مجله خبری مساجد

تاریخچه صورت‌گیری

مثال‌هایی از سکه‌های ضرب گردیده در حین آل بویه در سال۴۱۰ق، (راءس روی سکه): لا اله الا الله محمد پیامبر الله (کناره روی سکه): بسم الله ضرب هذا الدینار بسیراف سنة عشر و اربع مائة (راءس پشت سکه): لله محمد نبی الله علی البته الله (لبه پشت سکه): محمد پیامبر الله ارسله بالهدی و آئین الحق لیظهره علی الدین کله و مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد لو کره المشرکون
دیلیمان در اوایل قرن چهارم قمری حرکت‌هایی را در کشور ایران علیه خلافت عباسیان استارت کردند.[۳۶] ماکان بن کاکی، اسفارین شیرویه و مرداویج زیاری، هرمورد با لشکری از دیلم خروج کردند. علی و حسن پسران ابوشجاع به ماکان فرمان بردار سامانیان پیوستند. در سال ۳۲۱ق مرداویج زیاری بر جرجان و طبرستان مسلط شد علی و حسن با جلب حیث ماکان به مرداویج پیوستند. وی علی را به حکومت آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرج گمارد

[۳۷] علی به کرج رفت و با تصرف دژهای گوشه و کنار مایه بیمناکی مَرداویج شوید وی آغاز قصد تصرف اصفهان را داشت البته از سپاه اخوی مرداویج ناکامی خورد و بعداز چندی اَرَّجان و نوبندجان را تصرف کرد و برادرش حسن نیز به فرمان وی کازرون را تصرف نمود.[۳۸] علی در سال ۳۲۲ق بر شیراز برنده شد و دولت آل بویه را در آنجا نهاد بنیان.[۳۹] با این هم اکنون به گفته درستگو سجادی بعضی از تاریخ‌نگاران فتح ارجان (۳۲۱ق/۹۳۲م) را استارت محور‌گذاری دولت آل بویه دانسته‌اند.[۴۰] طی ۱۲ سال بعداز آن، حسن و احمد نیز به ترتیب بر ری، کرمان و عراق برنده شدند و دولت آل بویه به سه شاخه گرانقدر و یک شعبه خرد در کرمان و عمان رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد تقسیم شد.[۴۱]

به گفته علی‌اصغر فقیهی تاریخ‌پژوه شیعه (درگذشت ۱۳۸۲ش)، کتاب تجربه الامم از منابع مهم نویسندگان در مورد تاریخ آل بویه به شمار می آید[۴۲] ابن‌مسکویه (۳۲۰-۴۲۰ق) مولف آن با حکومت آل بویه هم‌بعدازظهر بوده میباشد.[۴۳]تک‌ نگاری درباره آل بوبه اثراتی نیز مندرج میباشد که بعضا از آنان شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عبارت‌اند از:

کتاب تاریخ آل بویه نوشته علی‌اصغر فقیهی (۱۲۹۶-۱۳۸۲ش): این کتاب درباره تاریخ آل زیار و آل بویه و وضع و اوضاع دوران آنان را دربردارد. این تاثیر در سال ۱۳۷۸ش به‌تیتر متن درسی فن تاریخ در مدت کارشناسی دانش کده‌های جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده است.[۴۴]
احیای فرهنگی در قسم آل بویه آدم‌گرايى در بعد از ظهر رنسانس اسلامى تاثیر جوئل. ل. کرمز: (joel.l.kremer) این کتاب رونق فکری و فرهنگی مرکزها حکومتی آل بویه به‌ویژه در بغداد را گزینه نظارت قرار داده میباشد. این تاثیر به فارسی نیز ترجمه گردیده‌است.[۴۵]
حیات علمی در عهد و پیمان آل بویه تاثیر غلامرضا جان نثار مدرس دانش کده طهران (متولد ۱۳۲۴ش): این کتاب بخشی از دسته حیات علمی در قول دولت‌های شیعی میباشد که به مطرح شدن پژوهشگران در عصر آل بویه پرداخته میباشد.[۴۶]
التاجی فی خبر ها الدولة الدیلمیة تاثیر ابراهیم بن هلال صابی (درگذشت ۳۸۴ق) از کاتبان آل بویه میباشد که تاریخ این سلسله در سال‌های حکومت عضدالدوله را در بردارد. این کتاب به‌فرمان عضدالدوله برای حمد دیالمه و حکومت آن ها مندرج میباشد. ابن‌مسکویه در تجربیات الامم از آن به کار گیری نموده است. ورژن‌ای از بخشی از کتاب کتابخانه توکلیه مسجد اعظم صنعا محافظت می گردد محمدحسین زَبیدی آن را با اسم المُنتزع اینجانب کتاب التاجی در ۱۹۷۷ در بغداد منتشر نموده است.[مستلزم منبع]
پانویس
سجادی، «آل بویه»، ج۱، ص۶۲۹.
گلی‌زواره، «نظارت نقش دولت آل بویه در توسعه و گسترش تشیع و عمران عتبات عراق»، ص۱۲۲.
نگاه نمائید به مستوفی، نزهة القلوب، ص۹۸، ۹۹ و ۱۷۴.
گلی‌زواره، «رسیدگی نقش دولت آل بویه در بسط تشیع و عمران عتبات عراق»، ص۱۲۲.
سجادی، «آل بویه»، ج۱، ص۶۴۰.
جعفریان، تاریخ تشیع در جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۷ش، ص۳۷۵.
جعفریان، تاریخ تشیع در کشور‌ایران، ۱۳۸۷ش، ص۳۷۶؛ جعفرنیا، «سیاست‌های حکومت آل بویه در جهت تحکیم وحدت فی مابین شیعه و اهل‌سنت»، ص۲۴.
جعفرنیا، «سیاست‌های حکومت آل بویه در جهت تحکیم وحدت فی مابین شیعه و اهل‌سنت»، ص۲۴.
ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۱، ص۳۰۷.
قزوینی، نقض، انجمن اثرها ملی، ص۴۲.
جعفرنیا، «سیاست‌های حکومت آل بویه در جهت تحکیم وحدت در بین شیعه و اهل‌سنت»، ص۲۴.
شیبی، الصلة میان التصوف و التشیع، ۱۹۸۲م، ج۲، ص۳۹.
جعفریان، تاریخ تشیع در کشور‌ایران، ۱۳۸۷ش، ص۳۸۰.
جعفریان، تاریخ تشیع در کشور ایران، ۱۳۸۷ش، ص۳۷۸.
پطروشفسکی اسلام در جمهوری اسلامی ایران، ۲۶۷ به گزارش پوراحمدی، «آل بویه و نقش آن‌ها در برپایی مراسم و مواسم شیعه امامیه در عراق»، ص۱۱۲.
پوراحمدی، «آل بویه و نقش آنها در برپایی مراسم و مواسم شیعه امامیه در عراق»، ص۱۱۲.
اشپولر، تاریخ کشور‌ایران در قرنها اولیه اسلامی، ج۱، ص۳۶۳ به گزارش جعفریان، تاریخ کشور‌ایران تشیع در کشور ایران، ۱۳۸۷ش، ص۳۷۵.
ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۳۹۱ق، ج۳، ص۴۲۵.
ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۳۵۸ق، ج۷، ص۱۵.
شیبی، الصلة فی مابین التصوف و التشیع، ۱۹۸۲م، ج۲، ص۳۹.

