مجله خبری مساجد

حَدیث ثَقَلَیْن یا این که ثِقْلَیْن حدیثی دارای اسم و رسم و پشت سر هم از نبی اکرم(ص) میباشد درباره مقام هدایت‌گری قرآن و اهل‌بیت(ع) و بایستگی تاسی از آنها. طبق این حدیث، قرآن و اهل‌بیت تحت عنوان دو چیز با ارزش، همواره در کنار یکدیگرند تا در کنار آبگینه کوثر به نبی اکرم(ص) ملحق شوند. حدیث ثقلین مورداستناد متکلمان شیعه برای ثابت ولایت و امامت امامان شیعه(ع) بوده میباشد. عالمان شیعه، به‌استناد این حدیث می گویند هر خصوصیت و صفت کمالی که برای قرآن نام برده، در زمینه‌ی اهل‌بیت نیز درست گو میباشد. بعضی از برداشت‌های کلامی از این حدیث عبارت‌اند از: ثابت امامت امامان شیعه و استمرار آن تا روز قیامت، طهارت اهل‌بیت، بایستگی تبعیت از آنها، مرجعیت علمی، رهبری و ولایت آن‌ها، و عدم اختلاف فی مابین اهل‌بیت و قرآن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می باشد.

از حیث جمع‌ای از عالمان اهل‌سنت نیز این حدیث بر مَوَدّت اهل‌بیت، احسان و احترام به آنان، بزرگداشت آنها و ادای حقوق و دستمزد واجب و مستحب آنان تأکید می‌نماید. برخی از عالمان اهل سنت، دلالت حدیث بر تمسک به اهل‌بیت را پذیرفته‌اند؛ ولی معتقدند تصریحی بر امامت و خلافت آنان ندارد. به‌گفته عالمان شیعه و اهل‌سنت، حدیث ثقلین صرفا یک توشه، ذکر نشده و در موردها زیادی از رسول(ص) نقل گردیده‌است. تکرار این حدیث از رسول(ص) را استدلال التفات و منزلت آن دانسته‌اند. حدیث ثقلین در منابع مختلف حدیثی شیعه و اهل‌سنت اورده شده و شیعه و اهل‌سنت بر مضمون و درستی آن واقعه‌حیث آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دارا‌هستند.

این حدیث با سندهای متعدد، از بیش تر از بیست بدن از اصحاب فرستاده(ص) نقل گردیده است. سید هاشم بحرانی در غایَةُالمَرام، ۸۲ حدیث با این مضمون از منابع گوناگون شیعه، همانند کافی، کمال‌الدین، عیون خبر‌ها الرضا(ع)، بَصائِرالدرجات و ۳۹ حدیث از منابع اهل‌سنت، همانند درست مسلم، سُنَن تِرْمِذی، سنن نِسائی، سنن دارَمی و مسند احمد بن حنبل نقل رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.

درباره مصادیق عترت و اهل‌بیت درین حدیث، عالمان شیعه تصریح کرده‌اند که منظور امامان دوازده‌گانه شیعه می باشند. در بعضی احادیث نیز بدین مقاله تصریح گردیده است؛ البته عالمان اهل‌سنت در تبیین مصادیق آن اختلاف‌لحاظ دارا‌هستند؛ گروهی از آنها اصحاب کساء را اهل‌بیت و عترت رسول(ع) شمرده‌اند و بعضا آل‌علی، آل‌عقیل، آل‌جعفر و آل‌عباس را که صدقه بر آن ها حرام میباشد، اهل‌بیت فرستاده معرفی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرده‌اند.

کتاب‌های زیادی درباره این حدیث به طور غیر وابسته چاپ و منتشر گردیده است برای مثال آن ها موسوعةُ حدیثِ الثَّقلین در چهار جلد میباشد. حدیث ثقلین حدیثی دارای شهرت[۱] میباشد از فرستاده(ص) که پی درپی[۲] و موردقبول تمامی مسلمان ها[۳] شمرده گردیده‌است. تکرار این حدیث از سوی رسول(ص) در موردها متفاوت را عامل عنایت و رده این حدیث دانسته‌اند.[۴] متکلمان شیعه از این حدیث برای ثابت ولایت و امامت اهل‌بیت(ع) سود کرده‌اند.[۵] دربین فرقه‌ها و مذهبها گوناگون، حدیث ثقلین در مباحث کلامی، در قضیه امامت و جانشینی نبی(ص)، موردتوجه بوده و آن را به‌جهت دلالت بر همگی مسائل و مباحث امامت، بی‌نظیر دانسته‌اند.[۶]

درج بخشی از حدیث ثقلین در لوگوی مجمع جهانی اهل‌بیت
در عَبَقات‌الانوار آمده این حدیث به جهت فراوانی اسناد و اعتبار و استحکام متن آن،‌ از دیرباز موردتوجه عالمان و محدثان بوده و گروهی از آن ها درباره آن، کتاب و رساله‌های مستقلی نگاشته‌اند.[۷] به لحاظ بعضا پژوهشگران، این حدیث از سده در آغاز قمری، در جامعه ها حدیثی شیعه و اهل‌سنت نقل گردیده است. بعد از آن نیز در منابع تاریخی،‌ رجالی، کلامی، اخلاقی، دینی و اصولی، به فراخور گفت و گو، از آن حافظه شد‌ه‌است.[۸]

به نقل از مولف نوشته ی علمی «حدیث ثقلین» در دانشنامه دنیا اسلام، عالمان شیعه از دیرباز در تیم‌های حدیثی خویش این حدیث را نقل کرده‌اند؛ البته در کتاب‌های کلامی متقدم، در مشاجره امامت و خلافت، کمتر بدان استناد شد‌ه‌است. با این درحال حاضر، گروهی از عالمان شیعه در مشاجره‌های کلامی بدان استناد کرده‌اند؛ برای مثال روحانی صدوق در ثابت خالی نبودن زمین از حجت و روحانی طوسی در مشاجره بایستگی وجود امامی از اهل‌بیت در همگی مجال‌ها، بدین حدیث تمسک کرده‌اند. علامه حلی در کتاب نهج‌الحق در ثابت خلافت امام علی(ع) و سود کاشانی نیز در گفت و گو از مقام قرآن، از این حدیث سود کرده‌اند.[۹]

نقل شده میر حامدحسین هندی (درگذشت ۱۳۰۶ق) با تخصیص فصولی کلان به گواهی و دلالت حدیث ثقلین در کتاب عبقات الانوار، در شناساندن آن مقام ممتازی دارااست و بعد از وی، بیشتر از پیش بدین حدیث دقت شد تا جایی که در زمانه معاصر، مهمترین حدیثی میباشد که برای ضرورت و لزوم تمسک به اهل‌بیت به آن استناد می‌گردد.[۱۰]

حدیث ثقلین در مباحثی همانند رده قرآن، حجیت روایات اهل‌بیت، حجیت ظاهر قرآن، مطابقت و همخوانی قرآن و روایات اهل‌بیت و مقدم بودن قرآن بر حرف اهل‌بیت مورداستناد متکلمان شیعه بوده میباشد.[۱۱]

این حدیث را با اعتنا به تأکید بر منزلت و مرجعیت علمی اهل‌بیت، گشایش راهی تازه در مباحثات دربین مذهب‌ها اسلامی دانسته‌اند؛ چنان‌که مباحثه و اعلام‌کرد‌وگوی سید عبدالحسین شرف‌الدین با روضه خوان سلیم بُشری با اینگونه رویکردی بود.[۱۲]

متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع گوناگون شیعه[۱۳] و اهل‌سنت[۱۴] با عبارت‌های مختلف از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیده‌است: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْکُم‏‏؛ اینجانب در بین شما دو چیز باقی می گذارم که چنانچه آن‌ها‌را دستاویز قرار دهید، هیچ زمان منحرف نخواهید شد: کتاب آفریدگار و عترتم که اهل‌بیتم می باشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد می شوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار گرانبها سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب معبود و اهل‌بیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک ‌میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما داناترند.»[۱۶]

حَق‌ُّالناس یا این که حقوق و دستمزد عباد به حقوق و دستمزد عموم برعهده بشر اشاره داراست. حق مردم در مقابل حق‌الله میباشد که به حقوق و دستمزد آفریدگار بر عهده بندگان میپردازد. حق‌الناس به دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز دربرمی‌گیرد. حق‌الناس را به دو قول محض مانند جان و محصول عموم و غیر محض مانند سرقت و قذف که دو جنبه حق‌الناس و حق‌الله را هم زمان دارااست، تقسیم مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرده‌اند.

امام سجاد(ع) در رساله دستمزد، بیش تر از پنجاه حق و تکلیف را که برعهده آدم میباشد بیان نموده است. در روایات، بودن حق دیگران بر عهده آدم را سبب ساز مستجاب نشدن دعا آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دانسته‌اند.

