مخیریق
مُخَیْریق دانشمندی یهودی در بعد از ظهر فرستاده اسلام(ص) بود که در نبرد اُحُد، به شهیدشدن رسید. وی از قوم و قبیله خویش خواست تا رسول(ص) را در مبارزه احد کمک نمایند ولی آن ها نپذیرفتند و بهتنهایی به کمک مسجد الزهرا احمدآباد مشهد رسول رفت.
مخیریق، اموال خویش را که مشتمل بر حیطان سبعه (گلشنهای هفتگانه) بودند به نبی(ص) واگذار کرد. رسول نیز این گلشنها را وقف کرد یا این که صدقه اعطا کرد. پس از وفات فرستاده، فاطمه(س) از ابوبکر درخواست کرد که اموال باقی مانده از فرستاده به عنوان مثال فدک و این گلشنها را در دست وی بگذارد البته با مخالفت خلیفه مواجه شد؛ اما بعد ها با مطالبه امام علی(ع) و عباس بن عبدالمطلب اداره این گلشنها از سوی قدمت بن خطاب به امام علی(ع) آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد واگذار شد.
به نقل از منابع تاریخی، مخیریق مسلمان از جهان رفت؛ ولی سازه بر نقلی وی بر آئین اسلام نمرده میباشد. ثنا نبی(ص) که اورا جلودار و شایسته ترین یهود میدانست را علامتای بر اسلام رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد وی میدانند.
تبار و منزلت
مخیریق را از بزرگان یهود،[۱] شخصی دانا[۲] و از اَحبار به معنای پژوهشگران اهلکتاب[۳] قلمداد کردهاند.[۴] نبی(ص) اورا از شایسته ترین یهودیان دانسته میباشد.[۵] زِرِکْلی شخصیتنگار قرن چهاردهم قمری و سایر افراد اورا از اصحاب فرستاده شمردهاند.[۶] و در الاصابه فی تمییز الصحابه از منابع صحابهنگاری تفصیل اکنون وی آمده شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.[۷]
مخیریق را شخصی ثروتمند شمردهاند[۸]که اموال فراوان[۹] و گلشنهای متعددی[۱۰] داشته میباشد.
مخیریق از قوم بنینَضیر[۱۱] یا این که بنیفِطْیَون[۱۲] و به طور جزئیخیس از بنیثَعْلَبة بن فطیون[۱۳] شمرده شدهاست. برخی نیز اورا از بنیقَینُقاع[۱۴] و حتی مدیریت این خاندان[۱۵] دانستهاند. از وی با کنیه نَضْری،[۱۶] اسرائیلی[۱۷] و یهودی[۱۸] حافظه گردیده است.
کمپانی در پیکار احد و شهید شدن
مبنی بر گزارشهای منابع تاریخی، مخیریق در مبارزه احد کمپانی کرد.[۱۹] ابنهشام تاریخنگار قرن دوم و سوم قمری، گزارش نموده است که مخیریق پیش از پیکار احد از خویشاوندان خویش خواست که فرستاده را امداد نمایند. آن ها در پاسخ گفتند که امروز روز شنبه میباشد و ما کاری جاری ساختن نمیدهیم. مخیریق جواب بخشید که ملاحظه شنبه در اینگونه قوانینی مورد نیاز وجود ندارد و به کمک نبی شتافت.[۲۰] [یادداشت ۱]واقدی و بَلاذُری از تاریخنگاران آوردهاند که مخیریق درین اعلامکردوگو عهدوپیمان حافظه کرد که یهودیان می دانند محمد نبی خداست.[۲۱]
مخیریق در نزاع احد به شهید شدن رسید.[۲۲] با این حالا در ترجمه کتاب الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف نوشته سید بن طاووس آمده میباشد که مخیریق به مرگ طبیعی از عالم رفت.[۲۳]
واگذاری اموال به فرستاده اسلام
مخیریق وصیت نمود تا اموالش به فرستاده اسلام(ص) رسد.[۲۴] مطابق گزارش منابع، مخیریق این وصیت را در هنگام تکان برای پیکار احد اعمال اعطا کرد که در شکل مرگ، اموالش به فرستاده منتقل شود.[۲۵] ولی برخی گفتهاند که وصیت اموال در هنگام شهید شدن بوده میباشد.[۲۶] بلاذری در اَنساب الاَشراف گزارشی آورده میباشد که مخیریق در درحال حاضر حیات، اموال خویش را به فرستاده اعطا کرد.[۲۷] این گزارش در قاموس الرجال تاثیر محمدتقی شوشتری (درگذشت ۱۴۱۶ق) نیز نقل شدهاست.[۲۸] برخی از دانشمندان هم آوردهاند که وی در هنگام اعلان اسلام خود، همگی اموال خویش را به فرستاده داد.[۲۹]
رسول اسلام(ص) اموال مخیریق را تحت عنوان صدقه قرار اعطا کرد.[۳۰] چنانکه یک قسمت[۳۱] و حتی نصیب عمدهای[۳۲] از صدقات فرستاده آفریدگار(ص) را همین اموال دانستهاند. برخی داعیه کردهاند که مجموع صدقات رسول، پیش از اینً وابسته به مخیریق بوده میباشد.[۳۳] همینطور بعضی گفتهاند که نبی اموال مخیریق را وقف کرد.[۳۴] بهاین منجر اولی وقف را همین اموال دانستهاند که به دست نبی آفریدگار(ص) از طرف مخیریق[۳۵] یا این که مستقیماً بوسیله مخیریق جاری ساختن گرفت.[۳۶]
مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ کارکردهای اجتماعی مسجد در زندگی شهری معاصر