هزاره‌های اسماعیلی
مجموعه‌های والا هزاره‌های به‌دنبال اسماعیلیه در ولایات کابل، پروان، بغلان و بامیان حضور دارا هستند و در ولایات میدان، سمنگان و زابل بصورت تیم‌های خرد معاش می‌نمایند.[۳۴] این هزاره‌ها نیز در حمله ها دهه ۱۲۷۰ش آیتم خشونت و کشتار قرار گرفتند.[۳۵]هزاره‌های اهل‌سنتهزاره‌های اهل‌سنت در ولایات بادغیس، پنج‌شیر، بامیان، غور، بغلان و کُندُز مستقر مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می باشند.[۳۶]

تاریخ
سقوط ساسانیان، منجر شد سپاه مسلمانها به فرماندهی احنف بن قیس در سال‌های ۲۸تا۳۳ق (۶۶۲–۶۴۲م)، همزمان با خلافت قدمت و عثمان به خراسان گرانقدر (نصفه غربی افغانستان فعلی) رسیده و با حاکمان مرو، هرات و بلخ در قبال به دست آوردن جزیه به صلح رسیدند.[۳۷] تا حمله مغول‌ها، حاکمانی از طرف بنی‌عباس، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، سلجوقیان و خوارزم‌شاهیان بر قبایل و نواحی هزاره‌ها اشراف داشتند.[۳۸] پایگاه اول حکومت غوریان، حیطه غور، از اسم‌های کهن هزارستان آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود.[۳۹]

بعد از مغولان
حمله مغولان منجر جنجال ساختار معاش هزاره‌ها شد.[۴۰] این شرایط در طول تیموریان ادامه داشت.[۴۱] ظهیرالدین بابر(۹۳۷–۸۸۸ق)، مؤسس سلسله گورکانیان هند، با تصرف کابل، به هزاره‌جات نیز حمله کرد.[۴۲] فرمان روا عباس صفوی (حکومت:۱۰۳۸–۹۹۶ق) با تصرف هرات، از هزاره‌های شیعه دفاع کرد.[۴۳] معدود افشار (حکومت:۱۱۶۰–۱۱۴۸ق)، در هنگام رفتن به قصد فتح هند، در قندهار، تعدادی هزار سوار از هزاره‌ها را به سرویس گرفت.[۴۴] از تشکیل حکومت احمدخان ابدالی (حکومت:۱۱۸۶–۱۱۶۰ق) در قندهار تا امارت عبدالرحمن در کابل (حکومت:۱۳۱۹–۱۲۹۸ق)، هزاره‌ها در یک خودمختاری نسبی بسر می‌بردند و مناطقی از آن‌ها، به حاکمان کابل، مالیات می‌دادند.[۴۵] در ۱۲۴۸ق، امیر دوست‌محمدخان، قاضی کابل، میر یزدان‌نصیب را که مشهورترین میر هزاره و خودمختار بود، به‌دار رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آویخت.[۴۶]

تهاجم عبدالرحمن
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: کشتار شیعه‌ها هزاره به‌امر عبدالرحمن
در فصل تابستان ۱۲۵۹ش، عبدالرحمن، بعد از تایید موقعیت دولت انگلستان، حکومت را در کابل بدست گرفت.[۴۷] وی تا سال ۱۲۶۶ش اداره قندهار، هرات،[۴۸] جلال‌آباد، غزنی[۴۹] و ترکستان دربرگیرنده بلخ، تخار و فاریاب و جوزجان را به مرکزیت مزار شریف با خشونت و سرکوب بدست شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آورد.[۵۰]

عبدالرحمن در ۱۲۶۷ش/۱۸۹۸م متوجه هزاره‌ها شد. وی برای هزاره‌ها ۱۶ مالیات وضع و اوضاع کرد و هزاره‌های روحانی‌علی را که به‌این مالیات اعتراض کردند، بشدت سرکوب کرده و زمین‌های‌شان را گرفت.[۵۱] در دو سال آنگاه، مأموران مالیات و فرماندهان عبدالرحمن به رغبت خویش، هر جریمه و آزاری را بر هزاره‌ها اجبار کردند.[۵۲] در فصل بهار ۱۲۷۱ش/۱۸۹۲م بعداز تجاوز سربازان عبدالرحمن به یک زن هزاره، خانواده وی، سربازان را کشته و سلاح‌های مصادره گردیده خویش را پس گرفتند.[۵۳] رهبران عمده هزاره‌ها نیز در جلسه بزرگان هزاره علیه عبدالرحمن اعلام نزاع کردند.[۵۴]

در اولی جنگ عبدالقدوس‌خان و شیرمحمدخان، دو فرمانده ارشد عبدالرحمن، باخت خوردند.[۵۵] عبدالرحمن از ملایان پر اسم و رسم سنی خواست علیه هزاره‌ها، فتوای تکفیر و جهاد بدهد. وی زمین‌ها، میزان دارایی، زنان و فرزندان هزاره‌ها را جایزه عده ای خاطرنشان کرد که درین جهاد کمپانی نمایند.[۵۶] دولت بریتانیا نیز توصیه مستشاران نظامی برای یاری به عبدالرحمن کرد.[۵۷]

به امر عبدالرحمن، از پنج جهت به هزاره‌جات نیرو روانه گشت: غزنی، کابل، قندهار، هرات و مزار شریف.[۵۸] مبارزه تا وسط فصل پاییز ۱۲۷۱ش/نوامبر ۱۸۹۲م ادامه داشت.[۵۹] سیدعسکر موسوی، غرض عبدالرحمن را از این نزاع، پراکندن هزاره‌ها و کاهش جمعیت آن‌ها نوشته‌میباشد.[۶۰]

پیامدهای تهاجم
کشته شدن درصد بالایی از مردان هزاره. نتیجه محمد، کاتب عبدالرحمن، درصد کشته‌شدگان را بالای شصت درصد تقریب زده بود.[۶۱]
مجموع قلعه‌ها و مساکن عموم هزاره تخریب و مزارع‌شان پایمال شد.[۶۲]
هزاران مرد و زن و نوپا هزاره بعنوان برده در بازارهای کابل و قندهار فروخته شدند.[۶۳]
تک تک زمین‌های زراعتی و چراگاه‌هایی که از هزاره‌ها گرفته گردیده، به مالکیت دولت درآمد.[۶۴] بخشی از این زمین‌ها به کوچی‌های پشتون داده شد که در حمله کمپانی کرده بودند.[۶۵]
عبدالرحمن، میرها، سادات و ملاهای هزاره را به کابل فراخواند. چندین را کشت، توده‌ای را به زندان افکند و گروهی را تبعید کرد.[۶۶] حاکم‌های حنفی به هزارستان نبی شد.[۶۷]
گریزو فرار و هجرت نصیب بزرگی از ساکنین هزارستان به بخش ها بیرونی.[۶۸]
اجبار مالیات نو و جریمه‌های هنگفت .[۶۹]
تیمور خانف سود پایانی این اقدامات را تقلیل شدید جمعیت هزاره‌ها و فروپاشی معنوی، اقتصادی و فرهنگی آن ها نوشته‌میباشد.[۷۰] میرمحمد غبار، تاریخ‌نگار افغان در این زمینه نوشت: مظالم امیر در هزاره‌جات سوابق‌ای در تاریخ مملکت نداشت و صرفا می‌اقتدار آن را در تاریخ هجوم چنگیز تحقیق کرد و بس.[۷۱]

بعداز عبدالرحمن
بعداز عبدالرحمن، فرزندش حبیب‌الله، دادوستد بردگان هزاره را ممنوع خاطرنشان کرد اما آن‌ها‌را آزاد نکرد.[۷۲] هزاره‌ها در مبارزه استقلال افغانستان علیه انگلیس (۱۲۹۸ش/۱۹۱۹م) به دستور نگهبانی‌الله، فرزند حبیب‌الله و حکم دهنده افغانستان کمپانی کردند.[۷۳] در ۱۳۰۱ش، سه سال بعداز آن، حمایت‌الله خان ضابطه بردگی هزاره‌ها را کنسل کرد.[۷۴] هم‌زمان با این فرمان، حفاظت‌الله، کارایی خویش را برای ثبت لهجه پشتو تحت عنوان گویش قانونی و محدودیت لهجه و فرهنگ وتمدن فارسی استارت کرد. این عمل سبب ساز سرکوب دوباره هزاره‌ها شوید.[۷۵] این محرومیت و انزوا، تا ۱۳۵۷ش/۱۹۷۹ش و روی فعالیت وارد شدن دولت کمونیستی ادامه داشت.[۷۶] کشته شدن نادرخان، جانشین تامین‌الله بوسیله یک شاگرد هزاره بنام عبدالخالق در ۱۳۱۲ش، راه سرکوب سیاسی و تبعیض را علیه آنها شدت اعطا کرد.[۷۷] در ۱۳۲۳ش، در طول محمدظاهرشاه، فرزند نادرخان، ابراهیم گاوسوار علیه مالیات هنگفت و تحمیلی هزاره‌ها دست به قیام زد و توانست یه خرده از این مالیات را کنسل نماید اما خودش تبعید شد.[۷۸] سیداسماعیل بلخی به همدم گاوسوار در او‌لین روز ۱۳۲۹ش قصد براندازی حکومت ظاهرشاه را داشتند که بازداشت شد و ۱۴ سال در زندان ماند.[۷۹] هزاره‌ها هیچ‌گاه شرایط‌های بالا و مؤثری در ساختار سیاسی افغانستان نداشتند گرچه در پارلمان و دولت، نمایندگان معدودی داشتند.[۸۰]