حق‌الناس با توبه و شهید شدن در شیوه معبود بخشیده نمی شود بلکه بایستی جبران گردد یا این که مالک‌حق آن را ببخشد. در احکام قضایی آیین اسلام، فی مابین حق‌الناس و حق‌الله تفاوت‌هایی وجود داراست؛ از جمله اجرای حکم در حق‌الناس به درخواست مالک‌حق نیاز داراست؛ البته در حق‌الله منوط به مطالبه کسی وجود ندارد و اینکه حق‌الناس مبنی بر توجه و احتیاط‌ میباشد؛ اما حق‌الله بر پایه ی راحت‌گیری و رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد تخفیف.

معنا‌شناسی
در آئین اسلام حقوق و دستمزد به حق‌الناس و حق‌الله تقسیم می گردند.[۱] منظور از حق‌الناس، دستمزد عموم بر عهده بشر میباشد که در مقابلِ حقوق و دستمزد پروردگار بر عهده(ذمه )[یادداشت ۱] آدم قرار میگیرد.[۲] حق‌الناس‌ها به نوعی حق‌الله محسوب میگردند؛[۳] البته زمانی که‌این اصطلاح در قبال حق‌الله به فعالیت می‌رود، مراد از آن فقط تیم‌ای از دستمزد میباشد که به حق الناس بر آدم اشاره شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دارااست.[۴]

در منابع حدیثی و شرعی، برای اشاره به حق‌الناس از عناوینی زیرا حق عِباد،[۵] حق آدمی،[۶]حق آدمیّین[۷] و حقوق و دستمزد مسلمین[۸] اسم شد‌ه‌است.

مصادیق
برخی فقیهان، حق‌الناس را بر دو نوع دانسته‌اند: حق‌الناسِ محض، مانند رعایت جان و متاع عموم و حق‌الناس غیرمحض یعنی حقوقی که هر دو جنبهٔ حق‌الله و حق‌الناس را دارا‌هستند؛ مانند سرقت،[۹] تعزیر[۱۰] و قذف.[۱۱]

حق‌الناس به حقوق و دستمزد مالی تخصیص ندارد و جان و آبروی اشخاص را نیز در برمی‌گیرد.[۱۲] از این‌رو غایب بودن،[۱۳] افترا، حرف‌چینی و غمگین‌کردن بی‌مکان عموم را هم حق‌الناس شمرده‌اند.[۱۴] در روایتی از امام سجاد(ع) که به رساله حقوق و دستمزد شناخته می شود، بیشتراز پنجاه حق و تکلیف نسبت به دیگرافراد مذکور میباشد.[۱۵]

مداقه در روایات اسلامی
حق‌الناس در روایات از دست اندرکاران مستجاب‌نشدن دعا شمرده گردیده است.[۱۶] امام درست گو(ع) هیچ عبادتی را بلندتر از ادای حق مؤمن ندانسته میباشد.[۱۷] در حدیث مَناهی، از نبی اسلام(ص) آمده میباشد هر کس حق دیگری برگردنش میباشد و قدرت پرداخت آن را دارااست، اما در پراخت آن امروز و فردا می‌نماید، هر روز در پرونده‌اش متساوی گناه عَشّار، تصویب میگردد.[۱۸] عشار به کسی می‌گفتند که به امر حکم کننده ستمگر، یک‌دهم اموال عموم را به‌تحمیل اخذ می کرد.[۱۹]

منزلت در فقه و حقوق و دستمزد
در منابع دینی از حق‌الناس در قسمت احکام قضایی کلام می گویند.[۲۰] در مقررات حقوقیِ ایران نیز به آن اعتنا گردیده است.[۲۱] به عنوان مثال دیه، قصاص و بعضی از جرایم تعزیری مثل توهین، از باب حق‌الناس‌بودن، جرم دانسته گردیده‌اند.[۲۲]

تفاوت با حق الله
در میان حق‌الناس و حق‌الله تفاوت‌هایی بیان کرده‌اند که بعضا از آن ها به تفصیل تحت میباشد:

ثابت حق‌الناس نزد حکم دهنده سهل‌خیس از ثابت حق‌الله میباشد؛ چون حق‌الله با یک شاهد مرد و دو شاهد زن، یا این که یک شاهد مرد همدم با قسم و سوگند، یا این که شهیدشدن زنان به‌تنهایی، ثابت نمی شود؛ اما بعضی از حق‌الناس‌ها را می‌قدرت با این شواهد ثابت کرد.[۲۳]
اجرای حکم در حق‌الناس به درخواست صاحب و مالک حق نیاز داراست؛ البته حق‌الله، بر مطالبه کسی مبتنی وجود ندارد.[۲۴] در ماده ۱۵۹ ضابطه تعزیرات جمهوری اسلامی ایران، تعقیب و مجازات متهم در حق‌الناس، متوقف بر آن میباشد که مالک‌حق یا این که قائم ردهِ رسمی او حقش را مطالبه نماید.[۲۵]
در حق‌الناس، برخلاف حق‌الله، حکم کننده نمی‌تواند جنایتکار را از اقرارکردن پشیمان نماید.[۲۶]
بعضی از مصادیق حق‌الناس، قابل‌عفووبخشش یا این که جابجایی‌اند، البته در حق‌الله رضایت شخصی که جرم بر وی انجام یافته، موجب سقوط حق نمیشود.[۲۷]
حق‌الناس‌ها با توبه ساقط نمیشوند، ولی برخی از حق‌الله‌ها با توبه ساقط می شوند.[۲۸]
حق‌الناس مطابق توجه و احتیاط‌، البته حق‌الله بر اساس سهل و آسان‌گیری و تخفیف میباشد.[۲۹] نقل شده بعضی فقیهان، تفاوت‌های حق‌الله با حق‌الناس در احکام قضایی را ناشی از همین می دانند.[۳۰]
حق‌الناس با شهیدشدن در رویه معبود بخشیده نمی شود؛ حالا‌آنکه حق‌الله با شهیدشدن بخشیده می گردد.[۳۱] ازاین‌رو اورده شده که امام حسین(ع) در شب عاشورا به عمیر انصاری یکی از ازیاران خویش فرمود ميان عموم اعلام كن هر كس بدهكار میباشد در ركاب اینجانب پيكار نكند؛ زيرا هر كس از دنيا برود در حالى كه دينى بر ذمه ‌اش باشد كه راه‌حل‌اى براى آن نكرده باشد گرفتار جهنم مى‌گردد».[۳۲][یادداشت ۲] در نقل دیگر آمده میباشد که امام فرمود (ميان کلیه يارانم) اعلام كن هر كس دَيْنى بر ذمه داراست با اینجانب كشته نشود؛ زيرا كه اینجانب از پیامبر معبود (ص) فرمود: «هر كس از دنيا برود و دَيْنى بر ذمّه داشته باشد، از حسنات وى در فرداى قيامت برداشته مى‌گردد.» [۳۳]
جبران
در حق‌الناس، ضمن توبه، می بایست حقوق و دستمزد عموم جبران خواهد شد یا این که مالک‌حق آن را ببخشد.[۳۴] به گفته برخی فقیهان این زمینه دربرگیرنده حقوقی که بشر پیش از بلوغ ضایع کرده، هم می گردد.[۳۵]

برپایه روایتی از رسول اکرم(ص)، در قیامت از حسنات هر که حق الناس بر گردن وی باشد، به صاحب و مالک‌حق میدهند و در حالتی که حسناتش به آخر رسید، گناهان مالک‌حق را به پای وی می‌نویسند؛ بعد اورا وارد حریق می‌نمایند.[۳۶] بر اساس روایتی دیگر از امام درستگو(ع) در کتاب لئالی الاخبار، بدترین حالا آدم در قیامت، زمانی میباشد که مستحقان زکات و خمس جلوی بشر را بگیرند و آفریدگار از حسنات وی به آن ها عوض بدهد.[۳۷]

کتاب‌شناسی
نگاهی به حق‌الناس به خودکار محمود اکبری با پیشگفتار آیت‌الله مکارم شیرازی. فصل‌های کتاب به‌این تفصیل میباشد: التفات حق‌الناس، حق‌الناس و درآمدهای حرام، حق‌الناس و مسائل مالی و حقوقی، حق‌الناس و مسائل عِرضی و آبرویی.[۳۸]
حق‌الناس: به خودکار عباس رحیمی که به گویش فارسی مندرج میباشد. کتاب شش فصل داراست که آبروی مسلمان و حق‌الناس در قیامت مثلا سرفصل‌‎های آن میباشد.[۳۹]

مسجد الزهرا مشهد یکی‌از مطرح ترین مساجد مشهد با 700 نفر گنجایش در خیابان احمدآباد میباشد که دارنده خصوصیت هایی همانند گنجایش میهان بالا، میز و صندلی در بخش آقایان و بانوان، مکان پارک و شرایط مکانی مطلوب میباشد. واقف مسجد الزهرا احمدآباد مشهد جناب پزشک معالج فقیهی حکم آبادی میباشد و معماری خوشگل و دلنشین مسجد جلوه ای خاص به آن داده میباشد. این مسجد مجهز دارنده همه تجهیزات برای پذیرایی از مهمانان میباشد و به یک کانون فرهنگی برای مراسمات ترحیم و عزا تبدیل گردیده‌است. ضمن این با دو تالار توسعه یافته و منقطع برای بانوان و آقایان و مجهز به تجهیزات صوتی امروزی مهیا برگزاری مراسم ختم میباشد.

