی درباره معنای توحید، به برخی مباحث کلامی به عنوان مثال نفی صفات انسانی از معبود اشاره کردهاند.[۴]
در سه راه گوناگون کلامی، عرفانی و فلسفی، سه بینش گوناگون به توحید وجود داراست؛ توحید کلامی بر اساس تایید یک کدام از بودن خدا میباشد، توحید فلسفی به معنای ایمان برخاسته از اعتقاد عقلی به یکیاز بودن معبود میباشد و توحید عرفانی، بر پایه ی شهود و وصول به یگانگی آفریدگار.[۵] توحید در فلسفه، درباره وحدت واجب الوجود تحت عنوان یک معنا میباشد، البته در عرفان، سخنی از مضمون وجود ندارد، بلکه حرف از مصداق توحید یعنی خداست که یک وجود واحد میباشد و دیگر موجودات، از وی سود می برند.[۶] همت فیلسوف، ثابت توحید واجب الوجود میباشد، ولی همت عارف، شهود و وصال درونی به توحید میباشد. با این هم اکنون، حکمت متعالیه که منسوب به ملاصدرای شیرازی میباشد، عده در میان قرآن و عرفان و عامل دانسته گردیده و شهود عرفانی در آن، یاروهمدم با مباحث استدلالی گفته شده میباشد.[۷]
مقام توحید در اسلام
توحید، مهم ترین آموزه اسلامی و زیربنای ادیان آسمانی به شمار میرود.[۸] به تصریح قرآن، مقصود و پیام مهم کلیه پیامبران، اعتقادوباور به توحید بوده میباشد.[۹] علامه طباطبایی در المیزان توحید را نهایت و غرض مهم آئین شمرده که هیچ چیزی جایگزینش نخواهد شد.[۱۰] با آنکه کلمه و واژه توحید در قرآن نیامده، البته در آیهها فراوانی درباره ثابت توحید و نفی کفر کلام بیان شده میباشد.[۱۱] ملاصدرا در کتاب تعبیر و تفسیر خویش، غرض مهم قرآن کریم ومهربان را ثابت توحید معبود دانسته میباشد.[۱۲]
شهید شدن بر یکتایی معبود و هجران از کفر، اولین جملههایی میباشد که رسول اسلام ابتدا دعوت آشکار خویش، خطاب به عموم مکه ذکر نموده است.[۱۳] نمایندگان رسول مثلا معاذ بن جبل که برای تبلیغ اسلام به مملکتهای متعدد میرفتند، همواره عموم را به تایید یکتایی آفریدگار دعوت میکردند.[۱۴] بعضی از عالمان مسلمان با توکل بر مقام ویژه و اساسی آموزه توحید در اسلام، مسلمانها را «اهل التوحید» خواندهاند[۱۵] و توحید را نشان مسلمانی قلمداد کردهاند.[۱۶] امام علی(ع)، اعتقادوباور به توحید و یگانگی آفریدگار را شالوده آشنایی خداوند دانسته میباشد.[۱۷]«أَوّلُ الدّینِ مَعرِفَتُهُ وَ کَمَالُ مَعرِفَتِهِ التّصدِیقُ بِهِ وَ کَمَالُ التّصدِیقِ بِهِ تَوحِیدُهُ» ترجمه: دیباچه دين، معرفت اوست، و كمال معرفتش تصديق ذات وی، و كمال تصديق ذاتش، توحيد و شهید شدن بر يگانگى اوست. [۱۸]
توحید و یگانگی پروردگار، با تعابیر و کلمه ها متفاوت، بارها در قرآن کریم ومهربان گزینه تأکید قرار گرفته میباشد؛ به عنوان مثال در سوره توحید که پروردگار «احد» یعنی یگانه خوانده گردیدهاست.[۱۹] نفی خدایان دیگر، یکیاز بودن خداوند، یک معبود برای همگان، خدای همگی دانا، ملامت معتقدان به وجود خدایان، تأکید بر نفی اعتقادوباور به یکسری پروردگار، رد ادعای قائلان به تثلیث و سهگانهباوری، و همینطور نفی هر سیرتکامل مثل و مانند برای خداوند، مثلا مفاهیم مربوط به توحید میباشد که در قرآن کریم و مهربان آمده میباشد.[۲۰] آیاتی از قرآن مهربان که بدون واسطه به توحید دلالت دارا هستند، عبارتند از:
قُل هُوَ اللهُ أحَد: بگو وی خدای یکتاست.[۲۱]
لا إلٰه إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۲]
لا إلٰه إلّا هو: هیچ خدایی جز وی وجود ندارد.[۲۳]
إلٰهُکُم إلٰهٌ واحِد: همانا خدای شما خدای یکتاست.[۲۴]
ما مِن إلٰهٍ إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۵]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ کارکردهای اجتماعی مسجد در زندگی شهری معاصر