بعداز استقلال افغانستان در ۱۲۹۸ش، مجدد مهاجرت زایران و مسافرت طلاب هزاره به مشهد و عتبات عالیات اشاعه یافت اما دولت افغانستان در دادن گذرنامه به آن‌ها بسیار سختگیری میکرد. بعضی از روحانیون در برگشت، مدرسه های علمیه کوچکی را در روستای محل تولد خویش، سازه کردند.[۸۱]

زمان حاکمیت حزب بعث
بعداز تشکیل جمهوری عراق و پیرو آن به توان وصال حزب بعث، زیارت ایرانیان به عتبات کاهش یافت. دولت عراق در زمان متعدد چه در عصر پادشاهی عراق و چه بعد از جمهوری آن همواره به عذر‌های متفاوت نظیر سرایت وبا، ضابطه ملیت، ارتقاء روز افزون هزینه‌های روادید، سرویس ها رفاهی، بهداشتی، کاهش بازه زمانی اقامت زائران سیاست کاهش هجرت زائران را پیرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفت.

از سوی دیگر دولت جمهوری اسلامی ایران نیز به جهت مشقت بار‌گیری‌های دولت‌ عراق در عوض زائران و در بعضا مفاد سیاست‌های ضدمذهبی زمانه پهلوی، گاه ممنوعیت مهاجرت به عتبات را به طور موقت اعلام آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میکرد.

مهم ترین رویدادها شهرهای عتبات
از مهم ترین حادثه ها عتبات عالیات می‌اقتدار به تخریب مقبره امام حسین(ع) در زمان خلفای عباسی به عنوان مثال منصور، هارون و متوکل اشاره نمود که هرمورد در عصر‌های متفاوت به تخریب ضریح مبادرت کرده‌اند. مهم ترین و مشهور‌ترین تخریب به‌فرمان متوکل شکل گرفت.[۱۳] از سایر حادثه ها می‌اقتدار رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد این مورد ها را اسم پیروزی:

حمله وهابی‌ها به کربلا
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: حمله وهابی‌ها به کربلا
وهابیان در سال ۱۲۱۶ق نیز به ضریح امام حسین(ع) حمله کرده و به آن جراحت دورازشوخی وارد ساختند.[۱۴]هاجم ها وهابی‌ها شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد به نجف
نوشته‌علمیٔ مهم: تهاجم ها وهابی‌ها به نجف
سعود بن عبدالعزیز در سال ۱۲۱۶ق به عراق حمله کرد و در روز عید غدیر، کربلا را غارت نمود.[۱۵] وهابیان آن‌گاه به نجف حمله و آن را محاصره کردند.[۱۶]

انتفاضه شعبانبه
نوشته‌علمیٔ مهم: انتفاضه شعبانیه عراق

تخریب دیوار مقبره امام حسین(ع) در جریان انتفاضه شعبانیه
انتفاضه شعبانیه عراق قیام عموم عراق علیه حکومت صدام حسین در شعبان سال ۱۴۱۱ق بر اساس با سال ۱۳۶۹ش بود. قیام از بصره استارت شد و معترضان در زمان ۱۵ روز چهارده استان از هجده استان عراق را تصرف کردند. در ادامه این قیام مردمی، نیروهای صدام با توپ و تانک به کربلا و نجف حمله کردند. در‌این حمله ها، مقبره امام علی(ع)، مقبره امام حسین(ع) و بقعه حضرت عباس(ع) زخم رویت کرد و بعد از آن نیز به زمان شش ماه درهای مقبره‌ بسته بود.[۱۷]

تخریب مقبره عسکریین
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: تخریب مقبره عسکریین

تخریب حرمین عسکریین(ع) بر تاثیر انفجارهای تروریستی
در ادامه دو حمله تروریستی در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش، مقبره امام عسکری(ع) و امام هادی(ع) تخریب شد.[۱۸] ستاد تجدید بنا عتبات عالیات جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۹ش، نوسازی بقعه عسکریین(ع) را استارت کرد و در سال ۱۳۹۴ش به پایان رسانید.[۱۹]

ستاد نوسازی عتبات
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ستاد نوسازی عتبات عالیات
ستاد تجدید بنا عتبات، تیم‌ای میباشد غیردولتی که در سال ۱۳۸۲ش و در‌پی سقوط صدام و قابلیت و امکان حضور زائران در مرز و بوم عراق تأسیس شد. عمل مهم این ستاد، تجدید بنا اماکن مذهبی عراق و دیگر کشورها میباشد و منابع مالی آن از روش یاری‌های مالی داوطلبانه افراد و سازمان‌های دولتی و غیردولتی تأمین می گردد.[۲۰]

پانویس
عربخانی،‌ عتبات عالیات در ارتباط ها کشور ایران و عثمانی قرن نوزدهم، ۱۳۹۴ش، ص۲۳.
مصاحب، دائرةالمعارف فارسی، ۱۳۶۳ش، ج۲، ۳۰۱۱؛ قائدان، عتبات عالیات عراق، ۱۳۸۷ش، ص۶۴.
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۸، ص۷۰۴و۷۰۵.
آل‌طعمه، تاریخ مرقد الحسین و العباس، ۱۴۱۶ق، ص۸۰.
کاظمی دلیگانی، اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات، ۱۳۸۶ش، ص۶۷-۸۰.
کاظمی دلیگانی، اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات، ۱۳۸۶ش، ص۷۱.

وظایف
آورده شده وظیفه اصلی و اساسی مجمع این میباشد که در مورد ها اختلاف مجلس شورای اسلامی با شورای پاسبان، با تشخیص مصلحت نظام به حل اختلاف آن‌ها می پردازد.[۱۷] براساس قانون اساسی کشور وظایف مجمع تشخیص مصلحت نظام مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عبارتند از:

تشخیص مصلحت و حل اختلافات دربین مجلس شورای اسلامی و شورای پاسبان.[۱۸] براساس این وظیفه، مجمع در تزاحم دربین مصلحت نظام و قانون اساسی کشور یا این که احکام اسلامی، آن را که اساسی‌خیس میباشد، می بایست گزینش نماید.[۱۹]
حل مشکل ها نظام که از طرق معمولی قابل حل نیستند بعد از ارجاع رهبری به مجمع[۲۰]
ارائه مشورت کردن به رهبری در گزینش سیاست‌های کلی نظام[۲۱]
رسیدگی و مشورت کردن در اموری که رهبری به مجمع ارجاع آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میدهد.[۲۲]
عضویت اعضای اثبات مجمع در شورای بازنگری قانون اساسی ایران، گزینش یکی‌از اعضای شورای موقت رهبری و گزینش شخص جایگزین در شکل ناتوانی یکی‌از اعضای آن، ثبت و تجویز اِعمال بعضی وظایف شورای موقت رهبری، ارائه مشاوره درباره اصلاح یا این که بازنگری قانون اساسی ایران و رسیدگی بر حسن اجرای سیاست‌های کلی نظام از سایر وظایف مجمع به شمار می‌رود.[۲۳] بعضا وظایف مجمع را به سه عهد و پیمان تقسیم کرده‌اند: وظایف غیروابسته، وظایف مشورتی و وظیفه رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نظارتی.[۲۴]

بعضا با استناد به سد هشتم اصل ۱۱۰ قانون اساسی کشور، معتقدند مجمع تشخیص مصلحت نظام بنیان ضابطه‌گذار وجود ندارد و تنها در مورد ها استثنا و فوق العاده مانند حل مشکل ها نظام، قادر است ضابطه‌گذاری کرده، تصمیمات مورد نیاز الاجرا اتخاذ نماید.[۲۵] در مقابل جمع‌ای برآنند مجمع در هیچ موردی حق ضابطه‌گذاری شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ندارد.[۲۶]