نشانی مسجد الزهرا احمدآباد مشهد

این مسجد در خیابان احمدآباد قرار داد. آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دربین احمد آباد 18 و 20 (حدفاصل بلوار ابوذر و رضا) قرار گرفته میباشد. برای پارک خودرو می‌توانید به کوچه های بلوار رضا یا این که ابوذر رجوع‌کنید.

رزرو مسجد الزهرا مشهد

برای رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می‌توانید به دوصورت مبادرت نمائید، با مراجعه به هیات امنا در مسجد و یا این که تماس با تشریفات شمس. تشریفات شمس رزرو مسجد را سوای هیچگونه هزینه اضافه در کمترین مجال برای شما اعمال می‌دهد.

تجهیزات مسجد الزهرا مشهد احمدآباد

مسجد الزهرا مشهد دارنده فضایی بسیار تبارک بوده جزو مساجد گران‌قیمت و نوساز مشهد است. این مسجد بدلیل حالت مکانی و موقعیت فیزیکی بسیار مطلوب میباشد و نصیب بانوان و بخش مردانه در یک طبقه پیاده سازی و ایفا گردیده‌است.

یکی مهمترین تجهیزات مسجد الزهرا احمد آباد مشهد همان گونه که گفتیم حجم این جای میباشد. از طرفی فضای داخلی برای حضور خانم‌ها و آقایان در یک طبقه واقع شد‌ه‌است. فضای داخلی مسجد الزهرا مشهد دارنده نورگیر بوده و مکان پارک برای خودروها مو جود خواهد بود. از طرفی مانند بقیه مساجد نیازی به بالا بر ندارد به دلیل آنکه مسافت طبقات پله‌های یه خرده دارا هستند. همینطور مسجد الزهرا احمد آباد مشهد مجهز به مبلمان سرتاسری نیز میباشد تا اسباب و اثاث راحتی حضار برای برگزاری گونه های مراسم مهیا گردد.

هزینه برگزاری مراسم ختم در مسجد الزهرا مشهد

برای برگزاری مراسم ختم و ترحیم، هیات امنای مسجد پولی را اخذ می نمایند که‌این مبلغ صرف مخارج مسجد میگردد، مساجد حوزه‌ احمدآباد حدود 2.5 تا 4.5 میلیون تومان را برای یک کشیک اخذ می نمایند. برای استحضار ظریف از هزینه رزرو مسجد الزهرا مشهد میتوانید با تشریفات شمس تماس حاصل نمایید، تعداد مهمانان خویش را اعلام نمائید، تا هماهنگی های مایحتاج صورت بپذیرد و بها ظریف به شما اعلام گردد. جهت رزرو مسجد الزهرا میتوانید با تماس از طریق شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد رزرو خود را انجام دهید.

طریق ی رئیس مسجد الزهرا مشهد

هیأت مدیره مسجد الزهرا احمدآباد در زمان سال جلسات اکثری را در محل کار مسجد برقرار میکنند. هیات امنا وظیفه تصمیم گیری پیرامون مسائل داخلی مسجد الزهرا مشهد را بر ذمه دارا هستند. این هیأت امنا مسجد الزهرا میباشند که در مواقع بحرانی به امداد مسجد می‌آیند و با مشاوره و کوچک جمعی سعی بر برطرف کردن مسائل و مانع ها ساخت و ساز گردیده مینمایند.

رئیس فرهنگی مسجد در مناسبتهای متعدد مذهبی مانند دهه محرم ، دهه صفر ، دهه فاطمیه ، به دنیاآمدن امام حسن ، شهید شدن امام حسن ، میلاد حضرت معصومه ، شهید شدن حضرت معصومه ، پای کوبی تولد حضرت رضا ، مراسم سه شب انتها صفر ، دهه عسکریه ، شهید شدن امام موسی کاظم ، تولد حضرت قائم ، سالروز تزویج حضرت علی و فاطمه ، شهید شدن حضرت مسلم ، به دنیا آمدن حضرت علی و امثال هم بسیار فعال میباشد.

ادب‌الله کجوری، دارای اسم و رسم به روضه خوان ادب‌الله نوری (۱۲۵۹قـ۱۳۲۷ق)، از مجتهدان طراز اولیه در طهران و از پیشروان حرکت مشروطه جمهوری اسلامی ایران بود. او با نگهبانی آخوند خراسانی، اصل دوم ممتم قانون اساسی ایران مشروطه بر طبق تشکیل هیئت‌نظار را به ثبت مجلس شورای ملی رساند البته به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره بعضا از اصول متمم قانون اساسی کشور مشروطه، از مجلس گوشه‌گیری کرد و با فعال سازی جریانی که مشروعه‌خواستار اسم گرفت، اعتراضات شدیدی بر مشروطه‌خواستار و مشروطیت وارد مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.

روحانی ادب‌الله با ملازمت کردن معارضان مشروطه در ماجرای به توپ‌بستن مجلس، توده‌آوری امضا از علما برای عدم بازگشایی مجلس پس از به‌توپ‌بسته‌شدن آن به وسیله محمدعلی پادشاه و تایپ کردن رساله‌هایی مثلا رساله حرمت مشروطه، مخالفت مشروطه‌خواستار را به خویش جلب آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.

او بعداز زمان استبداد صغیر و فتح طهران به‌دست مشروطه‌خواستار در دادگاهی محاکمه و آخر و عاقبت اعدام شد.

به دنیاآمدن و نسب
روحانی ادب‌الله کجوری مشهور به نوری فرزند ملاعباس نوری طبری، در حیطه فروغ و روشنایی مازندران در ۲ ذی‌الحجه ۱۲۵۹ق در کجور زاده شد.[۱] او فرزند ملاعباس نوری طبرسی میباشد. مامان وی دختر میرزامحمدتقی نوری و خواهر میرزاحسین نوری (محدث نوری) بود. روضه خوان ادب‌الله خواهری داشت که فارغ از فرزند رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد درگذشت.[۲]

استادان و شاگردان
او نخست جوانی به علم آموزی مقدمات علم ها متداول بعدازظهر خویش پرداخت و برای کامل شدن تحصیلات، هم پا میرزاحسین نوری به نجف سفر کرد و در حوزه به درس روضه خوان راضی آل خضر، میرزا حبیب‌الله رشتی و سید محمدحسن شیرازی خط مش یافت و بعد از نیل به درجه اجتهاد به اشاره میرزای شیرازی برای راهنمایی و هدایت عموم، به طهران شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آمد.[۳]

بعضا از شاگردان او از این قرارند:

علامه محمد قزوینی
محمدباقر قائنی بیرجندی [۴]
ملا علی معلم
روحانی غلامحسین مازندرانی[۵]
میرزا مهدی آشتیانی [۶]
فرزندان
روضه خوان فضل و ادب‌الله چهار پسر و شش دختر به اسم‌های تحت داشته میباشد:

ضیاء‌‌الدین
هادی
مهدی
جلال‌‌الدین
انیس‌الشریعه
احترام‌الشریعه
بدیع‌الزمان
انورالزمان
اقدس‌الزمان.
دختری که از همگی مسن‌خیس بوده و با خانواده روضه خوان عبدالنبی نبوی وصلت کرده بود.[۷]
به روایتی دیگر، فرزندان او به شرح دو همسرش اینگونه‌اند: از همسر اولش سکینه، دختر محدث نوری (دختر خان دایی‌اش)، سه پسر و چهار دختر که به ترتیب عبارتند از: میرزامهدی، آقاضیاء‌الدین کیانوری، میرزا هادی نوری، زینت‌الشریعه، مرضیه، احترام‌الشریعه، بدیع‌الزمان، خدیجه. از همسر دوم، یک پسر و سه دختر به اسم‌های: میرزاجلال‌الدین کیا، منیره، اقدس‌الزمان، انورالزمان.[۸]

کار‌های سیاسی
اصل‌های نخستین و دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه
اصل نخستین

مذهب قانونی جمهوری اسلامی ایران اسلام و طریقة حقه جعفریه اثنی عشریه میباشد می بایست شاه جمهوری اسلامی ایران دارا و مروج این مذهب باشد.

اصل دوم

مجلس مقدس شورای ملی که بتوجه و تأیید حضرت امام بعدازظهر عجل الله فرجه و بذل مرحمت اعلیحضرت شاهنشاه اسلام خلد الله سلطانه و حفظ حجج اسلامیه کثر‌الله امثالهم و عامه ملت کشور‌ایران تأسیس گردیده است می بایست در هیچ عصری از اعصار مواد قانونیه آن مخالفتی با قواعد مقدسة اسلام و مقررات موضوعه حضرت خیرالانام صلی‌الله علیه و آله و سلم نداشته باشد و معلوم میباشد که تشخیص مخالفت مقررات موضوعه با قواعد اسلامیه بر ذمه علمای اعلام ادام‌الله برکات وجودهم بوده و می باشد لهذا به طور رسمیً مقرر میباشد در هر عصری از اعصار هیئتی که معدود‌خیس از پنج نفر نباشد از مجتهدین و فقهای متدینین که آگاه از مقتضیات فرصت هم باشند باین روش که علمای اعلام و حجج اسلام مرجع تبعیت شیعه اسلام بیست نفر از علماء که دارنده صفات مذکوره باشند معرفی بمجلس شورای ملی بنمایند پنج نفر از آنها‌را یا این که بیش‌خیس به‌مقتضای بعدازظهر اعضای مجلس شورای ملی بالاتفاق یا این که به‌حکم قرعه گزینش نموده به‌سمت عضویت بشناسند تا موادی‌که در مجلسین تیتر می‌گردد به‌توجه گفتگو و غوررسی نموده هر یک از آن مواد معنونه که مخالفت با قواعد مقدسه اسلام داشته باشد طرح و ردّ کنند که تیتر قانونیت پیدا نکند و رأی این هیأت علماء در‌این باب مطاع و متبع خواهد بود و این ماده تا فرصت ظهور حضرت حجت‌بعد از ظهر عجل‌الله فرجه تغییر و تحول پذیر نخواهد بود.

وبسایت راءس رسیدگی‌های مجلس شورای اسلامی

حضور در تکان تنباکو
در جریان تکان تنباکو، زمانی که ناصرالدین فرمانروا به میرزا حسن آشتیانی دستورداد که یا این که در ملأ عام قلیان بکشید یا این که از شهر خارج رود و میرزا تمایل به خارج رفتن گرفت، اولی کسی از علما که در پشتیبانی از میرزا به منزل او وارد شد، روحانی ادب الله بود.[۹]

انقلاب مشروطه
روحانی فضل و ادب‌الله ابتدا نهضت مشروطه اگرچه با چشم شک و تردید بدین نهضت نگاه می کرد و علی‌رغم دوستی با عین‌الدوله (صدراعظم وقت)،[۱۰] با بقیه روحانیون مشروطه‌خواه در مسافرت کبری به قم کمپانی کرد و تا صدور امر مشروطیت و بهره‌برداری مجلس شورای ملی تا مجال ثبت متمم قانون اساسی ایران مشروطه خرد‌ترین مخالفتی از وی مشاهده نشد.[۱۱]
در حین ثبت متمم قانون اساسی کشور روضه خوان فضل و ادب‌الله با نگهبانی آخوند خراسانی اصل دوم متمم مطابق تشکیل هیات نظار را به ثبت مجلس رساند اما به جهت اختلاف با دیگر نمایندگان درباره برخی از اصول قانون اساسی ایران برای مثال اصل هشتم بر اساس برابری تمامی شهروندان در مقابل ضابطه، اصل نوزدهم بر پایه ی علم آموزی اجباری در مدرسه ها دولتی و اصل بیستم مبتنی بر آزادی مطبوعات از مجلس گوشه‌گیری کرد و با تشکیل مجالس اعتراضی به مناسبت‌های مذهبی به عنوان مثال روزها فاطمیه اعتراضات خویش را به مجلس و ضابطه استارت کرد که با عکس العمل مشروطه‌خواستار مواجه شد و با ملازمت توده‌ای دیگر از علمای مخالف مشروطه به تحصن در زاویه مقدسه عبدالعظیم حسنی دست زد.[۱۲] روحانی ادب‌الله و ملازمان که تیتر مشروعه‌خواه بر خویش نهادند با نشر رساله‌ها و لوایحی خواهان ایفا بعضی اصلاحات در متن متمم و اضافه کردن لفظ مشروعه پس از مشروطه بودند.[۱۳] از سخنان اوست که:

«ایها الناس اینجانب ابدا منکر مجلس شورای ملی نیستم. بلکه اینجانب مدخلیت خویش را در تأسیس این شالوده بیشتراز کلیه کس میدانم. چون که علماء تبارک ما که همسایه عتبات عالیات و بقیه ممالک می باشند هیچ‌یک همدم نبودند. و تمامی را بااقامه دلایل و براهین اینجانب همدم کردم. از خویش آن آقایان عظام میتوانید این مقاله را جویا گردید. الآن هم اینجانب به عبارتی هستم که بودم. تغییر و تحول در مقصد، و تجددی در رأی اینجانب به‌هم نرسیده میباشد. صریحاً میگویم کلیه بشنوید، و به غائبین هم برسانید، که اینجانب آن مجلس شورای ملی را می خواهم که مردم مسلمان‌ها آن را می خواهند. بدین مضمون‌ که اما مردم مسلمان‌ها مجلسی میخواهند که اساسش بر اسلامیت باشد. و برخلاف قرآن، و برخلاف شریعت محمدی(ص)، و برخلاف مذهب مقدس جعفری، رسمی نگذارد. اینجانب هم اینگونه مجلسی میخواهم. پس اینجانب و مردم مسلمین بر یک رأی هستیم. اختلاف در بین ما، و لامذهب‌ها میباشد، که منکر اسلامیت، و معاند آیین حنیف می‌باشند. چه بابیه مزدکی مذهب و چه طبیعیّه خارجی مشرب.»[۱۴]
او بعداز اولیه پایکوبی سالگرد مشروطیت، اعلامیه‌ای منتشر کرد و به شعارها و رویه و ترسیم آزادی‌خواستار شدیداً اعتراض کرد و ذکر کرد:

«آن بازار شام، آن شیپور درود، آن حریق‌بازی‌ها، آن ورود سفرا، آن عادیات خارجه، آن هورا کشیدن‌ها و آن تمامی کتیبه‌های زنده باد زنده باد، و زنده باد مساوات و برابری و برادری، می‌خواستید یکی از را هم بنویسید: «زنده باد شریعت»، «زنده باد قرآن»، «زنده باد اسلام.»[۱۵]

آلِ أبی‌صَفیه، خاندانی شیعی در کوفه در قرن نخستین و قرن دوم هجری قمری که راویان زیادی از آن برخاسته‌اند. سرسلسله این فامیل، دینار ابوصَفیه ثُمالی بوده که از او اطلاعی در اختیار وجود ندارد. ابوحمزه ثمالی، محمد بن ابی حمزه، علی بن ابی حمزه و حسین بن ابی ‎حمزه مشهورترین رخ‎‌های آل ابی‎‌صفیه مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشند.

نسب
از سرسلسله این قبیله، دینار ابوصَفیه ثُمالی، اطلاعی در اختیار وجود ندارد. همین اندازه مشخص و معلوم میباشد که او در قرن ابتدا در کوفه می‌‎زیسته و پر‌نور وجود ندارد که آیا مولای آل مُهَلَّب بوده میباشد یا این که خیر، البته اکثر زمان ها نویسندگان شیعی این ولاء را بر او و خاندانش نپسندیده‎‌اند. نیز نسبت دینار به ثُماله، گزینه اعلام کرد و گوست. گروهی (مثل صدوق) گفته‌‎اند وی از طایفه بنب ثُعَل بوده و زیرا این خویشاوندان در مجاورت ثُماله می‎‌زیسته‌‎اند، بدون چاره از آن ها نسبت آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گرفته‌‎اند.

مشهورترین فیس‎‌ها
ابوحمزه ثُمالی
نوشته‌علمیٔ مهم: ابوحمزه ثمالی
او زمان چهار امام شیعه علی ‎بن ‎الحسین(ع)،[۱] محمد بن علی(ع)،[۲] جعفر بن ‎محمد(ع)[۳] و به گفته بعضا، عصر امامت موسی‎ بن ‎جعفر(ع) را شعور کرده[۴] و از خاصان آیتم پشت گرمی آنها به شمار می‌‎آمده رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۵]

هر تعدادی شماری از رجال‌شناسانِ اهل‌سنّت ابوحمزه را «ضعیف» دانسته‎‌اند[۶] اما گروهی از اینان از او حدیث نقل کرده‌‎اند[۷] و از این رو، وی برای مثال اندک عده ای از راویان شیعه میباشد که اهل‌سنت نیز بر او اتکا شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرده‌‎اند.

در تاریخ مرگ ابوحمزه اختلاف میباشد.[۸] بیشتر وفات او‌را ۱۵۰ق/۷۶۷م نوشته‎‌اند.[۹]

محمد بن‎ ابی‌حمزه
کَشّی[۱۰] و علامه حلی او‌را در شمار ثقات خاطر کرده‎‌اند.[۱۱] برخی اورا از اصحاب امام باقر(ع)[۱۲] و بعضی از اصحاب امام درست گو(ع)[۱۳] دانسته‎‌اند. گرچه اسم او در بیش تر از ۲۰۰ سلسله گواهی نام برده میباشد، ولی چیزی بیشتراز این از اوضاع وی دانسته وجود ندارد. در کتاب‌های رجالی، فردی به همین اسم، البته با نسبت تمیمی خاطر گردیده‌است که برخی از رجال شناسان با احتیاطِ کل کوشیده‎‌اند اورا بر محمد ثمالی مطابقت و همخوانی نمایند.[۱۴]

علی ‎بن ‎ابی‌حمزه
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: علی بن ابی حمزه بطائنی
از اصحاب و راویان امام درست گو(ع)[۱۵] و امام کاظم(ع)[۱۶] میباشد. وی که نماینده مالی امام کاظم(ع) بود، بعداز شهید شدن وی با علت تصرف در میزان دارایی‌هایی که نزد وی انباشته شده بود، منکر وفات آن حضرت شدند و اورا واپسین امامی معرفی کردند که غایب بودن گزیده میباشد[۱۷] و مذهب وقف از اینجا شروع شد.