هرچند بعضی این مجمع را نهادی مخصوص به کشور‌ایران شمرده‌اند؛ ولی اورده شده در قانون اساسی ایران دیگر کشورها نیز اشخاص یا این که بنیان‌هایی وجود دارااست که وظایفی شبیه مجمع دارا‌هستند. برای مثال در فرانسه، شورای قانون اساسی کشور مرجع حل اختلاف قوا به شمار می‌رود.[۲۷]

مبنای دینی: قاعده مصلحت
مبنای شرعی تشکیل مجمع تشخیص از لحاظ بعضی دانشمندان اعتنا به احکام حکومتی و ثانویه میباشد و صدور حکم حکومتی را مقصود از ساخت آن شمرده‌اند.[۲۸] و از دید برخی دیگر، وجود مجمع تشخیص مصلحت برای پاسخگویی به مسائل مستحدثه در جامعه اسلامی و اداره عالی و کارآمدتر نظام، ضروری شمرده گردیده است.[۲۹]

عباسعلی عمید زنجانی، فقید و حقوقدان شیعه، مبنای مجمع تشخیص مصلحت نظام را قاعده عقلی و دینی مصلحت میداند و بر آن میباشد این قاعده با تشکیل مجمع نهادینه شد.[۳۰] به گفته او، قاعده مصلحت از بینش فقها به تعدادی معنی آمده میباشد:

قاعده مصلحت به معنای نگهداری نظام و حاکمیت اسلام که فقها از آن به محافظت بیضه اسلام تعبیر و تفسیر کرده‌اند. قاعده مصلحت به‌این مضمون‌، امری ضروری و گزینه حادثه فقهای شیعه دانسته شد‌ه‌است و براساس آن، هر حکم اثبات اسلامی که در تزاحم با آن باشد، به حکم ثانویه متناسب با قاعده تبدیل میگردد.
قاعده مصلحت به معنای رعایت مصالح همگانی در قبال مصالح شخصی و گروهی.
به معنای مصلحت‌های همگانی رعایت گردیده ضمنا احکام اسلام مانند مصلحت اشاعه آئین، نگهداری جان، کالا و حیثیت اشخاص، تحیکم خانواده و... .
به معنای قاعده نظم همگانی و رعایت نظام لایق معاش بشری. فقها در این باره، معمولاً از تفسیر منفی «مشکل نظام» در نفی حکمی که موجب مختل شدن نظام سزاوار اجتماعی باشد، تعبیروتفسیر می‌نمایند.
مصلحت‌هایی که شریعت اسلام به رخنه‌ یا این که در انتظار گذاشتن آنان راضی وجود ندارد و می بایست در ساخت و ساز و محافظت آن‌ها کوشید.[۳۱]
به گفته عمید زنجانی، مجمع تشخیص مصلحت، از یک سو با عقیده دینی ولایت عالم منطبق داراست و از سوی دیگر با قانون اساسی ایران بر طبق میباشد که تصریح داراست رهبری، مسئولیت بررسی بر سه قوه را داراست.[۳۲] از حیث عمید زنجانی، مجمع تشخیص مصلحت مشروعیت خویش را از اما عالم گرفته[۳۳] و بر دو اصل پایدار میباشد: الف: ارجاع تشخیص مصلحت و حل خلل ها نظام به کارشناسان باتقوا؛ ب: تنفیذ حیث آنها از سوی رهبری با حکم حکومتی.[۳۴]

بعضا دیگر مبنای شرعی تأسیس مجمع تشخیص مصحلت را تامل امام خمینی بر پایه ی بایستگی عقلی محافظت آئین و نظام اسلامی دانسته‌اند که در شکل تزاحم مراقبت آیین و نظام اسلامی با احکام دیگر (ناسازگاری در رده کار)، تحت عنوان حکم اصلی‌خیس بایستی ایفا خواهد شد.[۳۵]

تفاوت مجمع تشخیص مصلحت با مصالح مرسله اهل سنت
ثبت یا این که تنفیذ قانون ها بر شالوده تشخیص مصلحت از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام با استصلاح یا این که مصالح مرسله[یادداشت ۱] که اهل سنت آن را یکی منابع استنباط احکام دینی می‌شمارند، گوناگون دانسته شد‌ه‌است. استصلاح در فقه اهل سنت، یک منبع غیروابسته برای استنباط حکم فقهی، در کنار بقیه منابع میباشد؛ ولی در مجمع تشخیص مصلحت، از مصلحت در تشخیص زمینه و مصداق برای پیاده شدن حکم ثانوی یا این که حکومتی سود گرفته میشود.[۳۶] استصلاح یا این که مصالح مرسله در فقه امامیه[۳۷] یا این که در حیث بیشتر فقهای امامیه[۳۸] مردود شمرده گردیده‌است. ابوالقاسم علیدوست، معلم درس بیرون و عضو جامعه مدرسین، اعتقاد دارد استصلاح به معنای سود‌گیری از مصلحت‌های قطعی در استنباط خیر صرفا اشکالی ندارد، بلکه به جهت رجوع و برگشت به جهت عقل می بایست آیتم دقت دانا باشد. از نگاه او استصلاح به معنای مصلحت‌اندیشی ظنی که منشأ آن ذوق وسلیقه و خوشایند و بدایند فقید باشد، جایی در استنباط حکم فقاهتی ندارد و مردود میباشد.[۳۹] بعضی دیگر برآنند مصالح مرسله یا این که به سنت یا این که به عقل برمی‌شود و استدلال و منبع مستقلی وجود ندارد. ازاین‌رو در فقه شیعه نیز قادر است دارای اعتبار باشد.[۴۰]

مناصب سیاسی
صافی گلپایگانی عضو مجلس خبرگان قانون اساسی ایران و دبیر شورای پاسبان بود.

فقها و حقوقدانان شورای پاسبان
عضو مجلس خبرگان قانون اساسی ایران: وی از اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی کشور بود که از ۲۸ مرداد تا ۲۴ آبان، ۱۳۵۸ش، مسئولیت تدوین قانون اساسی ایران ایران را به ذمه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشتند.[۱۹]

عضو و دبیر شورای پاسبان: در سال ۱۳۵۹ش، با حکم امام خمینی، عضو فقهای شورای پاسبان شد و هشت سال (تا تیر ۱۳۶۷[۲۰]) دبیر این شورا بود.[۲۱] لطف‌الله صافی، در تیر ۱۳۶۷ش از عضویت در شورای دربان استعفا آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۲۲]

راءس پژوهش ها اسلامی دارالزهراء
راءس پژوهش ها اسلامی دارالزهراء، در سال ۱۳۸۹ش، در طهران با مقصود پاسخگویی به سؤالات دینی و مشورت کردن فقاهتی و خانوادگی شروع به شغل کرد. این راس پایین احاطه محل کار آیت‌الله صافی شغل رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‌نماید.[۲۳]

اثر ها و تألیفات
نوشته‌علمیٔ اساسی: اثرها آیت‌الله صافی گلپایگانی

درخواست اذن چاپ تقریرات آیت‌الله بروجردی
آیت‌الله صافی گلپایگانی، بیشتراز هشتاد تیتر کتاب به لهجه‌های فارسی و عربی نوشته میباشد. بعضا از اثر ها وی به گویش‌های انگلیسی و اردو نیز ترجمه گردیده و برخی از آنان موفق محرک کتاب سال ولایت و کتاب سال مهدویت گردیده‌اند.[۲۴][۲۵] مقاله ها و اشعاری نیز از وی در مجلات و رسانه‌های گوناگون شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد منتشر شد‌ه‌است.