حسین بن ابی‎‌حمزه
درباره وی در میان نویسندگان و در کتاب‌های رجالی، اختلاف مشقت پیدا گردیده‌است. اختلاف ظاهراً از آنجا شروع گردیده که کَشّی از حسین ‎بن‎ ابی‌حمزه، فرزند ابوحمزه، ذکر شده و او را ثقه دانسته میباشد.[۱۸] اما نَجاشی حسین دیگری را که فرزند حمزه لَیثی دانسته، بیان کرده و گوید این حمزه داماد اثبات (ابوحمزه) بوده و در سود، این حسین نواده دختری ابوحمزه میباشد خیر فرزند وی؛[۱۹] و از این روست که نجاشی[۲۰] هنگام برشمردن پسران ابوحمزه، از حسین اسم نبرده میباشد.[۲۱] از همین جاست که بعضا[۲۲] هر دو بدن را فرد واحدی دانسته‌‎اند. به هر حالا، بیشتر احتمال می‌‎رود که حسین نواده دختری ابوحمزه باشد. او را از اصحاب امام باقر(ع)[۲۳] و امام درستگو(ع)[۲۴] دانسته‎‌اند و از راویان موثق به شمار آورده‌‎اند. گفته‎‌اند که حسن بن دوست داستنی از او راویاتی نقل نموده است.[۲۵] گروهی نیز،‎ گویی به خواسته تفکیک در بین دو حسین، مرجع ابن‎‌دوستداشتنی را حسین فرزند ابوحمزه دانسته‎‌اند. مورخان از ۳ بدن دیگر از فرزندان ابوحمزه خاطر کرده‌‎اند که در قیام زید بن‎ علی ‎بن‎ حسین (۷۹-۱۲۲ق/۶۹۸-۷۴۰م)، که به دوران حکومت هشام‎ بن‎عبد و بنده المَلِک اتفاق افتاد کمپانی کرده و به شهید شدن رسیده‎‌اند. آن‌ها عبارتند از نوح، منصور و حمزه.[۲۶]

پانویس
علامه حلی، رجال العلامة الحلی‏، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
علامه حلی، رجال العلامة الحلی‏، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
علامه حلی، رجال العلامة الحلی‏، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
علامه حلی، رجال العلامة الحلی‏، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۱۱۵.
امین، اعیان ‎الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۹-۱۱.
امین، اعیان ‎الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۱۰.
امین، اعیان ‎الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۹.
نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۱۱۵؛ علامه حلی، رجال العلامة الحلی‏، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
کشی، تفویض معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۴۰۶.

میرزا علی ثِقَةُالاسلام تبریزی (۱۲۷۷-۱۳۳۰ق)، فقیه فقاهتی، مولف، جنگجو مشروطه تبریز و پیشوای شیخیه تبریز. در عاشورای ۱۳۳۰ به همپا هفت بدن دیگر به دار آویخته شد. از او کتاب‌ها، رساله‌ها و طومار‌هایی میراث مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

به دنیاآمدن و نسب
او در رجب سال ۱۲۷۷ هجری قمری دیده به جهان گشود. فرزند ارشد حاج میرزا موسی ثقة الاسلام و نواده حاج میرزا شفیع صدر ثقة الاسلام بود. جد پنجمش، میرزا محمد شفیع تبریزی، معاصر کم پاد شاه افشار بود و به پاس خدمتی که به وی کرد، مستوفی حیطه آذربایجان شد. از آن پس این خانواده برخی مناصب و مشاغل دیوانی و حکومتی را برعهده داشتند.[۱] میرزاشفیع تحصیلات فقهی خویش را در عتبات طی کرد و به رینگ درس سید کاظم رشتی (جانشین روحانی احمد احسایی) پیوست و بعداز رجوع به تبریز رهبر شیخیه آنجا شد. فرزندش، حاج میرزا موسی، نیز تحصیلات خویش را در عتبات عالیات کامل شدن کرد. وی از افراد با نفوذ تبریز و از علمای فعال آنجا در اتفاق تحریمِ تنباکو آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود.[۲]

تحصیلات
میرزا علی تبریزی تحصیلات فقهی را در تبریز تمام کرد و آن‌گاه در عتبات نزد اساتیدی زیرا زین العابدین مازندرانی، آن را کامل شدن کرد. بعد از رجوع و برگشت به جمهوری اسلامی ایران و فوت پدرش در ۱۳۱۹ق، مظفرالدین پادشاه به سفارش ولیعهد، محمدعلی میرزا، کنیه ثقة الاسلام را به او اعطا کرد و وی به طور رسمیً سر گروهی شیخیه تبریز را بر ذمه گرفت.[۳] او سه توشه تزویج کرد و نتیجه ها این تزویج‌ها سه پسر و چهار دختر رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بود.[۴]

مختصات
ثقة الاسلام در جمهوری اسلامی ایران و عتبات، فقه، اصول، حکمت، صحبت، تاریخ، جغرافیا، نجوم، متانت، دانش رجال و کتاب شناسی فراگرفت. وی به فارسی، عربی، ترکی و فرانسه اشراف داشت و در دانش تاریخ، سخن و مثنوی معنوی شناسی صاحب و مالک لحاظ بود.[۵] او را در سخنوری کارکشته دانسته‌اند.[۶] وی به فلسفه و عرفان نیز عشق و علاقه داشت.[۷] استیناف مجله‌ها و جراید اساسی عربی در تجدد و روشنفکری وی تأثیر بسزایی داشت و اطلاعاتش درباره نظام‌های جدیداجتماعی، مجالس وعظ و خطابه او‌را رده هدایت ذهن ها عموم ایجاد شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.[۸]

ثقة الاسلام بیشتر اوقاتش را در کتابخانه فردی‌اش می گذراند و متشخص‌های علمی و ادبی هم نشینی داشت. امیرنظام گروسی، مهدی‌قلی هدایت، ادیب خلوت، سید محمد کاظم عصار، و ادیب الممالک فراهانی از معاشران وی بودند.[۹] در کتابخانه وی مجلسی ادبی برگزار میشد که تنی چند از ادبا و فضلای آن روز تبریز در آن کمپانی می‌کردند. وی خویش نیز ذوق وسلیقه شاعری داشت و اشعاری از وی ما‌نده میباشد.[۱۰] عشق و علاقه‌اش به یاددادن، اورا برانگیخت تا برادران و فرزندانش را برای علم آموزی روانه اروپا و عتبات و طهران نماید.[۱۱]

معاش سیاسی
در انقلاب مشروطه
ثقة الاسلام از شروع تکان عدل و داد‌خواهی و آنگاه مشروطه طلبی، در زمره حامیان جدّی آن قرار داشت. او هنگام سفر علما به قم و تحصن آنها در آنجا، با ارسال تلگرام‌هایی به علما و مظفرالدین پاد شاه، خلال پناه از منظور‌های مهاجران، خواهان گشوده گرداندن آن ها به طهران شد.[۱۲]

نمایندگی مجلس
بعد از برد نهضت مشروطه، به هنگام رأی گیری برای گزینش نمایندگان مجلس شورای ملی، او بیشترین رأی را میان علما به دست آورد،[۱۳] اما نمایندگی را نپذیرفت.[۱۴] با تأسیس انجمن ایالتی آذربایجان، که محفل آزادی خواستار بود، ثقة الاسلام از حامیان و فعالان این انجمن و از نویسندگان مجله انجمن شد.[۱۵] حضور وی در انجمن ایالتی، در مقابل انجمن اسلامیه (محفل علمای مخالف مشروطه)، پشتیبان‌ای برای مشروطه خواستار بود.[۱۶]

محمدمحسن بن علی منزوی تهرانی پر اسم و رسم به‌ آقابزرگ تهرانی (۱۲۹۳-۱۳۸۹ق) فقید و کتاب‌شناس شیعه بود. از وی اثرها زیادی ارثیه میباشد که مهمترین آن‌ها دو کتاب دائرة المعارفی الذریعة الی تصانیف الشیعة در معرفی کتاب‌ها و اثر ها شیعه و طبقات اعلام الشیعه در تفصیل وضع و اوضاع و اثر ها عالمان و رجال شیعه از قرن چهارم تا چهاردهم قمری مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

آقا‌بلندمرتبه تهرانی از ده سالگی وارد حوزه علمیه نجف شد و از اساتید بخش اعظمی مثلا میرزا حسین نوری، سید مرتضی کشمیری و حسین خلیلی تهرانی استفاده نمود. آقا‌گرانقدر تهرانی از محدثین مذهب ها متعدد اذن نقل حدیث داشت و اکثری از بزرگان برای مثال؛ سید‌محمد درست گو بحرالعلوم، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و محمدحسن مظفر از وی اذن ماجرا آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد داشتند.

آقا‌تبارک تهرانی در کتاب‌شناسی، فهرست نویسی و گستردن هم اکنون نگاری و دیگر علم ها متفاوت همانند؛ تاریخ، حرف، رفتار، فقه و ریاضی گویش زد بودند. وی پنج هزار جلد و دویست ورژن خطی از کتابهای علم ها گوناگون در کتابخانه بزرگی که تأسیس کرده بود، داشت و همواره اهل دانش از این کتابها به کار گیری رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‌کردند.

آخر و عاقبت او در ۱۳ ذی‌الحجه ۱۳۸۹قمری در نجف درگذشت و طبق وصیتش، در کتابخانه خویش که آن را برای به کارگیری علما و طلاب وقف کرده بود، به خاک ودیعه شد.

معرفی

آقابزرگ تهرانی در کتابخانه

آقابزرگ تهرانی در کتابخانه

تصویر آقابزرگ در کتاب طبقات اعلام الشیعه

حرم آقابزرگ تهرانی
علامه آقابزرگ تهرانی، کتاب‌شناس و فقید شیعه، به علت تصویب و معرفی اثرها مکتوب شیعه، کتاب الذریعة الی تصانیف الشیعة را در مقطع ۶۰ سال و معرفی بیش تر از پنجاه هزار جلد کتاب نگاشت.[۱] شبیری زنجانی اورا انسانی ادم خاکی، زحمت‌کش و ظریف در نقل مطالب معرفی کرده‌میباشد. همینطور اذعان داراست که در حالتی که کتاب الذریعه نوشته نمی شد، پژوهش ها نو ناقص و فرصت‌بر شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می شد.[۲]

وی در ۱۱ ربیع‌الاول سال ۱۲۹۳ق در محله پامنار طهران چشم به جهان گشود.[۳] فامیل وی اصالت گیلانی داشتند که به طهران مسافرت کردند.[۴] پدرش حاج علی از بازاریان نه و اهل مداد بود. جدِّ بزرگش، حاج محسن نیز تاجر بود و به همین جهت فرزندانش به محسنی آوازه داشتند.[۵] جدش با همیاری منوچهرخان معتمدالدوله گرجی، اولیه چاپخانه کشور‌ایران را بنیاد بنیان.[۶]

آقابزرگ دو توشه وصلت کرد و دارنده ۵ پسر و ۴ دختر شد.[۷] علینقی منزوی و احمد منزوی از فرزندان اویند که در تألیف و تکثیر کتاب الذریعه به وی یاری کردند.[۸] داماد روحانی آقابزرگ، حجت الاسلام سید احمد دیباجی [یادداشت ۱] اولی شهید شیخ بعداز انقلاب بود که در بعضا شغل های علمی همپا و همکار ابوالزوجه خویش بود.[۹]

روضه خوان آقابزرگ بعداز یک بیماری زمان بر، ۱۳ ذی‌الحجه ۱۳۸۹ق موازی با ۱ اسفند سال ۱۳۴۸ش، در ۹۶ سالگی[۱۰] در نجف درگذشت و مبتنی بر وصیتش، در کتابخانه خویش که آن را برای به کارگیری علما و طلاب وقف کرده بود، به خاک امانت شد.[۱۱]

حیات علمی
آقابزرگ از ۷ سالگی (۱۳۰۰ق) در محله خویش «پامنار» به مدرسه‌منزل رفت و دروس متداول آن فرصت را آموخت و از ۱۰ سالگی در مکتب دانگی، تحصیلات مقدماتی حوزه را استارت نمود. محل علم آموزی آینده وی مکتب علمیه مروی (طهران) بود که از سال ۱۳۰۹ق. خلال مکتب دانگی [یادداشت ۲] در کلاس‌های آنجا نیز کمپانی می‌نمود.[۱۲] آقابزرگ بعداز سپری کردن زمان مقدمات دروس حوزه، فقه و اصول را نزد سیدعبدالکریم لاهیجی، سیدمحمدتقی گرکانی و روضه خوان علی نوری ایلکایی و سید محمدتقی تنکابنی فراگرفت[۱۳] و دروس ریاضی ها و هیئت را نزد روحانی علی نوری و میرزا ابراهیم زنجانی فرا گرفت.[۱۴] همینطور به مطالعاتی در تاریخ ادبیات و رجال حدیث پرداخت.[۱۵]

تحصیلات در عراق
آقابزرگ در سال ۱۳۱۵ق به قصد ادامه علم آموزی به نجف رفت و در قضیه‌های فقه و اصول و حدیث و خلق از اساتیدی به کار گرفت که بعضی از آن‌ها عبارتند از:[۱۶]

میرزا حسین نوری
محمدطه نجف
سید مرتضی کشمیری
حسین خلیلی تهرانی
محمدکاظم خراسانی
سید احمد کربلایی
میرزا محمدعلی چهاردهی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
فتح‌الله غروی اصفهانی
روضه خوان آقا رضا تبریزی
روضه خوان احمد شیرازی، دارای اسم و رسم به کتف ساز
آقابزرگ در سال ۱۳۲۹ق به سامرا رفت و در درس آیة الله محمدتقی شیرازی (م ۱۳۳۸ق) کمپانی جست.[۱۷] وی اواخر سال ۱۳۳۵ق به کاظمین نقل جای نمود و دو سال در آنجا اقامت داشت و مجدد در سال ۱۳۳۷ق به سامراء برگشت و تا ۱۳۵۵ق در آنجا اقامت نمود.[۱۸]

روحانی آقابزرگ در سال ۱۳۵۵ق. در پی کشته‌شدن دوست نزدیکش محمدهادی تهرانی به دست متعصبان ضدشیعه و ضدایرانی سامرا، اقامت بیشتر در آنجا را به مصلحت ندیده، به نجف برگشت.[۱۹]

با بیان بعد از باب
نوشته ی علمیٔ اساسی: بهاییت
بعداز کشته شدن باب سرکوب شدیدتری نسبت به بابیه ایفا شوید و بخش اعظمی از سران آن ها به قتل رسیدند و بعضا زندانی شدند. گروهی نیز به بغداد گریختند[۲۱] که از دربین آن‌ها، دو بدن از همگی مشهورتر شدند: یکی از میرزا یحیی نوری که باب به وی کنیه صبح ازل داده بود و در اواخر سال ۱۲۶۸ یا این که اوایل ۱۲۶۹ق به بغداد رفت ؛ دیگری اخوی وی میرزا حسینعلی نوری که زیرا در زندان بود، چندین ماه دیرتر به بغداد رسید و نائب رئیس و کارگزار صبح ازل مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.

میرزا یحیی که به گفته برخی با بیان تحت عنوان وصی از سوی علی محمد باب به وصایت منصوب و مأمور گردیده بود تا ابواب جدیدی به کتاب ذکر علی محمد اضافه کند، در بغداد دستگاهی پدید آورد و ۱۰ سال در آنجا به سر گروهی و دعوت پرداخت، البته موفق کارها را برادرش حسینعلی اداره میکرد. درین برهه زمانی شماری از با بیان دعوی کردند که «اینجانب یُظهره الله»اند که باب بشارت ظهور اورا داده بود. از آن سوی، جنگ‌های بین مسلمانها و با بیان در بغداد موجب شد تا دولت عثمانی صبح ازل و بابیه را به استانبول، و آنگاه به ادرنه روانه نماید و اینان ۵ سال در آنجا آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد ماندند.

درین زمان میرزا حسینعلی خویش را «اینجانب یظهره الله» خواند و از اخوی مستقل شد و دستگاهی دیگر پدید آورد و اکثری از با بیان به وی گرویدند. دولت عثمانی هم از بیم مبارزه دربین دو فرقه که دشوار به دشمنی می‌پرداختند، میرزا یحیی و اتباعش را به قبرس، و میرزا حسینعلی و یارانش را به عکا تبعید کرد. میرزا یحیی از آن پس عمل چندانی نماد نداد و فشار و تبلیغات بهائیان اندک اندک وی و یارانش را به بیماری آلزایمر افکند. او بر طبق وصیت علی محمد، متمم ذکر را در ۴۷ باب به فارسی نوشت. این متمم از باب ۱۱ از واحد ۹، یعنی از آن جا که علی محمد ذکر را خاتمه بخشید، استارت میشود. البته حسینعلی که خویش را بهاءُالله میخواند، به شغل شدیدی دست زد و فرقۀ بهائیت را پدید رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آورد.[۲۲]

عقاید و آموزه ها
عقاید بابیه را می‌اقتدار در دو حوزه اصول و فروع آئین رسیدگی کرد:

اصول آیین
۱. توحید: باب با اعتنا به شماره حروف اسم خویش و کلمه و واژه «رب»، خویش را «رب الاعلی» نامید و ادعای ربوبیت و الوهیت کرد.[۲۳]