کتاب منتخب الاثر دربارهٔ امام مهدی (عج)، نوشته لطف‌الله صافی
کتاب‌ها و اثرها تألیفی
بعضا از اثرها صافی گلپایگانی عبارتند از:

منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر، دربارهٔ امام مهدی (عج) و در ده فصل میباشد. این کتاب در سال ۱۳۸۰ش، در سه جلد و ۱۴۰۰ شیت چاپ شد‌ه‌است.[۲۶] منتخب الاثر، در اولی زمان کتاب سال ولایت، تاثیر برگزیده شد.[۲۷] و در اولی عصر کتاب سال مهدویت، تاثیر بلندتر اسم گرفت.[۲۸]
«الاحکام الشرعیة ثابتة لا تتغیر»، رساله‌ای عربی در جواب به نوشته ی علمی عبدالمنعم النمر که در روزنامه الکویتیه چاپ کرد. عبدالمنعم در صدد ثابت عدم ثبات احکام اساسی اسلامی بود. آیت‌الله صافی، با اشاره به خلط میان حکم فقهی و فتوا، شرح میان احکام در ثبات و تغیر و… به ثابت بینش خویش میپردازد. انتشارات دارالقرآن الکریم این کتاب را در سال ۱۴۱۲ق چاپ نموده است.[۲۹]
«التعزیر، احکامه و ملحقاته»: پژوهشی شرعی در مسائل و فروعات تعزیر و نظام مجازات اسلامی و رابطه آن با حکومت و اختیارات اما‌فقید میباشد که در سال ۱۴۰۴ق،[۳۰] در ۱۵۲ برگه چاپ گردیده است.[۳۱]
«وقت ها الصلوات»، این کتاب برای معین کردن زمان ها نماز در نقاط متعدد دنیا، به لهجه عربی مندرج و در سال ۱۴۰۷ق چاپ گردیده است.[۳۲]
«ذکر الاصول»، تقریرات درس سید حسین بروجردی که به گویش عربی و در سه جلد در سال ۱۴۲۸ق منتشر گردیده است.[۳۳]
«ثلاث رسائل فقهیة»، سه رساله دینی درخصوص قضا به گویش عربی که در سال ۱۴۱۶ق چاپ گردیده‌است.[۳۴]
«ضرورة وجود الحکومة وی ولایة الفقهاء فی بعد از ظهر الغیبة»، با استعمال از دلایل عقلی و نقلی، بر بایستگی ایفا ولایت بوسیله عالم در بعد از ظهر غایب بودن، برای تعطیل نشدن احکام دینی و اجتماعی، تأکید می‌نماید.[۳۵]
«نوروفروغ زیارت»، دربردارنده سروده‌های آیت‌الله صافی گلپایگانی در مدح ائمه و بزرگان شیعه میباشد. بخشی از اشعار وی دربارهٔ حضرت معصومه (س)، در بارگاه حضرت معصومه حکاکی گردیده است.[۳۶]
سفرنامه حج: این رمان مسافرت دوم حج آیت‌الله صافی گلپایگانی بوده که مطالبی از مهاجرت نخستین حج نیز به آن ضمیمه گردیده است.[۳۷]
مقاله ها و اشعار
لطف‌الله صافی گلپایگانی، مقاله ها و اشعار متفرق‌ای هم در نشریات گوناگون منتشر کرد؛ مانند نوشته‌ی‌علمی‌ای در نشریه کتابخانه مسجد اعظم قم در سال ۱۳۴۴ش دربارهٔ حکومت اسلامی از نظر قرآن مهربان[۳۸] و اشعاری مانند «منظومه اهل دل» که در سال ۱۳۹۰ در روزنامه پاسدار اسلام به چاپ رسیده و بیت اولیه آن اینگونه میباشد: «مارا ز کورش و کی و جم اعتبار وجود ندارد/ فخری به داریوش و به اسفندیار وجود ندارد».[۳۹]

برخی از مقاله ها او به خواست و سفارش آیت‌الله بروجردی مندرج میباشد مانند نوشته‌ی‌علمی‌ای در جواب به روزنامه‌ای در هند که مدعا برگرفته شدن اسلام از آئین بودایی بود.[۴۰] یا این که نوشته‌علمی‌ای که در جواب به روحانی محمود شلتوت نوشت و به ادعای وی دربارهٔ استسقام بالازلام فهمیدن استخاره در لحاظ مدرسه اهل‌بیت برخورد آرم بخشید.[۴۱][۴۲]

متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع متعدد شیعه[۱۳] و اهل‌سنت[۱۴] با عبارت‌های متفاوت از فرستاده اسلام(ص) نقل شد‌ه‌است.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیده است: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد أَعْلَمُ مِنْکُم‏‏؛

اینجانب دربین شما دو چیز باقی می گذارم که در صورتی آنان‌را دستاویز قرار دهید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد: کتاب پروردگار و عترتم که اهل‌بیتم میباشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد میشوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار باارزش سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب پروردگار و اهل‌بیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک ‌میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داناترند.»[۱۶]

متن این حدیث براساس کتاب بَصائرالدرجات، از منابع حدیثی شیعه، از امام باقر(ع) اینگونه میباشد: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِکٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ أَمَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَيْتِی فَإِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض؛ ای عموم،‏ به‌حقیقت اینجانب دربین شما دو چیز گران­ارزش می­‌گذارم که در‌حالتی که به آن‌دو تمسک نمایید، هیچ گاه گم راه نخواهید شد. آن‌دو کتاب خداوند (قرآن) و عترت و اهل‌بیتم میباشند. همانا آن‌دو هیچ وقت از هم غیر وابسته نمی‌­شوند تا اینکه کنار آبگینه بر اینجانب رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد وارد شوند.»[۱۷]

حدیث ثقلین در درست مسلم از زید بن اَرقَم اینگونه نقل شد‌ه‌است: «... وَأَنَا تَارِکٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ: أَوَّلُهُمَا كِتَابُ اللهِ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ فَخُذُوا بِكِتَابِ اللهِ، وَاسْتَمْسِكُوا بِهِ فَحَثَّ عَلَى كِتَابِ اللهِ وَرَغَّبَ فِيهِ، ثُمَّ قَالَ: «وَأَهْلُ بَيْتِی أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی، أُذَكِّرُكُمُ اللهَ فِی أَهْلِ بَيْتِی.»[۱۸] اینجانب در بین شما دو چیز با ارزش باقی می گذارم: در آغاز کتاب آفریدگار که در آن هدایت و نور و روشنایی میباشد. پس به کتاب معبود تمسک فرمایید. نبی بر کتاب پروردگار تشویق و ترغیب کرد و آن‌گاه فرمود: و اهل‌بیتم، خداوند را در حقّ اهل بيتم فراموش نکنید؛ اشاره به اینکه مسئولیت الهی خویش درباره اهل‌بیت را شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد فراموش نکنید.[۱۹]

در بعضا از منابع نیز به‌مکان «ثقلین»،‌ واژه و کلمه «خَلیفَتَین» (دو جانشین)[۲۰] یا این که «اَمرَین» (دو دستور)[۲۱] نقل گردیده‌است. در بعضی از منابع به‌مکان عبارت «‌عِترتی‌»، واژه و کلمه «‌سنّتی‌» آمده میباشد.[۲۲] ناصر مکارم شیرازی، مرجع‌تبعیت و تالیف کننده تعبیروتفسیر مثال، بر این یقین میباشد که نقل‌هایی که در آنان به‌مکان عبارت «‌عترتی‌»، «‌سنّتی‌» آمده، نمی‌تواند قابل‌استناد باشد؛ بر فرض درستی نیز منافاتی دربین این نقل‌ها و نقل‌های دیگر نیست؛ چون رسول یک جا به کتاب و سنت سفارش کرده و مکان دیگری به کتاب و عترت.[۲۳]

آیت‌الله جوادی آملی:
بشر بدون نقص معصوم که مصادیق اختصاصی آن عترت طاهره‌اند، عِدل و همتای قرآن میباشد و براساس حدیث متوالی ثقلین، ابدا از یکدیگر طلاق نمی‌پذیرند. قرآن تجلّی کتاب تدوینی آفریدگار و آدم بی نقص معصوم تجلّی کتاب تکوینی اوست. ... احادیث معصومان(ع) نیز گویای تبیین لینک ناگسستنی قرآن و عترت‌اند و همسو با حدیث ثقلین، گواه طلاق‌ناپذیری این دو واقعیت و احکام آن ها از یکدیگرند ... هیچ‌یک [از آن‌دو] را بی‌دیگری نمی‌قدرت آشنایی.[۲۴]