۲. نبوت: او که به تقلید از نهاد‌گذاران شیخیه، سود الهی را در هدایت اخلاق و رفتار تعطیل بردار نمی‌دانست، خویش را مؤسس عصر تازه نبوت میخواند[۲۴] وی در کتاب ذکر که آن را ناسخ قرآن می‌پنداشت، شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آورده میباشد:

خواسته از معرفت آفریدگار، معرفت مظهر اوست و آنچه در مظاهر ظواهر می گردد «مشیت» اوست که آفریننده هر چیزی میباشد، این مشیت نقطه ظهور میباشد و در هر هجران و کوری بر حسب آن عصر ظواهر می‌شود. محمد(ص) نقطه «فرقان» میباشد و علی محمد نقطه «ذکر»، و هر دو یکیند. نقطه ذکر عیناً به عبارتی بشر بدیع فطرت میباشد. ظهورات را خیر ابتدایی میباشد، خیر انتهایی؛ پیش از انسان(ع) هم عوالمی بوده میباشد و بعداز «اینجانب یظهره الله» هم ظهورات دیگر به صورت بی‌غایت خواهد بود. هر ظهوری اشرف از ظهور پیش و مشمول آن میباشد؛ و مشیت اول در هر ظهوری، اقوی و اکمل از ظهور قبلی میباشد.[۲۵]
منظور باب از این کلام آن میباشد که او موجودی «ازلی» میباشد که در دورانهای متعدد به مظاهر متعدد ظواهر می شود و وی به عبارتی انسان و نوح و ابراهیم و موسی(ع) و بقیه پیامبران میباشد. او ظهور کسی را که از وی به «اینجانب یظهره الله» تفسیر میکرد، بشارت داده، و اورا اشرف و اعظم از خویش شمرده میباشد.[۲۶] از این گفته‌ها مشخص و معلوم میگردد که علی محمد خویش را در ستون پیامبران قبل و بلکه رفیعتر از آنها دانسته میباشد و از بعضا سخنانش بیش تر از این هم برمی‌آید.[۲۷]

۳. معاد: باب معاد و قیامت و مباحث مرتبط با آن‌ها را تأویل می‌نماید. او در کتاب «ذکر» می گوید: با وارد شدن اینجانب قیامت اسلام برپا شد و اینجانب تا زنده‌ام، روز قیامت اسلام باقی میباشد و روزی که بمیرم، قیامت به نقطه پایان می رسد و مراد از بعث و برانگیختن، این میباشد که اینجانب می گویم؛ برای مثال میگویم فلان کس که به اینجانب ایمان آورد، فلان فرد فرصت صدر اسلام میباشد و این فرد، وی میگردد![۲۸] به گفته باب، مراد از قیام مردگان، بیداری شیخ افرادی میباشد که در قبرهای نا‌آگاهی و غفلت به خواب رفته‌اند. روز جزاء، روز ظهور مظهر نو میباشد. پردیس، عبارت میباشد از شعف و سرور معرفت و محبت الله و دوزخ و جهنم محرومیت از عرفان الهی میباشد.[۲۹] از لحاظ باب این اصطلاحات معنایی جز این ندارند و دیگر معانی همانند تحریک شدن مردگان با تن عنصری، وهم و تخیل میباشد.[۳۰]

۴. مهدویت: او آغاز خویشتن را «باب» و «ذِکْر» نامید.[۳۱] ولی بعد ها در کتاب دلائل سبعه به صراحت دعوی مهدویت کرد. دعوی بابیت و مهدویت وی در منابع بابیه به صراحت تکرار و بر آن تأکید شد‌ه‌است. میرزا جانی کاشانی آورده میباشد:

نشان‌های «حجت و امام معطل» که سیدکاظم رشتی ذکر کرده، تمامی بر علی محمد راست می آید و او ابتدا رتبه بابیت مخصوصه اثراتی داشت و در ۱۲۶۰ق خویش را قائم و حجت خواند و بابیت را به ملاحسین بشرویه‌ای اختیار کرد.[۳۲]
بعضا از رهروان علی محمد باب،‌ در مقطعی عبارت «أشهد أن علی محمد بقیة الله» را در اذان قرار دادند.[۳۳]

فروع آئین
۱.عدم تایید صلاحیت درس دادن و علم آموزی غیر از کتاب ذکر: «لایجوز التدریس فی کتاب ها غیر البیان».[۳۴] باب امر فرمود که درس دادن و علم آموزی تمامی کتاب ها غیر از کتاب ذکر وی روا وجود ندارد! به‌دنبال حضرت وی امر میدهد که همه کتاب ها علمی در هر فن‌ای، می بایست کلاً نابود شوند؛ مگر در اشاعه دستور او باشد![۳۵] ولی باب احکامی مترقی در رواج دانش هم داشته‌اند، به عنوان مثالً گفته‌اند: «واجب میباشد که هر نفسی برای وارثان خویش، نوزده ورق ورقه سپید لطیف، ارث باقی گذارد!».[۳۶]

۲. عدم مجوز شکستن تخم مرغ: «و لاتضربن البیضه علی شئی یضیع مافیه پیشین ان یطبخ، هذا ما قدجعل الله رزق نقطة الاولی فی روز ها القیامه اینجانب عنده لعلکم تشکرون»: (تخم مرغ را پیش از آنکه بپزید، به جایی نزنید؛ چراکه آنچه درونش میباشد ضایع می گردد(اشاره به شکستن!) و معبود تخم مرغ را روزی نقطه الاولی(باب) قرار داده میباشد، شاید که سپاسگزار باشید).[۳۷]

۳. قتل غیر مومنین: «هرگاه از رهروان، کسی به سلطنت رسید، احدی را غیر از مؤمنین (به باب) روی زمین نگذارند».[۳۸]

۴. انباشته شدن نسل از هر نحوه: «در صورتی کسی نتوانست همسر خویش را آبستن نماید، اجازه دهد که از دیگری آبستن گردد، منوط به آنکه فرد ثالث ایمان به باب داشته باشد».[۳۹]

۵. کلیه چیز منزه میباشد جز منکرین باب: آحاد اشیا تمیز می باشند جز اشخاصی که به باب اطمینان ندارند.[۴۰]

۶.روزه: در بابیه روزه ۱۹ روز میباشد که نوزدهمین ماه آن‌ها واجب میباشد و عید فطرشان، عید باستانی میباشد.[۴۱]

۷. نماز: نماز جماعت، حرام میباشد تنها در نماز میت مومنین بایستی اجتماع نمایند ولی قصد فرادا کنند.[۴۲]

۸. مجوز ربا[۴۳]

ناووسیه یا این که صارمیه، گروهی که بعداز شهیدشدن امام درست گو(ع) در سال ۱۴۸ق به مهدویت وی باور پیدا کردند و قائل به رجوع وی و اقامه عدالت به وسیله او در عالم شدند. مدیر آنان فردی به اسم ابن ناووس بود. مهم ترین برهان آنها استناد به روایاتی از امام راست گو(ع) میباشد که هرگونه خبر بر پایه ی وفات خویش را تکذیب مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.

مهمترین باور بیان شده از آنها، در کنار مهدویت و نامیرایی امام درستگو(ع)، تکفیر قائلان به عدم تفضیل امام علی(ع) و تکفیر ابوبکر و قدمت میباشد.

این دسته بعداز مدتی به‌انگیزه ضعف در مبانی و استدلالات و نداشتن دوستداران کافی، منقرض گردیده و اثری از آنان باقی نماند؛ هر تعدادی بعضی از متکلمان گران قدر شیعه اصولا وجود اینگونه فرقه‌ای تشکیک کرده‌اند و بعضا از متکلمان معاصر آن را ساخته و پرداخته فقیه وهم و خیال و خاطر آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می دانند.

باورها
فرقه ناووسیه سازه بر حیث بعضا فرقه‌نویسان و متکلمان، به عنوان مثال فرقه‌هایی میباشد که در طول امام درست گو(ع) به وجود آمده میباشد. [۱] این فرقه، بنابر آنچه روحانی صدوق نقل کرده، در آشنایی قائم به خطا رفتند[۲] [یادداشت ۱] و باور به مهدویت امام درستگو(ع) رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد یافتند.[۳]

از اعتقادات آنها حرف چندانی به در بین نیامده میباشد و فقط شاید بتوان به دو تیم عمده میان آنان اشاره نمود که بعضی از آن‌ها اعتقادوباور داشتند که امام راست گو(ع) از عالم نرفته میباشد. وی مخفی گردیده[۴] و در غایب بودن به رمز میبرد[۵]و وی به عبارتی مهدی درانتظار[۶] یا این که مهدی قائمی[۷] میباشد که برخواهد گشت و عالم را بعداز دانش آموز شدن ظلم و جور، آکنده‌از عدالت می‌نماید[۸] و یا این که به رغم اعتقاد به وفات او معتقد بودند که وی گشوده میشود و مهدی در انتظار خواهد بود.[۹] عموم از وی تقلید می‌نمایند[۱۰] و بعداز وی امامی نخواهد بود[۱۱] و وی معاش جاویدان خواهد داشت.[۱۲]در هر اکنون امام بعد از مدتی قیام مسلحانه[۱۳] یا این که قیام به سیف (چاقو) کرده[۱۴] و شرق و غرب فقید را فتح شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد خواهد کرد.[۱۵]

یکی‌از نکات شایان توجه درباره‌ی ناووسیان، نفوذ جریان سبئیه در بین آن‌ها بوده[۱۶] و لذا گفته‌هایی بر پایه ی عدم وفات امیرمومنان(ع) و یا این که مهدی بودن او نیز در میانشان مشاهده می شود.[۱۷] در هر اکنون عمده توکل آنها بر عدم وفات امام راست گو(ع) میباشد و درین در بین به روایتی از امام بوسیله عنبسة بن مصعب استناد می‌نمایند که امام، هر خبری بر طبق وفات خود را تکذیب نموده است.[۱۸] برخی متکلمان شیعه در صدق این ماجرا و یا این که خواسته امام از خلل آن کلام شک کرده‌اند[۱۹]، زیرا مبنی بر باورهای امامیه نمی‌قدرت فقط با یک وجود این یک داستان، از تعداد قابل توجهی از خبر‌ها مبتنی بر وفات مسلم و یقینی امام[۲۰] که بعضا برای آن حتی ادعای تواتر نیز کرده‌اند، به راحتی گذشت[۲۱] و در اصل در صورتیکه در موضوعی یقینی زیرا وفات امام ششم(ع) شک گردد، شایسته خواهد بود که در زمینه ی دیگر مورد ها یقینی زیرا وفات دیگر ائمه(ع) نیز خدشه وارد خواهد شد.[۲۲] چنان‌که انکار مرگ امیرمومنان(ع) و امام حسین(ع) از سوی غلات و مفوضه گزارش گردیده است.[۲۳]

در یک مجموعه بندی کلی می‌قدرت اعتقادات آنها‌را اینگونه برشمرد:

نص مصرح امام باقر(ع) بر اساس امامت امام درستگو(ع) بعد از خویش.[۲۴]
امام درستگو(ع) زنده میباشد و نمی‌میرد[۲۵] یا این که وفات نموده ولی زنده شود.[۲۶]
امام درستگو(ع) به عبارتی مهدی در انتظار و قائم میباشد[۲۷] و امام راستگو(ع) واپسین امام میباشد؛[۲۸] لذا خبرها مرتبط با ائمه اثنا عشر را قبول نمیکنند که خویش باعث معضل برای آنها شد.[۲۹]
امام درست گو(ع) فقید‌ترین اشخاص در تک تک دانش‌ها چه عقلیات و چه شرعیات میباشد.[۳۰]
امام علی(ع) برگزیدگان شخص امت اسلام بود و هر کس اورا تفضیل ندهد کافر میباشد.[۳۱]
امام علی(ع) مرده میباشد، البته پیش از قیامت، زمین شکافته و وی زنده شود و زمین را آکنده‌از عدالت خواهد کرد[۳۲]
کسی که خویش را از دیگری افضل بداند کافر میباشد.[۳۳]
ابو دیده نشده و قدمت از خلفای ثلاثه، کافر می‌باشند.[۳۴]
انگیزه اسم‌گذاری
عامل نامگذاری ناووسیه، انتساب آنها به شخصی به اسم ابن ناووس دانسته شد‌ه‌است.[۳۵] که حکایت از نفوذ بالای وی فی مابین آنان داراست؛[۳۶] در اسم خرد وی اختلاف وجود داراست. بعضا رهبر این تیم را عبدالله بن ناووس[۳۷] و برخی عجلان بن ناووس[۳۸] دانسته‌اند. انگیزه ناووسی قرائت آنان در پاره‌ای از اثرها، انتسابشان به قریه‌ای به اسم ناووسا یا این که ناووسیا[۳۹] میباشد که در محل آن نیز اختلافاتی مشاهده میشود. مثلا آن که‌این شهر را در حوالی شهر الانبار، در حوالی شهر بغداد دانسته[۴۰] و بعضا آن را نزدیک به بصره می دانند که اما می‌اقتدار رابطه آن ها با بصره را در بصری درک کردن رهبرشان نیز رویت کرد.[۴۱] چنان که گفته‌هایی که اورا مصری می داند[۴۲] نیز در بعضی اثرها تصحیف بصره قلمداد گردیده‌است.[۴۳] هر یک سری برخی معتقدند که مکانی به‌این اسم جانور وجود ندارد.[۴۴]

بدین تیم صارمیه[۴۵] نیز گفته می گردد به دلیل آنکه در داستان منقول از امام راست گو(ع)، وی خویش را دارای و صاحب و مالک خنجر معرفی می‌کند.[۴۶]

بعضا ناووسیه را به غلط، ممطوره که عنوانی مختص به واقفیان میباشد،[۴۷] خوانده‌اند.[۴۸]

مکتب علمیه سید یزدی دو مکتب در نجف اشرف میباشد که سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (درگذشت: ۱۳۳۷ق) پر اسم و رسم به صاحب و مالک عروه از مراجع تبعیت شیعه، آن را تاسیس کرد. مکتب بلندمرتبه‌خیس که مشهورتر میباشد در محله الحویش جای دارد و دیگری در محله العمارة قرار داشت که به مکتب دوم سید یزدی معروف بود و در طی صدام تخریب شد. فعلا مکتب والا‌خیس، محل اسکان و علم آموزی طلابی از کشورهای گوناگون مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

التفات و منزلت
به نقل از کتاب ماضی النجف و حاضرها، مکتب سید یزدی منسوب به سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، از مهم‌ترین مدرسه های علمیه نجف میباشد که به‌جهت ایجاد کرد، بزرگی و کثرت حجره‌ها نظیری در شهر نجف ندارد و در معماری سنگ‌فرش و دیوارها بدیع و آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد زیباست.[۱]

تاریخچه مکتب اولیه
ایجاد کرد این سازه در سال ۱۳۲۵ق به فرمان سید محمدکاظم طباطبایی یزدی و هواخواهی مالی آستان قلی‌بیک وزیر عبدالاحد بخاری استارت شد و در سال ۱۳۲۷ق نقطه نهایی یافت.[۲] سید محمدکاظم یزدی بعد از فعال سازی مکتب، مبلغ متعددی به مکتب اهدا کرد و با آن مبلغ، یه خرده فروشگاه، خانه و خزینه در نزدیکی مکتب خرید و آنان‌را وقف مکتب ایجاد کرد تا درآمد نتایج آن صرف هزینه های و نیازهای مکتب رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردد.[۳]

معماری
این مکتب دارنده مساحت ۷۵۰ مترمربع در کوچه‌ای واقع گردیده که خیابان پیامبر از شرق و بازار حویش در غرب آن جای‌دارد.[۴] مکتب سید به مدل تازه و مانند مدرسه های زمان صفوی، یعنی با یک تراس نسبتاً گران قدر در میانه و حجراتی در چهار ضلع آن در دو طبقه ایجاد شده است.[۵] این مکتب دارنده هشتاد حجره و یک استاد میباشد که جلوی هر اتاق، یک تراس خرد و یکسان با کاشی‌کاری معرق و هفت‌رنگ جای‌دارد. زمین آن آغاز خشتی بوده که در تجدید بنا سال‌های اخیر با سنگ‌های زینتی مفروش و دیوارهای آن از کاشی پوشیده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد‌ه‌است.[۶]

تاریخچه مکتب دوم
مکتب دوم سید یزدی در محله العماره واقع بود و از غرب به مکتب خلیلی خرد و از جنوب به مکتب خلیلی گرانقدر اتصال داشت. این سازه در صدر خانقاه درویشان بود و آن گاه سید یزدی، آن را به قصد سکونت زائران دایر تشکیل داد، ولی سید بدین انگیزه که ممکن بود از آن به کار گیری مناسب نشود، ترجیح بخشید آن را تبدیل به مکتب و وقف طلاب علم ها شرعی نماید.[۷] نوسازی و تغییر‌و تحول آن به مکتب، در سال ۱۳۸۴ق به‌دست سید اسدالله یزدی فرزند مالک عروه شکل گرفت.[۸]

معماری
این مکتب در دو طبقه و در مساحت ۶۰۰ مترمربع ساخته شد و ۵۱ اتاق داشت. یک سرداب تعالی، استاد (تالار درس)، چهار گرمابه، تراس‌های خرد جلوی هر حجره و سقف دورانی‌صورت و مزین با آیه ها قرآن از سایر تزئینات و معماری این جای بود.[۹]

موقوفات
چهار فروشگاه، دو باب خانه و یک مسافرخانه خرد که متصل به مکتب بود، از موقوفات این جای بود و اجاره‌بهای آن صرف ضروریات و لازم مکتب میشد.[۱۰]

تخریب
مکتب دوم و باقی عمارات آن در محله عماره، در حین حکومت صدام تخریب شد و به‌شکل زمین یک‌دست در آمد که بعداز سقوط صدام، این زمین برای توسعه و گسترش بقعه حضرت علی(ع) و ایجاد کرد صحن حضرت فاطمه(س) گزینه به کارگیری قرار گرفت.

جستارهای متعلق
فهرست مدرسه های علمیه نجف