اعتبار حدیث
عالمان شیعه حدیث ثقلین را پی درپی شمرده‌اند.[۲۵] از حیث صاحب و مالکْ‌حَدائق،‌ دانا و محدث شیعی در قرن دوازدهم قمری، این حدیث متوالی معنوی در میان شیعه و اهل‌سنت میباشد.[۲۶] به گفته عالمانی زیرا ملاصالح مازندرانی، از عالمان شیعه قرن یازدهم قمری، شیعه و اهل‌سنت بر مضمون این حدیث و صدق آن رخداد‌حیث دارا هستند.[۲۷] جعفر سبحانی، متکلم شیعی گفته میباشد که هیچ‌کس جز جاهل یا این که مُعانِد در درست بودن این حدیث شک و تردید نمی‌نماید.[۲۸]

افزون بر نقل این حدیث در درست مسلم[۲۹] مهم ترین کتاب حدیثی اهل‌سنت بعداز درست بخاری، حکم دهنده نیشابوری محدث اهل‌سنت هم در المستدرک، آن را از زید بن اَرقم نقل کرده و بر درست بودن آن براساس شروط بُخاری و مُسْلم نیشابوری برای درست‌بودن حدیث تصریح نموده است.[۳۰] ابن‌حَجَر هَیْتَمی، از عالمان شافعی‌مذهب نیز این حدیث را درست دانسته میباشد.[۳۱] عبدالرَّؤُوف مَناوی در کتاب فَیْضُ‌القَدیر از هیثمی نقل کرده که راویان این حدیث همگی ثقه میباشند.[۳۲] علی بن عبدالله سَمْهودی، از عالمان شافعی‌مذهب در جَواهِرُالعِقْدَیْن گفته میباشد احمد بن حَنْبَل در کتاب مُسندش با مدرک عالی و درست، و سلیمان‌ بن‌ احمد طَبَرانی در کتاب مُعْجَمُ‌الکبیر، با سندی که راویان آن ثقه می‌باشند، این ماجرا را نقل کرده‌اند.[۳۳]

ابن‌جوزی، از علمای حنبلی‌مذهب در قرن ششم قمری، در کتاب العِلَل المُتَناهیه حدیث ثقلین را با سندی خاص نقل کرده و آن را به‌جهت ضعیف‌بودن بعضا راویانش، ضعیف شمرده میباشد.[۳۴] عالمانی همانند سَمهودی و ابن‌حجر هیتمی، ابن‌جوزی را در ضعیف‌درک کردن گواهی این حدیث برحق ندانسته‌اند؛ چون این حدیث در درست مسلم و غیر آن، با سندهای گوناگون نقل گردیده است.[۳۵]

عالَم غیب بخشی از دانا هستی که با حواس پنج‌گانه قابل مشاهده وجود ندارد و در مقابل دانا شُهود قرار می گیرد که با حواس پنج گانه شعور می گردد. علامه طباطبایی وحی و دنیا آخرت را از مصادیق دانا غیب دانسته میباشد. در بعضا از آیه ها قرآن، دور اندیشی از دانا غیب، ویژه معبود دانسته گردیده؛ اما طبق برخی دیگر از آیه‌ها، پیامبران هم می توانند با اجازه آفریدگار از دانا غیب اگاهی مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشته باشند.

علمای امامیه با استناد به احادیث زیادی معتقدند: به جهت اینکه منزلت جانشینی نبی اسلام(ص) نیازمند دوراندیشی‌های فوق‌بشری میباشد، امامان معصوم نیز از عالَم غیب اگاهی دارا‌هستند. به اطمینان برخی از علمای شیعه پیامبران و امامان فقط توسط یاددادن خدا، از عالَم غیب باخبر آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می گردند.

ملاصدرا رابطه آدم‌های معمولی با عالَم غیب را به شرط به کمال وصال عقل ممکن دانسته میباشد.

فقید غیب در مقابل فقید شهود
غیب به معنای چیز مخفی میباشد و در مقابل شهود قراردارد که کارها محسوس را مشمول می گردد.[۱] برطبق آموزه‌های فقهی، هستی به دو قسمت کلی عالَم شهود و فقیه غیب تقسیم میگردد: خواسته از فقید شهود، دنیا طبیعت و موجودات دنیوی میباشد که با حواس پنج‌گانه قابل مشاهده میباشند و مراد از فقید غیب، دنیا و موجوداتی میباشد که با حواس پنج‌گانه شعور نمی شوند.[۲] علامه طباطبایی در المیزان، وحی و دنیا آخرت را از مصادیق غیب رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دانسته میباشد.[۳]
بعضا معتقدند که فقیه غیب و فقیه شهود مانند زمین و افق نیستند که وجود جداگانه داشته باشند. این دو دانا وجود نسبی دارا هستند؛ یعنی ممکن میباشد بعضا از مراتب وجود برای بعضی از موجودات قابل مشاهده باشد و برای بعضا دیگر پوشیده باشد. در این‌حالت برای گروه نخستین دانا شهود و برای گروه دوم فقیه غیب میباشد.[۴] قرآن یکی‌از خصوصیت‌های مؤمنان را ایمان به فقیه غیب ذکر شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.[۵]

دوراندیشی خدا از دانا غیب
آیه‌ها اکثری از قرآن از دانا غیب صحبت گفته و درایت از آن را به پروردگار نسبت داده‌اند.[۶] بعضا از نشانه‌ها تدبیر از فقید غیب را ویژه خدا دانسته‌اند. از آن گزاره آیه ۶۵ سوره نمل میباشد که میگوید:‌ «قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَهُ» (بگو هركه در اسمان‌ها و زمین میباشد، جز آفریدگار، غيب را نمى‌‏شناسد و نمی‌‏داند)؛[۷]
همینطور در آیاتی پیامبران از عدم دانایی خویش از دانش غیب حرف گفته‌اند؛ به عنوان مثال آیه ۳۱ سوره هود از پیمان حضرت نوح(ع) نقل می‌نماید: «وَ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدي خَزائِنُ اللَهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ (اینجانب هیچ وقت به شما نمی‌‏گويم خزائن الهى نزد اینجانب میباشد و غيب هم نمی‌دانم)[۸]

اگاهی پیامبران از فقید غیب
با دقت به آیاتی که دانش غیب را ویژه پروردگار دانسته‌اند، برخی از علماء زیرا علامه طبرسی و روضه خوان اثرگذار، نسبت‌دادن دانش غیب به پیامبران و امامان را باوری زشت دانسته و گفته‌اند:‌ هیچ‌یک از علماء شیعه نمی‌پذیرند که کسی جز پروردگار دانش غیب داشته باشند. به اعتقادوباور اینان پیامبران و امامان بوسیله یاد دادن آفریدگار از غیب با خبر میگردند.[۹]

علامه طباطبایی، در تعبیروتفسیر آیه ها ۲۶ و ۲۷ سوره جن «عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى‏ غَيْبِهِ أَحَداً؛ إِلاَّ مَنِ ارْتَضى‏ مِنْ رَسُولٍ» (داناى نهان میباشد، و كسى را بر غيب خویش مطلع نمى‌‏كند؛ جز پيامبرى را كه از وی خشنود باشد)، گفته میباشد: این آیه استثنائی بر آیاتی میباشد که دانش غیب را به آفریدگار منحصربه‌فرد می‌نمایند و ذکر می‌نماید که پیامبران نیز به هراندازه که آفریدگار بخواهد، از فقیه غیب استحضار پیدا می‌نمایند. به اعتقاد او بر طبق نشانه‌ها قرآن به پیامبران وحی می‌گردد و وحی نیز از مصادیق غیب میباشد پس پیامبران از غیب تدبیر دارا‌هستند.[۱۰] [یادداشت ۱]

گفته‌اند به‌این انگیزه بعضی از علماء قبلی دانش غیب پیامبران و امامان را انکار کرده‌اند و حتی امامان نیز خویش را از دانش غیب بی‌اگاهی دانسته‌اند که در بالا اسلام منظور از دانش غیب، دانش ذاتی بود و ادعای اینگونه علمی، به معنای ادعای ربوبیت وی بود. شاهد این مقاله را این حرف روضه خوان اثر گذار دانسته‌اند که نسبت‌دادن دانش به ائمه نظریه خطا میباشد؛ زیرا نسبت‌دادن دانش غیب به کسی به معنای آن میباشد که وی با بضاعت خویش به آن رسیده میباشد، خیر آنکه آن را از کسی گرفته باشد و این برای جز پروردگار ممکن وجود ندارد.[۱۱]

دانش غیب ائمه
نوشته‌ی علمیٔ مهم: دانش غیب امامان
علماء شیعه بر این باورند که ضمن نبی(ص)، دوازده امام نیز با عالَم غیب درارتباط‌اند؛ چون به اطمینان آن ها جانشینان نبی نیز ما یحتاج میباشد دور اندیشی‌های فوق بشری داشته باشند.[۱۲] در حدیثی آمده میباشد که امام باقر(ع) در جواب به سؤالی درباره نشانه‌ها ۲۶ و ۲۷ سوره جن که می گوید: خداوند هر کس را بخواهد از دانش غیبش با خبر می‌نماید، گفته میباشد که امام نیز از دانش غیب فایده‌مند می گردد.[۱۳]
روایات متفاوتی نیز در این مورد وجود دارااست که برطبق آن‌ها امامان در وضعیت معمولی دانش غیب ندارند؛ ولی هرگاه بخواهند خداوند آنها‌را از عالَم غیب با خبر می‌نماید.[۱۴] [یادداشت ۲]

ابراهیم بن هاشم قمی، محدث و از اصحاب امام جواد(ع) میباشد. علمای فقه و رجال بر وثاقت و صدق روایات ابراهیم اتقاق حیث دارا‌هستند. دلائلی برای وثاقت ابراهیم مذکور که مشایخ الاجازه، نقل ماجرا اجلاء، به عنوان مثال آن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

بیشتراز ۶ هزار قصه از ابراهیم بن هاشم نقل شد‌ه‌است. در منابع رجالی، احمد بن ابی نَصر بَزَنطی، حسن بن دوستداشتنی، حماد بن عیسی، محمد بن ابی عمیر به عنوان مثال اساتید ابراهیم، و علی بن ابراهیم، احمد بن ادریس قمی، محمد بن یحیی العطار به عنوان مثال شاگردان او مذکور آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد‌ه‌است.

معرفی و مقام علمی
ابراهیم بن هاشم، لقبش قمی،[۱] لقب اش ابواسحاق،[۲] کوفی الاصل که به قم منتقل شد و در همانجا مستقر شوید.[۳] او بابا علی بن ابراهیم (مولف تعبیر قمی)[۴] و از محدثان جلیل القدر میباشد.[۵] مامقانی در تعریف‌و‌تمجید از وی می‌نویسد: ابراهیم بن هاشم از اساتید اذن در نقل حدیث و نیز از بزرگان و فقهای شیعه میباشد که احادیث متعددی از وی نقل گردیده است. همینطور بزرگان حدیث از او نقل حدیث دارا رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هستند.[۶]

به گفته نجاشی، او اول کسی بود که روایات کوفیان را در قم منتشر کرد.[۷] به گفته خویی، او از اصحاب امام جواد(ع) بوده[۸] و روایاتی نیز از آن حضرت(ع) نقل نموده است.[۹] به نقل از آیت الله خوئی، اسم ابراهیم بن هاشم در ورقه ها احادیث به ۶۴۱۴ قصه می رسد و بین راویان کسی به وی اندازه ماجرا نقل نکرده میباشد.[۱۰] در منابع رجالی کتاب‌های «النوادر» و «قضاء امیرالمؤمنین(ع)» را از تألیفات ابراهیم بن شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هاشم دانسته‌اند.[۱۱]

علامه حلی او‌را از ملاقات کنندگان امام رضا(ع) دانسته[۱۲] و روضه خوان طوسی او را شاگردان یونس بن عبدالرحمان معرفی نموده است.[۱۳] نجاشی در ملاقات با امام رضا(ع) و نیز شاگردی یونس، شک و تردید دارااست.[۱۴] علامه حلی در خلاصة الاقوال با استناد به اینکه، «چه گونه قابلیت و امکان دارااست، ابراهیم بن هاشم از اصحاب امام رضا(ع) و از شاگردان یونس بن عبدالرحمن باشد، ولی هیچ روایتی از آن‌ها نقل نکرده باشد» شک وتردید نجاشی را بجا دانسته میباشد.[۱۵]

وثاقت
بزرگان فقه و رجال، در وثاقت و صدق حدیث ابراهیم بن هاشم تردید ندارند.[۱۶] نقل داستان اجلاء از ابراهیم و نیز مشایخ الاجازة بودن او به عنوان مثال دلائل قبول احادیث ابراهیم بن هاشم مذکور میباشد.[۱۷]

علامه حلی می‌نویسد: کثرت احادیث ابراهیم بن هاشم و اینکه اصحاب ما اگرچه به عدل و داد او تصریح نکردند ولی اورا مذمت هم نکردند؛ لذا عهد ارجح به لحاظ ما، قبول احادیث اوست.[۱۸]

آیت الله خویی دلائلی را بر وثاقت او ذکر کرده که عبارتند از:

علی بن ابراهیم در اوراق تعبیر و تفسیر قمی احادیث متعددی از پدرش ابراهیم بن هاشم نقل کرده و در پیشگفتار تعبیروتفسیر ذکر کرده: روایاتی که او در‌این کتاب آمده، از راویان ثقه نقل نموده است.
سید بن طاووس در کتاب فلاح السائل داعیه کرده، علما بر وثاقت ابراهیم بن هاشم حادثه حیث دارا هستند.
با آنکه قمی‌ها در دریافت روایات بسیار دشوار گیر بودند ولی به احادیث ابراهیم بن هاشم اتکا کردند.[۱۹]
استادان و شاگردان
بعضی از استادان و اشخاصی که ابراهیم بن هاشم از آن‌ها ماجرا نقل نموده است، عبارت‌اند از:[۲۰]

ابراهیم بن ابی محمود خراسانی
ابراهیم بن محمد نماینده قانونی همدانی
احمد بن محمد بن ابی‌نَصر بَزَنطی
جعفر بن محمد بن یونس
حسن بن جَهم
حسن بن علی وَشاء
حسن بن دوستداشتنی
حَماد بن عیسی
حَنان بن سَدیر
حسین بن سعید اهوازی
صفوان بن یحیی
محمد بن ابی‌عمیر
برخی از شاگردان و عده ای که از او، نقل داستان کرده‌اند عبارتند:[۲۱]

احمد بن ادریس قمی
سعد بن عبدالله اشعری
عبدالله بن جعفر حمیری
علی بن ابراهیم قمی (فرزندش)
محمد بن احمد بن یحیی
محمد بن حسن صفار
محمد بن علی بن دوستداشتنی
محمد بن یحیی العطار
پانویس

تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ از مهم ترین جنبش‌های اعتراضی عموم کشور‌ایران علیه حکومت پهلوی که سبب ساز به کشته‌شدن شمار متعددی از عموم بوسیله حکومت شد. این واقعه به‌تیتر یکی اتفاق ها اصلی و تأثیرگذار انقلاب اسلامی منجر تزلزل نظام سلطنتی آنالیز مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده‌است.

تعداد متعددی از عموم طهران در ۱۳ شهریور بعداز برگزاری نماز عید فطر بود دست به راهپیمایی بزرگ‌ای زدند و آن را در روزهای آنگاه ادامه دادند. تظاهرات در روز ۱۶ شهریور به نقط ی اوج خویش رسید. حکومت برای پرهیز از توسعه و گسترش اعتراضات در روزهای سپس، در برخی از شهرهای بلندمرتبه مرز و بوم برای مثال طهران حکومت نظامی برقرار کرد. عموم طهران در روز ۱۷ شهریور به تجمع و راهپیمایی پرداختند که با تیراندازی نیروهای نظامی، تعداد متعددی از عموم کشته و زخمی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شدند.

مراجع پیروی شیعه و علمای حوزه علمیه قم و مشهد در بیانیه‌های خویش علاوه بر محکوم کردن این اتفاق و اعلام عزای همگانی بر ادامه مبارزات تا سرنگونی بدون نقص رژیم تأکید کردند.امام خمینی نیز این کشتار را در یکسری دفعه محکوم کرد و خواستار ادامه مبارزات شد. احزاب و جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی به طور وسیع به محکومیت این رخداد پرداختند و راهپیمایی‌های بزرگی در بعضی از کشورهای اروپایی برپا شد. نقل شده دولت ایالات متحده، اسرائیل، مصر و انگلیس از مبادرت حکومت امان رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کردند.

توسعه و گسترش اعتصابات سراسری، تسریع جریان انقلاب اسلامی، اتحاد عموم و جریانات متعدد با هم، ناکامی سیاست تعدیل و اصلاحات لیبرالی، تزلزل عزم سیاسی دولت و مقام ارتش به عنوان مثال پیامدهای این اتفاق شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دانسته شد‌ه‌است.

مقام و التفات
تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ یکی‌از جنبش‌های اعتراضی عموم کشور‌ایران علیه حکومت پهلوی بود[۱] که باعث به شهیدشدن شمار متعددی از عموم طهران،[۲] به وسیله حکومت شد.[۳] روز ۱۷ شهریور از روزهای اصلی تاریخ جمهوری اسلامی ایران[۴] و از حادثه ها پراهمیت[۵] و تأثیرگذار انقلاب اسلامی دانسته گردیده[۶] که به‌تیتر نقطه عطفی در مبارزات عموم کشور‌ایران[۷] منجر شروع مرحله‌ای جدید در انقلاب و تزلزل شرایط محمدرضا پاد شاه، ارتش و دولت شد[۸] و حتی اورده شده اول و مؤثرترین استدلال برد انقلاب اسلامی[۹] و عاملی تسریع‌کننده در فرآیند صورت‌گیری آن[۱۰] و آغازی بر نقطه پايان پهلوی بود.[۱۱] این اتفاق را آرم نقطه پايان نظام سلطنتی قلمداد کرده‌اند.[۱۲]

حادثه ۱۷ شهریور به‌تیتر یک کدام از روزهای خونین انقلاب[۱۳] منجر شد تا این روز به آدینه سیاه[۱۴] و آدینه خونین،[۱۵] شناخته گردد. امام خمینی از این روز تحت عنوان روز ها الله خاطر کرد.[۱۶] بعداز موفقیت انقلاب اسلامی، مراسم بزرگداشت ۱۷ شهریور، هر سال در سراسر کشور‌ایران برگزار می شود.[۱۷]

«هشت صبح... میدان ژاله»، «رزم آوا» و «در قبال گردباد» برای مثال مستندهایی میباشد که در باب این حادثه تاسیس شده است.[۱۸] چنان‌که اشعاری نیز در بزرگداشت این روز سروده شد.[۱۹]

موضوع‌ها
سال ۱۳۵۷ش اعتراضات در جمهوری اسلامی ایران علیه حکومت پهلوی به نقط ی اوج خویش رسید.[۲۰] حادثه حریق‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷ش و برملا شدن حیله حکومت در آن را یک کدام از قضیه‌های اتفاق ۱۷ شهریور تیتر کرده‌اند که به سبب ساز آن دولت جمشید مربی ناچار به استعفا شد. محمدرضا پهلوی به جعفر شریف‌امامی امر کرد تا دولتی با شعار آشتی ملی تشکیل دهد.[۲۱] مقصود پادشاه کاهش مخالفت‌های همگانی بود.[۲۲]

رحلت مشکوک مصطفی خمینی، فرزند امام،[۲۳] و ایفا بر خلاف عفت رژیم مانند پای کوبی هنر شیراز و برگزاری آن در ماه رمضان[۲۴] برای مثال مورد‌های دیگر واقعه ۱۷ شهریور دانسته گردیده است؛ چنان‌که آورده شده عکس‌العمل فرمانروا نسبت به جنبش عموم و به استهزاء به چنگ آوردن آن به نارضایتی‌ها دامن زد.[۲۵]

اثراتی درباره وی
معاش، فکر‌ها و اثرها طباطبایی پایه بعضا اثرها علمی، پژوهشی و هنری قرار گرفته میباشد.کتاب‌، نوشته‌ی علمی و نقطه پايان‌طومار کتاب‌های زیادی درباره علامه طباطبایی نگاشته گردیده‌است که بعضی صرفا یادنامه‌ و شامل مقاله‌ها علمی میباشند و برخی دیگر، به معاش و احوالات وی مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد پرداخته‌اند.

نویسندگان کتاب «کتاب‌شناسی علامه طباطبایی» کارایی کرده‌اند تیم کتاب‌ها، نقطه پایان‌طومار‌ها و نوشته‌علمی‌هایی که درباره طباطبایی یا این که با محوریت درنگ وی نگاشته شد‌ه‌است را توده نمایند. این کتاب در ۵۰۴ کاغذ در سال ۱۳۹۷ منتشر گردیده است. [۷۸] هم‌اینگونه دوفصلنامه «پندار علامه طباطبایی» با دقت بر تامل‌های وی از سال ۱۳۹۴ش منتشر گردیده است.[۷۹] بعضی از کتاب‌هایی که درباره معاش و شخصیت و تفکر‌های طباطبایی منتشر گردیده‌اند، آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عبارتند از:

مرز بان وحی و کوچک: یادنامه مرحوم علامه سید محمدحسین طباطبائی
یادها و یادگارها نوشته علی تاجدینی
مهر تابان نوشته سید محمدحسین طهرانی
ز مهر افروخته
آشنایی‌طومار علامه طباطبایی
جرعه‌های جان نصیب، نوشته غلامرضا گلی زواره
شمس الوحی تبری‍زی، نوشته آیت‌الله جوادی آملی
علامه طباطبایی، فیلسوف علم ها انسانی ـ اسلامی(۲ جلد)
آرای اخلاقی علامه طباطبایی، رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نوشته رضا رمضانی
همایش
بعداز درگذشت علامه طباطبائی همایش‌های زیادی با غرض پژوهش و معرفی معاش و فکر‌های وی برگزار شد‌ه‌است. تعداد این جلسه‌ها و همایش‌ها در جایی تصویب و ضبط نشده میباشد. مشهورترین این همایش‌ها با اسم ترازو حکمت از سوی صدا و سیمای کشور‌ایران در سال ۱۳۸۱شمسی در طهران برگزار شد. [۸۰] در به عبارتی سال در تبریز کنگره بزرگداشت یکصدمین سال ولادت وی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد برگزار شد.[۸۱]

اثر ها هنری
به جز شعر کیش مهر از طباطبایی که بوسیله شهرام ناظری خواننده اهل ایران به طور تصنیف ایفا گردیده است.[۸۲] قطعه موسیقایی دیگری با شعر علی استاد دامغانی و صدای علیرضا افتخاری نیز در بزرگداشت وی اعمال گردیده است.[۸۳] ‌هم‌اینگونه یک فصل از گروه تلویزیونی حدیث سرو که درباره معاش و شخصیت علمای شیعه میباشد، به معاش علامه طباطبایی تخصیص داراست.[۸۴]

در کشور‌ایران تعدادی راس آموزشی و تحصیلی به اسم علامه طباطبائی نامگذاری گردیده‌اند که مهمترین آنها کالج علامه طباطبائی در طهران میباشد.

خانه مسکونی علامه طباطبایی به سفارش آیت الله سبحانی خریداری و تحت عنوان دارالقرآن علامه طباطبایی (یکی شعب دارالقرآن امام «علی») راءس کار های قرآنی میباشد. [۸۵] این دارالقرآن برخورداراز مقر آگهی میباشد. [۸۶]

پانویس
طباطبایی، «معاش اینجانب»، ص۳۹.
اوسی، الطباطبائی و منهجه فی تفسیره المیزان، ۱۴۰۵ق، ص۳۹.
حسینی طهرانی، مهر تابان، ۱۴۲۶ق، ص۲۵.
حسینی طهرانی، مهر تابان، ۱۴۲۶ق، ص۳۲.
شمس، سیری در سیره علمی و عملی علامه طباطبایی از نظر فرزانگان، ۱۳۸۷ش، ص۴۲.
طباطبایی، «معاش اینجانب»، ص۳۹؛ طباطبائی، رسیدگی‌های اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۱۹.
حسینی طهرانی، مهر تابان، ۱۴۲۶ق، ص۳۷-۴۰.